Η πιο καυτή χώρα του κόσμου

Το «America first» αρχίζει να αμφισβητεί τον δημιουργό του εντός και εκτός των ΗΠΑ. Ηδη το 64% των Αμερικανών αποδοκιμάζει τις πολιτικές Τραμπ. Οι δασμοί γίνονται μπούμερανγκ. Εξω από τις ΗΠΑ, όσο ο «πρόεδρος της ειρήνης» αυτοπροτείνεται για το Νόμπελ στέλνοντας «όμορφες αμερικανικές αρμάδες που πλέουν όμορφα» (έως ότου οι χώρες-στόχοι να συνάψουν συμφωνία μαζί του), όσο αυτοθαυμάζεται, τόσο το δημιούργημά του φθίνει, εξασθενούν οι οπτασιασμοί του, απομονώνονται οι Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ΗΠΑ έρχονται δευτερο-τρίτες και βάλε στις τελευταίες κατατάξεις.

Πριν ο Τραμπ επιστρέψει στην προεδρία τον Νοέμβριο του 2024 οι περισσότεροι Ευρωπαίοι εξέφραζαν χλιαρή θετική γνώμη για τις ΗΠΑ στις σχετικές έρευνες. Η πλειοψηφία θεωρούσε τις ΗΠΑ ως σύμμαχο ή σημαντικό εταίρο, με περισσότερες τις θετικές από τις αρνητικές απόψεις.

Μετά την επανεκλογή Τραμπ οι θετικές απόψεις για τις ΗΠΑ έπεσαν σημαντικά. Ενα μικρό ποσοστό συνεχίζει να θεωρεί κλασικό σύμμαχο τις ΗΠΑ. Η πλειοψηφία έχει αρνητική άποψη (όχι μόνο ουδέτερη ή απαθή) και το 50–74% των ερωτηθέντων έχουν αρνητική άποψη για τις ΗΠΑ ως χώρα-εταίρο. Π.χ. στη Δανία το 76% θεωρεί την επανεκλογή Τραμπ «κακό νέο». Στο Ηνωμένο Βασίλειο τα ποσοστά έπεσαν από το 49% στο 37%, στη Γερμανία από το 52% στο 32% και στη Γαλλία από το 50% στο 24%. Στην Πολωνία της ισχυρής στήριξης του Τραμπ, η θετική άποψη για τις σχέσεις με τις ΗΠΑ έπεσε από το περίπου 80% το 2023 στο περίπου 31% το 2025.

Μια ματιά στις δύο χώρες της Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου Βόρειας Αμερικής (NAFTA) επιβεβαιώνει το μοτίβο. Η σημαντικότερη εμπορική συμφωνία ΗΠΑ-Καναδά-Μεξικού της δεκαετίας του 1990, χαρακτηρίστηκε από τον Τραμπ ως «the worst trade deal ever made» (η χειρότερη εμπορική συμφωνία όλων των εποχών). Το 2025 ο πρόεδρος Τραμπ αξίωσε να γίνει ο Καναδάς η 51η Πολιτεία των ΗΠΑ. Αξίωσε μετονομασία του Κόλπου του Μεξικού, αρχικά σε «Κόλπο του Τραμπ» και, στη συνέχεια, (λέγοντας ότι έκανε πλάκα), σε «Κόλπο της Αμερικής». Κατηγόρησε το Μεξικό ως «σύμμαχο» εγκληματικών ομάδων, συντονιστή των καρτέλ ναρκωτικών και ως απειλή για την ασφάλεια των ΗΠΑ. Στον Καναδά πάνω από το 60% βλέπουν τις ΗΠΑ του Τραμπ «πρωτίστως ως απειλή». Στο Μεξικό περίπου το 68% θεωρούν τις ΗΠΑ ως «μεγάλη απειλή».

Θα μπορούσε κάποιος να μιλήσει για τον αιώνα των δυσαρεστημένων. Ισχυε και για τον 20ό αιώνα. Οι ΗΠΑ ακολουθούσαν ιμπεριαλιστική στρατηγική με στόχο την κυριαρχία τους στην υφήλιο. Οι Αμερικανοί ηγέτες απέδειξαν πολλές φορές την προθυμία τους να πραγματοποιήσουν το όνειρο του «αμερικανικού 21ου αιώνα» χωρίς να υπολογίζουν τις συνέπειες. Το να βιώνεις όμως την πολιτική «America first», σήμερα, σημαίνει ότι βιώνεις ένα κομμάτι της πραγματικότητας, όπου κανόνας είναι η απώλεια κάθε μέτρου. Οι μονομερείς ενέργειες, η υπονόμευση των διεθνών θεσμών, του Διεθνούς Δικαίου, η κρατική τρομοκρατία, η στρατιωτικοποίηση, η αρπαγή, οι απειλές, οι εκδικητικές αντιδράσεις και η συστηματική προπαγάνδα χρησιμοποιούνται για τη συναλλακτική πολιτική και τα deal του προέδρου.

«Δεν είναι αυτή η Αμερική» είπαν οι κάτοικοι της Μινεάπολης. Το είπαν ο Κλίντον κι ο Ομπάμα. Το λένε πολλοί πλέον ανοιχτά, ενώ ταυτόχρονα όλοι ξέρουν ότι η Αμερική είναι η πιο καυτή χώρα του κόσμου, όχι όμως ως επιχείρημα υπεροχής του Τραμπ, αλλά για όλους τους αντίθετους λόγους. Η Αμερική υπήρξε το μεγάλο «Melting Pot» (το χωνευτήρι για τα εκατομμύρια Αμερικανούς της παύλας, λ.χ. Ελληνο-αμερικανοί, Ιταλο-αμερικανοί, Λατινο-αμερικανοί κ.ο.κ.) Είναι η Αμερική του Αλεξίς ντε Τοκβίλ. Είναι η Πρωτομαγιά του Σικάγο. Είναι η Αμερική του Γουόλτ Γουίτμαν, του Ρόμπερτ Φροστ και της Μάγια Αγγέλου. Είναι η Αμερική του Χόθορν: «Μπορεί μια οικογένεια -ή ένα έθνος- να προχωρήσει χωρίς να αντιμετωπίσει τα εγκλήματά του;» Είναι η Αμερική του Πόε και του Μέλβιλ. Είναι το «Ουόλντεν» του Χένρι Ντέιβιντ Θορό, το «Ουρλιαχτό» του Γκίνσμπεργκ και «Ο δρόμος» του Κέρουακ. Είναι το Πανεπιστήμιο του Σικάγο που, το 1933, δέχτηκε ολόκληρη τη Σχολή της Φρανκφούρτης για να σώσει τους διανοούμενούς της από τη μανία του Χίτλερ. Είναι το λεωφορείο της Ρόζα Παρκς· τα αντιπολεμικά κινήματα· οι πορείες του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ για τα δικαιώματα των μαύρων. Είναι το Γούντστοκ της, η στιγμή-σύμβολο των ’60s και το «Do it», το μανιφέστο της σύγκρουσης του Τζέρι Ρούμπιν. Είναι τα κορυφαία πανεπιστήμιά της. Είναι το Occupy Wall Street. Είναι ένας διαρκής ρυθμός τζαζ, με επαναλήψεις, παραληρήματα, καινοτομίες, εκπλήξεις, προσκυνητές και πιονιέρους του West. Είναι οι στιγμές που υμνήθηκε το American Dream κι αμφισβητήθηκε ταυτόχρονα μ’ ένα «Οχι στον πόλεμο», όχι στον ανορθολογισμό, την πειθαρχία, τον καταναγκασμό, την εθελοδουλία.