«Η ζωή είναι σε τιμή εκκίνησης»

Υπάρχουν καλλιτέχνες που εμφανίζονται «για να παίξουν» και υπάρχουν καλλιτέχνες που εμφανίζονται για να πουν κάτι που δεν χωράει αλλιώς. Δεν χωράει σε άλλο πλαίσιο παρά στην τέχνη. Ο Αργύρης Μπακιρτζής ανήκει στη δεύτερη κατηγορία: από τους Χειμερινούς Κολυμβητές μέχρι το σινεμά και το θέατρο κουβαλάει μια παράξενη -και σπάνια- ιδιότητα: να είναι λαϊκός χωρίς να κολακεύει ή να εξαπατά το κοινό, να είναι πνευματώδης δίχως να ζητάει συγγνώμη, να γίνεται πολιτικός χωρίς να παριστάνει τον καθοδηγητή. Ο ίδιος είναι από εκείνες τις φυσιογνωμίες που δεν «καταγράφονται» εύκολα σε μία ιδιότητα: αρχιτέκτονας από τη Θεσσαλονίκη, με σπουδές στη Ρώμη και ειδίκευση στις αναστηλώσεις (επάγγελμα από το οποίο πήρε σύνταξη πριν από λίγα χρόνια έχοντας προσφέρει σημαντικό έργο), ηθοποιός, τραγουδιστής και ο άνθρωπος με την πολύ χαρακτηριστική φυσιογνωμία και την ακόμα χαρακτηριστικότερη βαθιά, μπάσα φωνή με αυτό το ιδιάζον «γρέζι» που γίνεται αμέσως αναγνωρίσιμο (αν όχι και αναγκαίο). Μένει στην Καβάλα, αλλά αυτό το διάστημα είναι στην Αθήνα… λόγω Τσιώλη.

Πράγματι, αυτή τη φορά δεν τον συναντήσαμε σε συναυλία των Χειμερινών Κολυμβητών, ούτε ως θεατή σε παράσταση (αγαπάει το καλό θέατρο και το στηρίζει), αλλά ως πρωταγωνιστή τον ίδιο. Ο Αργύρης Μπακιρτζής παρουσιάζει επί σκηνής για ακόμη μία χρονιά, καθώς «δεν προλάβανε να το δούνε όσοι θα ήθελαν» όπως πολύ σωστά μας λέει, το τελευταίο θεατρικό έργο του Σταύρου Τσιώλη «Η δημοπρασία». Είναι ένα έργο που ο ίδιος το περιγράφει σαν «χαιρετισμό», ίσως σαν έναν τελευταίο «οφειλόμενο» προς τον Τσιώλη. Τον σκηνοθέτη με τον οποίο συνεργάστηκε για χρόνια και συνδέθηκε και προσωπικά με αφορμή τις ταινίες που έκανε ο ένας και έπαιζε ο άλλος, διατηρώντας μια σχέση ζωής και πραγματικά ανανεωτικής πνοής στο σινεμά («Ερωτας στη χουρμαδιά»-1990, «Παρακαλώ γυναίκες μην κλαίτε»-1992, «Ο Χαμένος Θησαυρός του Χουρσίτ Πασά»-1996, «Ας περιμένουν οι γυναίκες»-1998, «Φτάσαμεεε!…»-2004). Ταυτόχρονα, πρόκειται για ένα έργο που μοιάζει τρομακτικά επίκαιρο: ένας ηλικιωμένος δημοπράτης σε τηλεοπτικό στούντιο, μόνος, προσπαθεί να πουλήσει την πραμάτεια του, αντικείμενα που δεν συγκινούν κανέναν· πίσω από το χιούμορ υπάρχει η μελαγχολία μιας κοινωνίας που έχει μάθει να διαπραγματεύεται τα πάντα.

«Είναι το τελευταίο έργο που έγραψε ο Σταύρος (σ.σ. Τσιώλης)» μας λέει – σε μια συνέντευξη πραγματικά σπάνια, καθώς με δυσκολία δίνει σε έντυπα αφού προτιμά το ραδιόφωνο (και ποιος να του πει ότι δεν έχει δίκιο!). «Ο ίδιος δεν πρόλαβε να το ανεβάσει. Μετά από πέντε χρόνια είχε έρθει η ώρα του: το ανεβάσαμε πέρσι και κάνουμε και κάποιες παραστάσεις φέτος» συνεχίζει. «Κάτι με πίεσε να το κάνω». Αυτό το «κάτι» δεν χωράει σε δελτία Τύπου: είναι η προσωπική ιστορία πίσω από την πολιτιστική είδηση. Γι’ αυτό και οι αναφορές που υπάρχουν δημόσια για την παράσταση -ότι ο Μπακιρτζής την ανεβάζει εκπληρώνοντας την επιθυμία του Τσιώλη- δεν είναι απλώς «πληροφορία». Είναι ο πυρήνας του εγχειρήματος.

Ενός εγχειρήματος που ωστόσο ξανανεβαίνει μέσα σε μια πολύ διαφορετική χρονιά από την περσινή: «Μπήκε το 2026 και νιώθω πως έχει αλλάξει ο κόσμος όλος. Κόσμος είναι και αλλάζει βέβαια, αλλά πράγματι πλέον ζούμε σε μια εποχή όπου η ζωή είναι σε τιμή εκκίνησης: όλα πωλούνται, όλα αγοράζονται, όλα έχουν μια τιμή και βγαίνουν σε δημοπρασία ή δημόσια διαβούλευση. Η δημοπρασία δεν είναι μόνο εμπορική. Είναι πολιτική, ηθική, αισθητική: οι εικόνες, ο λόγος, οι ιδέες, ακόμα και η αγανάκτηση – όλα μπορούν να μετατραπούν σε “νόμισμα”, σε κόμμα, σε ψήφο, σε προϊόν. Ισως γι’ αυτό και ενώ υπάρχουν μέρες που η παράσταση βγάζει πολύ γέλιο, τελευταία με έχει πιάσει κι εμένα μια μελαγχολία. Μου βγαίνει πιο πολύ η μελαγχολική πλευρά παρά η χιουμοριστική».

Εχει απομείνει κάτι που δεν μπορεί να βγει σε δημοπρασία άραγε; Δεν μας απαντά κατευθείαν. Δεν δίνει τίτλο-ατάκα. Διστάζει. Κι όμως, μέσα στον δισταγμό, ξεφεύγει μια σκληρή διάγνωση: «Είναι απελπιστική η κατάσταση». Και συνεχίζει: «Προχθές μιλούσα με έναν φίλο και μου είπε πως ρώτησαν τη γνώμη ενός καθηγητή Κβαντομηχανικής για όλα όσα συμβαίνουν και τούς απάντησε πως εφόσον δεν υπάρχει “μηδέν”, δεν υπάρχει πάτος. Οπότε κάλλιστα μπορούμε να συνεχίσουμε να “κατεβαίνουμε” όλο και περισσότερο προς το χάος και το σκοτάδι. Είναι αυτό που λέει και ο Ιταλο Καλβίνο στις “Αόρατες Πόλεις”: Οταν ρώτησε ο Μεγάλος Χαν τον Μάρκο Πόλο τι έχει καταλάβει από τα ταξίδια του, αυτός απάντησε πως αυτό που κατάλαβε είναι πως η ζωή είναι μια κόλαση.

»Αλλά συνεχίζει ο Μάρκο Πόλο. Και λέει: Ή μπαίνουμε λοιπόν μέσα στην κόλαση και γινόμαστε ένα από αυτή ή στην καρδιά της κόλασης φτιάχνουμε μια όαση και ζούμε εκεί. Το δίλημμα είναι, δηλαδή, αν θα γίνεις μέρος της ή αν θα φτιάξεις, στην καρδιά της κόλασης μια μικρή όαση για να ζήσεις». Ο Μπακιρτζής μεταφέρει αυτή την αλήθεια όχι ως φιγούρα λόγου, αλλά ως πρακτική: «Νησίδες συλλογικότητας χρειαζόμαστε: από δύο ανθρώπους μέχρι μεγάλες ομάδες. Αυτός είναι ίσως ο μόνος τρόπος να επιβιώσουμε, να ζήσουμε και να αντιδράσουμε. Αυτό κάναμε όλα μας τα χρόνια: έτσι λειτούργησαν και λειτουργούν και οι Χειμερινοί Κολυμβητές και τα υπόλοιπα τρία μουσικά σχήματα στα οποία συμμετέχω» μας λέει. Και έχει δίκιο: Ιστορικά έτσι λειτούργησαν. Οχι ως «γραμμή παραγωγής», αλλά ως κοινότητα, με ένα ιδιαίτερο μίγμα παρέας, πειθαρχίας και άρνησης των εύκολων δρόμων της προβολής.

Η κουβέντα μας βγαίνει εκτός Αθηνών, πράγμα αναμενόμενο καθώς ο Αρ. Μπακιρτζής ζει στην Καβάλα – και εκεί, όπως λέει, «συμβαίνουν κάτι τρομακτικά πράγματα». Μιλάει για σχεδιασμούς, για αποφάσεις, για θεσμική σιωπή, για μεγάλα συμφέροντα, αλλά και για αντιδράσεις πολιτών και κάποιων παραγόντων της αυτοδιοίκησης μπροστά σε ένα πραγματικό έγκλημα. Ενα έγκλημα (πολιτικό, περιβαλλοντολογικό και ίσως όχι μόνο), που ελάχιστα έχει αναδειχτεί από τα ΜΜΕ. «Υποθέτω διάφορα πράγματα και αίτια για όλο αυτό που προετοιμάζεται σιωπηλά χρόνια τώρα, δεν μπορώ να τα υποστηρίξω όμως. Αυτό που συμβαίνει είναι πάντως αδιανόητο και απαράδεκτο: Πρόκειται για ένα γιγαντιαίο έργο αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα στον Πρίνο Καβάλας, το πρώτο έργο δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη ΝΑ Μεσόγειο, με στόχο την αποθήκευση έως 1 έως 3 εκατ. τόνων διοξειδίου του άνθρακα ετησίως! Θα έρχονται απορρίμματα με τη μορφή υγροποιημένου CO2 από βιομηχανικές εγκαταστάσεις απ’ όλη την Ευρώπη: 20 καράβια τη μέρα! Το φαντάζεστε; Και όλο αυτό βγήκε τώρα στην επιφάνεια, ενώ το προετοιμάζουν χρόνια δίχως να ενημερώσουν κανέναν πολίτη. Μιλάμε για ένα έργο με πολύ σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια ασφάλεια, το θαλάσσιο περιβάλλον και την περιοχή – όταν είχε γίνει κάτι ανάλογο στο Καμερούν, από έκρηξη τέτοιου αερίου, σκοτώθηκαν σχεδόν ακαριαία πάνω από 1.700 άνθρωποι και ζώα από το τοξικό νέφος που δημιούργησε η έκρηξη σε ένα αντίστοιχο “έργο ανάπτυξης”.

»Εχουν αντιδράσει κάποιοι: οι κάτοικοι της Θάσου, ο δήμαρχος εκεί και ο αντίστοιχος της Χρυσούπολης, αλλά όχι ο δήμαρχος Καβάλας. Και γενικά υπάρχει μια σιωπή και από τα μέσα ενημέρωσης. Και ο κόσμος, ο πολύς, μοιάζει αδιάφορος. Είναι φοβισμένος μάλλον… Μιλάω για ζητήματα που αφορούν τον τόπο που μένω, αλλά πιστεύετε πως δεν αφορούν όλη την Ελλάδα τελικά; Με ρωτάτε αν οι άνθρωποι δεν αντιδρούν γιατί κουράστηκαν ή γιατί έχουν αποδεχτεί την ήττα. Ξέρετε τι λένε όσοι “έχουν κουραστεί” για όσους συνεχίζουν να αντιδρούν: Πως είναι όλο οι ίδιοι και οι ίδιοι. Κι αυτό γίνεται άλλοθι για τους υπόλοιπους να κοιτούν αλλού. Και φυσικά θα είναι οι ίδιοι και οι ίδιοι, αφού οι υπόλοιποι δεν ενδιαφέρονται!

»Ναι, είναι δύσκολα τα πράγματα, πολύ δύσκολα. Μέσα σ’ όλα μπερδεύουμε και το ψέμα με την αλήθεια. Λες και υπάρχει κάτι αθώο. Δεν υπάρχει αθωότητα. Πουθενά. Τι σημαίνει αθωότητα; Πάντα υπάρχει από πίσω κάτι άλλο, εκτός ίσως από πολλές ειδικές περιπτώσεις ανθρώπων, τα βρέφη, κάποιοι ετοιμοθάνατοι και περιφερειακοί τύποι ίσως, ας πούμε. Πέραν τούτων όμως, πάντα κάτι κρύβεται πίσω από το οτιδήποτε. Οπότε σε ποια αλήθεια να πιστέψει κανείς; Προσωπικά, όταν θεωρώ πως κατέχω την αλήθεια, πάω κατευθείαν στο αντίθετο και αρχίζω να το εξετάζω, καθώς εκεί μπορεί να κρύβεται ακόμα μεγαλύτερη.

»Και ως καλλιτέχνες θεωρώ πως έχουμε αυτή την ευθύνη: Να εξετάζουμε, να κατανοούμε και να επικοινωνούμε παίρνοντας θέση. Είναι και πολιτική στάση αυτή – στην αρχαία Αθήνα αν δεν έπαιρνες θέση, ήσουν αποβλητέος. Σήμερα τείνει να γίνει κανονικότητα και μάλιστα σε δείχνουν με το δάχτυλο αν αντιδράς, αν παίρνεις θέση. Το έχει πει πολύ καλά ο Ευριπίδης στις “Βάκχες”: “Οταν θα καταλάβετε τι κάνατε, φρικτός θα σας πονέσει πόνος. Αν όμως ώς το τέλος μείνετε παντοτινά όπως τώρα, χωρίς καμία ευτυχία, πως δυστυχία δεν νιώθετε θα λέτε”. Ετσι είναι…

»Ταυτόχρονα, αν και είμαι αρκετά μελαγχολικός όπως σας είπα και έντονα προβληματισμένος με όλα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα αλλά και στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή και παντού, υπάρχουν δυνάμεις που παλεύουν ακόμα. Συμβαίνουν πράγματα: από το να ανέβει μια καλή παράσταση, όπως η “Νοχαβελάνδη” που είδα πριν από λίγο καιρό, έως το να υπάρχουν άνθρωποι που ακόμα βαστάνε. Που αντέχουν. Που δεν χάνουν ούτε το φρόνημα, ούτε την αξιοπρέπειά τους μέσα σ’ έναν αναξιοπρεπή κόσμο – γιατί σε αυτόν ζούμε, μη γελιόμαστε. Υπάρχουν όμως ακόμα τέτοιοι άνθρωποι. Και παρέες. Και νησίδες. Και αυτό δεν είναι μόνο παρήγορο – είναι πανέμορφο».

ℹ️ Το μονόπρακτο «Η δημοπρασία» παρουσιάζεται κάθε Πέμπ.-Κυρ. στις 21.00, στο Baumstrasse (Σερβίων 8, τηλ. 6907183406, Βοτανικός). Προπώληση: www.ticketservices.gr και στο 210-7234567. Εως 8/2. Την επιμέλεια της παράστασης έχει ο Χάρης Μιχαλογιαννάκης, βοηθός του Σταύρου Τσιώλη σε τρεις ταινίες του στις οποίες συμμετείχε και ο Αργύρης Μπακιρτζής. Ο τελευταίος και η Τότα Ευλαβή τραγουδούν ζωντανά επί σκηνής, συνοδεία πιανόλας.