Εδώ και καιρό η κυβέρνηση παίζει ένα πολύ επικίνδυνο παιχνίδι με τη χρηματοδότηση πολλών φορέων, μεταξύ αυτών και των πανεπιστημίων, από το Ταμείο Ανάκαμψης. Είτε με απεντάξεις έργων μια κι έξω είτε με ανεξήγητες προτάσεις «αναμόρφωσης» και νομοθετικές παρεμβάσεις που μπλοκάρουν και απειλούν σοβαρά την απορρόφηση κονδυλίων από το ευρωπαϊκό ταμείο.
Τα ελληνικά πανεπιστήμια έχουν, ήδη, αποκλειστεί από πολλά έργα και, τώρα, αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να μείνουν εκτός από το ένα και μοναδικό έργο που απέμεινε εντός Ταμείου το οποίο αφορά τα ξενόγλωσσα προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών κοινά με πανεπιστήμια του εξωτερικού (ΞΠΜΣ). Ναι, είναι το ορόσημο της πολυδιαφημισμένης «διεθνοποίησης» μέσω συνεργασιών με Χάρβαρντ, Κολούμπια και πολλά άλλα μεγάλα ξένα ιδρύματα. Το μόνο, δηλαδή, σοβαρό σχέδιο που μπορεί να υλοποιηθεί στον ελληνικό χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης αλλά κινδυνεύει να μην ξεκινήσει καν.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα είναι εξοργισμένη, οι πανεπιστημιακοί, που έχουν επί μήνες συνεργαστεί με συναδέλφους τους από μεγάλα ξένα πανεπιστήμια για πολλά κοινά προγράμματα, αυτή τη στιγμή, έχουν εξαντλήσει κάθε μέσο διαπραγμάτευσης και πίεσης προς την ηγεσία του υπουργείου Παιδείας. Η τελική προθεσμία απορρόφησης της χρηματοδότησης όλων των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης λήγει τον Ιούνιο. Θεωρείται πρακτικά αδύνατο να απορροφήσουν τα κεφάλαια της χρηματοδότησης και ζητούν παράταση της διάρκειας των έργων.
Ερώτημα
Γιατί να εμποδίζονται οι διεθνείς και χρηματοδοτούμενες (!) με ευρωπαϊκά κονδύλια συνεργασίες των ελληνικών ΑΕΙ; Για ποιον λόγο; Για κανέναν λόγο δεν θα έπρεπε να τεθεί ένα τέτοιο ερώτημα για ένα πρόβλημα που δεν θα έπρεπε να είναι πρόβλημα. Κι όμως η ιστορία των ευθυνών είναι μεγάλη και αλλιώς ξεκίνησε, αλλιώς κατέληξε. Ξεκίνησε με σκοπό τη διευκόλυνση διεθνών συνεργασιών, έστω όχι με τους ίδιους όρους εύνοιας για όλους τους πανεπιστημιακούς που είχαν δείξει ενδιαφέρον. Κατέληξε σε πολλαπλές και παράλληλες εμφυλιοπολεμικές συρράξεις μεταξύ πρώην φίλων και συνεργατών αλλά και σ’ ένα σκληρό παιχνίδι εξουσίας που ξέσπασε στους υψηλούς ορόφους του υπουργείου Παιδείας. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για πληροφορίες, αλλά η ιστορία είναι τόσο μεγάλη που έχει βγει από τις κλειστές πόρτες.
Τον περασμένο Ιούλιο, η ελληνική κυβέρνηση κατέθεσε την τρίτη κατά σειρά πρόταση αναμόρφωσης των έργων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Με πρόσχημα την εύρεση «καλύτερης εναλλακτικής λύσης» (;) έβγαλαν πολλά έργα εκτός χρηματοδότησης. Υπήρξαν πολύ έντονες αντιδράσεις από τους φορείς που έβλεπαν ότι έχαναν χρηματοδοτούμενα έργα. Η απάντηση κυβερνητικών παραγόντων ήταν η υπόσχεση ότι σε επόμενη αναμόρφωση θα επανορθώσουν.
Και ήρθε ο Νοέμβριος, οπότε η κυβέρνηση κατέθεσε την τέταρτη πρόταση αναμόρφωσης των έργων που χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Και έκανε ακριβώς το ίδιο! Στο σχετικό έγγραφο αναφέρεται σε 92 δράσεις που…. «τροποποιήθηκαν προκειμένου να εφαρμοστούν καλύτερες εναλλακτικές λύσεις χωρίς να θίγονται οι στόχοι των εν λόγω δράσεων». Ανάμεσα στις υπό αναμόρφωση δράσεις ήταν και όλα τα έργα που αφορούν την «αριστεία και καινοτομία στα πανεπιστήμια». Τελικό αποτέλεσμα, η απένταξη πλήθος έργων. Από τα περιβόητα «Trust your stars» έως τα «Βιομηχανικά Διδακτορικά», «Επισκέπτες καθηγητές-Επισκέπτες Ερευνητές», ψηφιακός μετασχηματισμός του Εθνικού Δικτύου Ελληνικών Βιβλιοθηκών, αναβάθμιση ερευνητικών και εκπαιδευτικών υποδομών, συνεργασίες ερευνητικής αριστείας κ.ά.
Δεν έφτανε, όμως, αυτό. Τον Δεκέμβριο (4/12/2025) ψηφίζεται κοινή υπουργική απόφαση των συναρμόδιων υπουργείων (Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών – Παιδείας) με την οποία τίθενται περαιτέρω όροι και προϋποθέσεις για την υλοποίηση των εγκεκριμένων έργων και την εκταμίευση των κονδυλίων. Μεταξύ άλλων, η σύναψη ενδιάμεσων συμφωνιών με τα αλλοδαπά πανεπιστήμια και η υποβολή φακέλου πιστοποίησης των κοινών ΠΜΣ από τα ξένα πανεπιστήμια στις χώρες τους! Δηλαδή, το Χάρβαρντ για ένα πρόγραμμά του κοινό με άλλο πανεπιστήμιο στη χώρα του δεύτερου θα πρέπει να ζητήσει έγκριση. Υπενθυμίζουμε: Πρόκειται για μεταπτυχιακά προγράμματα, όχι προπτυχιακά.
Αυτή τη στιγμή, όλα έχουν φτάσει στο απροχώρητο. Και έχουν πέσει όλα τα προσχήματα. Μια ρεαλιστική απόδοση όλων όσα εκτυλίσσονται θα ήταν το σενάριο-θρίλερ όπου δεν φαίνεται από την αρχή ποιος κυνηγάει ποιον και για ποιον λόγο, ποιος είναι με ποιον και αν φταίει ένας ή πολλοί. Αυτή τη στιγμή παίζεται η χρηματοδότηση περίπου 70 προγραμμάτων. Τα περισσότερα έχουν επικεφαλής πανεπιστημιακούς που θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχουν καλές σχέσεις με τον αρμόδιο υφυπουργό Ανώτατης Εκπαίδευσης, Νίκο Παπαϊωάννου. Κάποιοι δε είναι και στενοί φίλοι και στενοί συνεργάτες. Υπάρχουν, όμως, και άλλοι οι οποίοι δεν διατηρούν σχέσεις εύνοιας. Ο θόρυβος από τις διενέξεις είναι εκκωφαντικός. Ειδικά μεταξύ όσων γνωρίζονται… Ανάμεσα στις κατηγορίες και η ανεπάρκεια χειρισμού τέτοιων συνεργασιών από αρμοδίους…
Τροπολογίες-εμπόδια
Μέσα στην αναμπουμπούλα, όμως, θέλει και κάποιος να χαρεί. Η υπουργός Σοφία Ζαχαράκη δεν έχει βάλει χωρίς δικό της λόγο την υπογραφή στις τροπολογίες-εμπόδια. Κάτι ή ίσως το μόνο που φαντάζει εύλογο. Η άφαντη μέχρι τώρα υπουργός Παιδείας έχει λόγους να επιδείξει έργο με τη δική της υπογραφή για να βγει επιτέλους από την αφάνεια. Εξού και ο ξαφνικός επικοινωνιακός «βομβαρδισμός» με τα επιτεύγματά της και τα μεγαλεπήβολα σχέδιά της (βλ. εθνικός διάλογος για α΄θμια και β΄θμια, διεθνές απολυτήριο κ.ά.). Γιατί, λοιπόν, να μη θελήσει να διεκδικήσει τα κονδύλια που θα εξασφαλιστούν από τη διακοπή της χρηματοδότησης και να τα μεταφέρει αλλού για να ενισχύσει το δικό της αποτύπωμα; Γιατί να μην αξιοποιήσει τις καθυστερήσεις; Τυπικά, με τις νομοθετικές παρεμβάσεις, τις προκαλεί ανοιχτά. Δεν δίνει παρατάσεις, δεν απαντά. Κάποιοι θα μιλούσαν για υπονόμευση του έργου. Συνειδητή και αποφασισμένη εξαρχής. Για προσωπικούς λόγους, για στρατηγικούς, μπορεί και για εφαρμογή παράλληλων εντολών ή πολιτικών από άλλα κέντρα. Ολα παίζονται σε ένα θρίλερ. Μόνο που άντε να εξηγήσεις στους ξένους τα ελληνικά θρίλερ, έστω και αν σε σημεία παραπέμπουν σε παρωδία.
Σύνοδος των Πρυτάνεων στον Βόλο
Αύριο ξεκινάει η Σύνοδος των Πρυτάνεων στον Βόλο, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με «κεντρικό σύνθημα» την αισιόδοξη φράση: «Πανεπιστήμια σε Νέα Εποχή: Από το Brain Drain στο Brain Gain – Καινοτομία, Εξωστρέφεια, Συμπερίληψη και Εκσυγχρονισμός στην Ανώτατη Εκπαίδευση». Θα συζητηθούν διαχρονικά ζητήματα, όπως η χρηματοδότηση, σύγχρονα όπως η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και τρέχοντα που εντάσσονται σε ένα ευρύ πλαίσιο που ξεκινά από τη φοιτητική μέριμνα και φτάνει στην καινοτομία και τη διεθνοποίηση. Αγνωστο αν θα συζητηθεί αυτό το σοβαρό πρόβλημα που είναι ανοιχτό και καίει πολλά πανεπιστήμια. Στην ατζέντα πάντως, το θέμα της διεθνοποίησης περιγράφεται ως εξής:
«Διεθνοποίηση και Βιωσιμότητα
Η Σύνοδος θα αναδείξει τις στρατηγικές διεθνοποίησης των ελληνικών πανεπιστημίων, καθώς και τις συνέργειες που ενισχύουν το ακαδημαϊκό αποτύπωμά τους στο εξωτερικό. Μεταξύ άλλων θα παρουσιαστούν:
● η πρωτοβουλία SDG Ambassadors του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ένα καινοτόμο σώμα πανεπιστημιακών που προωθεί τη βιωσιμότητα σε κάθε πτυχή λειτουργίας των ΑΕΙ,
● οι τρόποι με τους οποίους οι διεθνείς εκθέσεις πανεπιστημίων ενισχύουν την εξωστρέφεια και αναδεικνύουν τη χώρα σε κόμβο διεθνούς εκπαίδευσης».
.jpg)
