Εχει συλληφθεί συνολικά 13 φορές, έχει δικαστεί πέντε φορές και καταδικαστεί σε περισσότερα από 32 χρόνια κάθειρξη και 154 μαστιγώματα. Το 2016, καταδικάστηκε σε 16 χρόνια κάθειρξη, αλλά αργότερα αφέθηκε ελεύθερη με εγγύηση. Στη συνέχεια, ξεκίνησε εκστρατεία για να σταματήσει η απομόνωση και δημοσίευσε δύο βιβλία και ένα ντοκιμαντέρ. Κέρδισε το Νόμπελ Ειρήνης το 2023, το παρέλαβε μέσα στη φυλακή, ενώ με φυσική παρουσία στο Οσλο ήταν τα παιδιά της. Από τη φυλακή, η ίδια χαρακτήρισε το βραβείο «ενθάρρυνση για συνέχιση της αντίστασης», δείχνοντας ότι ο αγώνας της δεν περιορίζεται σε προσωπική ιστορία αλλά σε συλλογικό αφήγημα. Ο λόγος για την Ιρανή ακτιβίστρια υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ισότητα των φύλων, τη θέση τη γυναίκας και την κατάργηση της θανατικής ποινής στο Ιράν, Ναργκίς Μοχαμαντί (Νarges Mohammadi).
Στις 15 του Δεκέμβρη που μας πέρασε, η Ναργκίς μεταφέρθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών νοσοκομείου δύο φορές αφότου υπέστη χτυπήματα από δυνάμεις ασφαλείας τρεις μέρες πριν. Για τρεις μέρες ήταν άφαντη, κανένας από την οικογένειά της δεν είχε νέα της, έως ότου δέχτηκαν μια τηλεφωνική κλήση από την ίδια, η οποία τους είπε πως τα χτυπήματα ήταν τόσο σφοδρά, βίαια και επαναλαμβανόμενα (δυνατές κλομπιές στο κεφάλι και όχι μόνο), ώστε αναγκάστηκε να νοσηλευτεί δύο φορές. Μάλιστα είπε πως δεν ξέρει ούτε πού ούτε γιατί είναι φυλακισμένη. Είχε ήδη καταγγείλει τον ύποπτο θάνατο του δικηγόρου Χοσρόου Αλικορντί και τις παράνομες κρατήσεις και συλλήψεις όλων όσοι παραβρέθηκαν στο μνημόσυνο για τον ίδιο. Η απάντηση του εισαγγελέα ήταν πως η Μοχαμαντί και ο αδελφός του Αλικορντί είχαν κάνει προκλητικές δηλώσεις στη διάρκεια της τελετής στη μνήμη του δικηγόρου και ενθάρρυναν τους παρόντες να «φωνάξουν συνθήματα κατά των κανόνων» και να «διαταράξουν την ειρήνη».
Ναι, η Ναργκίς Μοχαμαντί «διαταράσσει την ειρήνη» του καθεστώτος στο Ιράν, ενώ έχει λάβει Νόμπελ Ειρήνης για τον αγώνα της. Το ζήτημα είναι πως σχεδόν οπουδήποτε κι αν ήταν στον κόσμο, το πιθανότερο είναι να είχε την ίδια πολιτική αντιμετώπιση, έτσι όπως έχουν γίνει τα πράγματα πλέον. Γιατί η Ναργκίς δεν είναι απλώς μια Ιρανή ακτιβίστρια που βρέθηκε στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας. Είναι μια από τις πιο εμβληματικές μορφές, και δη γυναικείες, του σύγχρονου πολιτικού αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, μια γυναίκα που επέλεξε να παραμείνει μέσα στη χώρα της – ακόμη και όταν η προσωπική της ελευθερία, η υγεία και η οικογένειά της έγιναν το τίμημα της αντίστασης. Η ιστορία της δεν είναι γραμμική βιογραφία αλλά ένα συνεχές χρονικό σύγκρουσης ανάμεσα στο κράτος και τη φωνή της κοινωνίας των πολιτών – την οποία άνθρωποι, ελάχιστοι ανά τον κόσμο, σαν τη Ναργκίς κρατούν ακόμα ζωντανή.
Γεννημένη το 1972 στην πόλη Ζαντζάν του Ιράν, σπούδασε Φυσική και εργάστηκε αρχικά ως μηχανικός και αργότερα ως δημοσιογράφος. Από τα φοιτητικά της χρόνια έγραφε υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών, γεγονός που την έφερε νωρίς αντιμέτωπη με τις αρχές. Σταδιακά εντάχθηκε στο Κέντρο Υπεράσπισης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, δίπλα στη νομπελίστρια Σιρίν Εμπαντί (σ.σ. Ιρανή δικηγόρος, πρώην δικαστής και ακτιβίστρια, η οποία τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 2003 και ζει αυτοεξόριστη στο Λονδίνο από το 2009), και έγινε μια από τις πιο επίμονες φωνές εναντίον της θανατικής ποινής, της υποχρεωτικής μαντίλας και της πολιτικής καταστολής. Πάντα με ένα σύνθημα στο στόμα της: «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».
Ενα από τα πιο καθοριστικά στοιχεία της δράσης της είναι η έννοια της «λευκής βασανιστικής μεταχείρισης» – όρος που χρησιμοποιεί για να περιγράψει την ψυχολογική βία της απομόνωσης. Στο βιβλίο της «White Torture» κατέγραψε μαρτυρίες γυναικών κρατουμένων, μετατρέποντας την προσωπική εμπειρία σε πολιτικό εργαλείο, δίνοντας ορατότητα σε ιστορίες που διαφορετικά θα έμεναν αόρατες.
Η ζωή της είναι επίσης μια ιστορία διασπασμένης οικογένειας. Ο σύζυγός της και τα παιδιά της ζουν εκτός Ιράν, ενώ η ίδια επέλεξε να παραμείνει στη χώρα παρά την πίεση να φύγει. Αυτή η απόφαση -να μην εγκαταλείψει το πεδίο της σύγκρουσης- αποτελεί ίσως το πιο πολιτικό στοιχείο της διαδρομής της. Δεν πρόκειται για εξόριστη αντιπολίτευση αλλά για εσωτερική αντίσταση, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνη για το καθεστώς και ταυτόχρονα εμβληματική για τη διεθνή κοινότητα.
Τα τελευταία χρόνια, η υγεία της επιδεινώθηκε σημαντικά λόγω των συνθηκών κράτησης. Υπέστη επεμβάσεις και προσωρινές αποφυλακίσεις για ιατρικούς λόγους, ενώ διεθνείς οργανισμοί καταγγέλλουν ότι οι αρχές τη μεταφέρουν ξανά στη φυλακή παρά τις σοβαρές ανάγκες θεραπείας (κάτι που έγινε και πριν από έναν μήνα).
Σήμερα, η εικόνα της Μοχαμαντί λειτουργεί ως καθρέφτης μιας ευρύτερης γεωπολιτικής πραγματικότητας: Για τη Δύση, είναι σύμβολο αντίστασης απέναντι στον αυταρχισμό. Για το ιρανικό καθεστώς, μια επίμονη απειλή που αποδομεί το αφήγημα της «εσωτερικής σταθερότητας». Και για πολλούς Ιρανούς πολίτες, ιδιαίτερα γυναίκες, αποτελεί ζωντανό παράδειγμα του τι σημαίνει να αντιστέκεσαι χωρίς να εγκαταλείπεις την πατρίδα σου.
Η ιστορία της Ναργκίς Μοχαμαντί τελικά μόνο η ιστορία μιας νομπελίστριας δεν είναι. Είναι το πορτρέτο μιας γυναίκας που μετέτρεψε τη φυλακή σε δημόσιο βήμα και τον προσωπικό πόνο σε πολιτική πράξη. Σε έναν κόσμο όπου οι αγώνες για τα δικαιώματα συχνά μετατρέπονται σε επικοινωνιακά σύμβολα, η δική της διαδρομή αποδεικνύει ότι η πραγματική αντίσταση δεν είναι στιγμιαία εικόνα αλλά μακρόχρονη επιμονή – ακόμη και όταν το κόστος είναι η ίδια η ελευθερία.
