Θάνατος Ελ Μέντσο: Κίνδυνος για αναζωπύρωση της βίας στο Μεξικό

Οδηγώντας προς τη δυτική πόλη του Μεξικού, τη Γουαδαλαχάρα, τα ίχνη της τρομακτικής επιδρομής του καρτέλ την Κυριακή παραμένουν ορατά. 

Τα απανθρακωμένα απομεινάρια καμένων αυτοκινήτων βρίσκονται στις άκρες των δρόμων και υπάρχουν καμένες επιφάνειες στην άσφαλτο των αυτοκινητοδρόμων, μετά την πυρπόληση δεκάδων οχημάτων από το καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά — ένα από τα πιο ισχυρά καρτέλ της χώρας — ως αντίδραση στη δολοφονία του αρχηγού τους, Ελ Μέντσο.

Αυτή η εικόνα, μαζί με τα λεηλατημένα ή φλεγόμενα καταστήματα ψιλικών, μετέδιδε ακριβώς το μήνυμα που ήθελε το καρτέλ: ότι, με ή χωρίς τον αρχηγό του, παραμένει ισχυρό, με τη δυνατότητα να σπέρνει χάος και την καταστροφή στους δρόμους.

Η πρόεδρος του Μεξικού, Κλαούδια Σέινμπαουμ, προσπαθεί να αντικρούσει αυτή την αφήγηση. Στην καθημερινή συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα, μίλησε για «ειρήνη και ηρεμία» που επιστρέφουν σε μεγάλο μέρος της χώρας και επαίνεσε την αντίδραση των δυνάμεων ασφαλείας.

Την ίδια στιγμή, φάλαγγες στρατιωτών και αστυνομικών περιπολούν στη Γουαδαλαχάρα. Υποτίθεται ότι προσφέρουν αίσθημα ασφάλειας, αλλά για πολλούς κατοίκους εντείνουν το κλίμα ανησυχίας.

Παρά την παρουσία τους, οι δρόμοι είναι πιο άδειοι από το συνηθισμένο, ένδειξη ότι οι άνθρωποι φοβούνται έξαρση της βίας, τόσο στη Γουαδαλαχάρα όσο και ευρύτερα στην πολιτεία Χαλίσκο. Τα περισσότερα μικρά καταστήματα παρέμειναν κλειστά και τα σχολεία δεν λειτούργησαν, καθώς οι εργαζόμενοι έμειναν στα σπίτια τους με τις οικογένειές τους.

Ο ιδιοκτήτης του καφέ Severo, Ανουάρ Μοντόγια, δεν ήταν ανάμεσά τους.

«Έπρεπε να ανοίξω σήμερα. Είμαστε νέα επιχείρηση και έχω πολλές υποχρεώσεις», λέει γελώντας.

Αναφερόμενος στη βία, σημειώνει: «Ήταν μια παράξενη και δύσκολη μέρα — όλοι φοβήθηκαν. Και τώρα κάποιοι φοβούνται για το τι μπορεί ακόμη να συμβεί».

Ο Μοντόγια θεώρησε ότι το άνοιγμα του καφέ του θα ήταν καλοδεχούμενο, ώστε να προσφέρει «έναν ασφαλή χώρο για πολλούς φίλους».

Οι πελάτες του φάνηκε να εκτιμούν την απόφαση, με τα περισσότερα τραπέζια γεμάτα από νέους ανθρώπους με τα λάπτοπ τους ή να συζητούν ήσυχα στη σκιά της ταράτσας.

Ανάμεσά τους ήταν και η αριστερή βουλευτής Μαριάνα Κασίγιας. Η ίδια βλέπει πολλά προβληματικά στοιχεία σε όσα συνέβησαν στο Χαλίσκο — τόσο στη βία του καρτέλ όσο και στην κυβερνητική αντίδραση.

«Δεν είναι ένα νέο σκηνικό», λέει για τον συνεχιζόμενο πόλεμο κατά των ναρκωτικών στο Μεξικό. «Απλώς αυτή τη φορά, επειδή αφορούσε τη δολοφονία ενός υψηλόβαθμου αρχηγού, η βία ξέσπασε με πολύ πιο έντονο τρόπο από το συνηθισμένο».

Το οργανωμένο έγκλημα, τα οδοφράγματα που στήνουν τα καρτέλ, οι πυρπολήσεις λεωφορείων και οι απαγωγές απλών πολιτών είναι καταστάσεις που η κοινότητά της βιώνει εδώ και δύο δεκαετίες, λέει, από τότε που η σύγκρουση του κράτους με τα καρτέλ ξεκίνησε επί προεδρίας Φελίπε Καλνερόν το 2006.

«Ως τοπική εκπρόσωπος, είναι καθήκον μου να ρωτώ γιατί αυτό το μοντέλο ή αυτό το “σενάριο” επαναλαμβάνεται για περισσότερα από είκοσι χρόνια», προσθέτει.

Πρόκειται για ένα μοντέλο στο οποίο η ανθρώπινη ζωή στο Μεξικό θεωρείται αναλώσιμη από τα καρτέλ, υποστηρίζει, και στο οποίο η κυβέρνηση παραμένει προσηλωμένη στην εξόντωση ηγετικών μορφών των καρτέλ, αντί να αντιμετωπίζει το περιβάλλον βίας και φτώχειας που τα τροφοδοτεί — και που οδηγεί πολλούς νέους να εντάσσονται στις τάξεις τους.

Με περισσότερες από 60 κηδείες να οργανώνονται — τόσο για μέλη του καρτέλ όσο και για άνδρες της Εθνικής Φρουράς — πρόκειται για ένα επιχείρημα που βρίσκει απήχηση σε πολλούς κατοίκους που βγαίνουν για πρώτη φορά από τα σπίτια τους μετά τα γεγονότα της Κυριακής.

Πολλοί φοβούνται ότι η στρατηγική εξουδετέρωσης κορυφαίων ηγετών θα οδηγήσει απλώς σε περισσότερες συγκρούσεις.

«Η εφαρμογή της στρατηγικής “εξουδετέρωσης του αρχηγού” στο Μεξικό τα τελευταία είκοσι χρόνια — η σύλληψη ή η εξόντωση σημαντικών ηγετών όπως ο El Mencho — έχει πάντα το ίδιο αποτέλεσμα: περισσότερη βία», λέει η ειδικός σε θέματα ναρκοπολέμου Ντέμπορα Μπονέλο, διευθύνουσα συντάκτρια του Insight Crime.

«Όταν απομακρύνεις έναν σημαντικό ηγέτη, δημιουργείται ένα κενό εξουσίας που πυροδοτεί σύγκρουση για τον έλεγχό του. Έτσι βλέπεις μάχες για την εξουσία σε διάφορα μέρη της χώρας», προσθέτει.

Ένα από αυτά τα μέρη θα μπορούσε να είναι η Γουαδαλαχάρα, η οποία πρόκειται να φιλοξενήσει χιλιάδες διεθνείς φιλάθλους για το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA τον Ιούνιο. Ένα από τα πιο αναμενόμενα παιχνίδια είναι η αναμέτρηση Ισπανίας–Ουρουγουάης στο κεντρικό στάδιο της πόλης.

Ωστόσο, μετά τις σοκαριστικές σκηνές αυτής της εβδομάδας, πολλοί φίλαθλοι ίσως το ξανασκεφτούν πριν παρακολουθήσουν τον αγώνα.

Ο Ανουάρ Μοντόγια σφυρίζει με δυσπιστία όταν του αναφέρεται η διοργάνωση.

«Δεν έχω πάει ποτέ σε Μουντιάλ, οπότε δεν ξέρω πώς λειτουργεί σε άλλες χώρες. Αλλά δεν νομίζω ότι αυτό είναι ασφαλές μέρος για Παγκόσμιο Κύπελλο», λέει.

Η Κασίγιας συμφωνεί, δηλώνοντας στο BBC ότι στο Χαλίσκο εξελίσσονται αρκετές «πολύ επώδυνες κρίσεις». Μεταξύ αυτών είναι αυτό που περιγράφει ως «κρίση βίας, που μόλις είδαμε στην ακραία της έκφραση», καθώς και «κρίση των αγνοουμένων».

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν δηλωθεί ως αγνοούμενοι στο Μεξικό — σχεδόν όλοι μετά το 2007, όταν ο Καλδερόν κήρυξε τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών».

Σε πολλές περιπτώσεις, οι αγνοούμενοι στρατολογήθηκαν με τη βία από τα καρτέλ — ή δολοφονήθηκαν επειδή αντιστάθηκαν.

Η μεξικανική κυβέρνηση επιμένει ότι η Γουαδαλαχάρα είναι έτοιμη και ικανή να φιλοξενήσει δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες από όλο τον κόσμο σε μια πολύχρωμη γιορτή αθλητικής αριστείας.

Η Σέινμπαουμ δήλωσε την Τρίτη ότι «δεν υπάρχει κίνδυνος» για τους φιλάθλους και ότι «όλες οι εγγυήσεις» είναι σε ισχύ.

Ο πρόεδρος της FIFA, Τζιάνι Ιφαντίνο, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι αισθάνεται «πολύ καθησυχασμένος» για τη διοργάνωση αγώνων στο Μεξικό.

«Όλα είναι καλά. Θα είναι εντυπωσιακό», είπε.

Όμως η Κασίγιας είναι κατηγορηματική: «Οι άνθρωποι εδώ δεν θέλουν το Παγκόσμιο Κύπελλο. Θέλουν ασφάλεια, θέλουν καθαρό νερό και θέλουν πίσω τους αγνοούμενους συγγενείς τους».