Το ξεχασμένο ρέμα του Προφήτη Δανιήλ, που είναι αντιληπτό μόνο μέσω των προβλημάτων που φέρνει μαζί του, τα άδεια κελύφη της γειτονιάς και τα βιομηχανικά κτίρια στον Ταύρο, γίνονται αντικείμενο έρευνας και δημιουργίας!
Η εικαστικός – εκπαιδευτικός Έλενα Ακύλα διευρύνει τα όρια της τάξης και του σχολείου οδηγώντας τους μαθητές και τις μαθήτριες, μεταξύ των οποίων πολλά παιδιά αλλοδαπών, σε μια περιήγηση γνωριμίας της γειτονιάς τους. Η περιήγηση αυτή και οι δραστηριότητες που έγιναν κατά τη διάρκειά της στη γειτονιά του σχολείου, δημιούργησαν ερεθίσματα για αποτύπωση και συνέβαλαν στη σύνδεση των παιδιών με τη γειτονιά τους.
Τα παιδιά σχεδιάζουν χάρτες της γειτονιάς με τις καθημερινές τους διαδρομές και τα σημεία που δραστηριοποιούνται, οριοθετώντας ξανά τον χώρο τους.
Τον περασμένο Ιούνιο πραγματοποιήθηκε εικαστική δράση – παρέμβαση στο παρκάκι της γειτονιάς στην Πλατεία Εσταυρωμένου, δημιουργώντας μια εγκατάσταση στον δημόσιο χώρο της γειτονιάς και δίνοντας στα παιδιά την ευκαιρία για μια διαφορετική συνομιλία με τη γειτονιά τους!
Το πολιτιστικό και περιβαλλοντικό πρόγραμμα για το ρέμα του Προφήτη Δανιήλ στον Ταύρο υλοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του περσινού σχολικού έτους (2024 – 2025) σε ένα από τα δημόσια δημοτικά σχολεία του Ταύρου, με ένα από τα τμήματα της τρίτης δημοτικού, διερευνώντας τρόπους για την ανάδειξη και την οικειοποίηση του δημόσιου χώρου της γειτονιάς από τα παιδιά.
Ζητάμε από την συντονίστρια Έλενα Ακύλα στοιχεία για τη δράση, καθώς και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν παιδιά αλλοδαπών στο σχολείο σήμερα.
Πείτε μας δυο λόγια για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα
Η γειτονιά που βρίσκεται το σχολείο είναι δίπλα στη βιομηχανική ζώνη του Ταύρου, η οποία αναπτύσσεται γύρω από την οδό Πέτρου Ράλλη με πολλά βιομηχανικά κτίρια, αποθήκες και εταιρίες. Εκεί βρίσκεται και το ρέμα του Προφήτη Δανιήλ που διασχίζει τον Ταύρο και είναι παραπόταμος του Κηφισού. Το πρόγραμμα, στο οποίο έδωσα τον τίτλο «Υδάτινα ίχνη και διαδρομές στην πόλη», καθώς έχει ως κεντρικό άξονα το ιστορικό ρέμα, σχεδιάστηκε λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της γειτονιάς. Εστιάζει στη σχέση των παιδιών με τη γειτονιά και αναδεικνύει την παιδική οπτική και τις παιδικές αφηγήσεις, μέσα από την εμπειρία και τη διαδρομή μιας βιωματικής διαδικασίας.
Πως προέκυψε η ιδέα για ένα τέτοιο πρόγραμμα;
Μέσα από συζητήσεις με τα παιδιά, κατά τη διάρκεια του μαθήματος των εικαστικών, διαπίστωσα πως αν και το ρέμα βρίσκεται μόλις επτακόσια μέτρα από το δημοτικό σχολείο, τα περισσότερα παιδιά αγνοούσαν την ύπαρξη του, ή γινόταν αντιληπτό μόνο μέσω των προβλημάτων που φέρνει μαζί του, ενώ άλλα παιδιά δεν είχαν αναρωτηθεί ποτέ για τα άδεια κελύφη της γειτονιάς τους και τα βιομηχανικά κτίρια, αν και κάποια από αυτά καθρεπτίζονται στα παράθυρα του σχολείου τους. Έτσι, μέσω αυτών των δύο, βασικών θα έλεγα, χαρακτηριστικών της ταυτότητας της γειτονιάς, το ρέμα και τη βιομηχανική αρχιτεκτονική και βιομηχανική και πολιτιστική κληρονομιά, επιχειρήθηκε η γνωριμία και η ενδυνάμωση της σχέσης των παιδιών με τη γειτονιά τους.
Πως δουλέψατε με τα παιδιά στο πλαίσιο του προγράμματος;
Τα παιδιά σχεδίασαν χάρτες της γειτονιάς με τις καθημερινές τους διαδρομές και τα σημεία που δραστηριοποιούνται, οριοθετώντας ξανά τον χώρο τους και εντάσσοντας σ’ αυτόν και το ξεχασμένο, μέχρι πρότινος, ρέμα της γειτονιάς, το οποίο καταλάμβανε όλο και περισσότερο χώρο στους χάρτες τους αλλά και στις ζωγραφικές τους αναπαραστάσεις, ως μια μικρή γαλάζια υδάτινη γραμμή ή μια μεγάλη λεωφόρος που διασχίζει κάθετα τη λεωφόρο Ειρήνης, παίζοντας πια κυρίαρχο ρόλο στη θέση του στη γειτονιά. Πρότειναν την επαναφορά της ζωής μέσα σε αυτό αλλά και στον περιβάλλοντα χώρο τριγύρω. Η πλειοψηφία των παιδιών δεν γνώριζε ότι ο Κηφισός ήταν ποτάμι και τα παιδιά συνειδητοποίησαν ότι ο Κηφισός, όχι μόνο είναι ποτάμι αλλά συνεχίζει να κυλά κάτω από τη λεωφόρο Κηφισού υπόγεια. Στους ίδιους χάρτες, ανάμεσα στο σχολείο, στα σπίτια, στο ρέμα και αλλού, βρήκαν πλέον τον χώρο τους και τα παλιά εργοστάσια της γειτονιάς με τις καμινάδες, τα οποία έχουν μια μακρά ιστορία για την περιοχή.
Η υπαίθρια τάξη συνδέει τα παιδιά με το φυσικό περιβάλλον!
Πως αναπτύχθηκε το πρόγραμμα και ποια η σχέση του με τη γειτονιά;
Το προσωπικό βίωμα από τους περιπάτους μου στο ρέμα και στη γειτονιά και η νεοαποκτηθείσα γνώση μου σχετικά με την ιστορία του Ταύρου με βοήθησε να κάνω τις προσωπικές μου συνδέσεις με τη γειτονιά. Χρησιμοποιώντας το περπάτημα ως καλλιτεχνική πρακτική, οικειοποιήθηκα αυτό το κομμάτι της γειτονιάς και η εμπειρία αυτή ήταν ένα υλικό που μεταφέρθηκε μέσα στη σχολική αίθουσα και αξιοποιήθηκε από τα παιδιά. Πρωτογενές φωτογραφικό υλικό, φύλλα φυτών και άλλα ευρεθέντα αντικείμενα, δηλαδή θραύσματα και μέρη αντικειμένων από το ρέμα, τα οποία προσκόμισα στην τάξη, χρησιμοποιήθηκαν από τη μαθητική ομάδα για ατομικές και ομαδικές εργασίες (ζωγραφικές αναπαραστάσεις και κολάζ).
Μαζί με τα παιδιά περπατήσαμε στη γειτονιά και επισκεφτήκαμε το παλιό εργοστάσιο «Κρόνος» που είναι πλέον ένα κτίριο με άλλη χρήση (νυν ΠΙΟΠ), το οποίο διατηρεί όμως την ιστορία του και ένα μέρος του βιομηχανικού παρελθόντος. Στο τέλος του σχολικού έτους (τον Ιούνιο του 2025), πραγματοποιήσαμε μια εικαστική δράση – παρέμβαση στο παρκάκι της γειτονιάς στην Πλατεία Εσταυρωμένου που βρίσκεται δίπλα στο σχολείο, όπου τα παιδιά κρέμασαν φύλλα από πηλό που είχαν ετοιμάσει στο μάθημα, σε σημεία που επέλεξαν τα ίδια, όπως σε κλαδιά και κορμούς δέντρων, μάντρες και κάγκελα γειτονικών ιδιοκτησιών, στον ξύλινο φράχτη της μικρής παιδικής χαράς και αλλού. Η εικαστική συμμετοχική δράση με τα κεραμικά φύλλα που κατασκευάστηκαν με σκοπό να αποτελέσουν μια εγκατάσταση στον δημόσιο χώρο της γειτονιάς, έδωσε στα παιδιά την ευκαιρία για μια διαφορετική συνομιλία με τη γειτονιά τους. Βρέθηκαν ξανά στις καθημερινές τους διαδρομές νοηματοδοτώντας τες όμως διαφορετικά, μέσα από ένα ζωντανό πεδίο, αυτό μιας καλλιτεχνικής δράσης. Συνέβαλλε στην ορατότητα των μικρών κατοίκων και στην περαιτέρω οικειοποίηση του δημόσιου χώρου της γειτονιάς από τα παιδιά. Στη συνέχεια, η κουβέντα που ακολούθησε και το βιωματικό, διαφορετικό μάθημα στα κυκλικά πεζούλια του πάρκου, μετέφερε τη σχολική αίθουσα έξω από τις πόρτες του σχολείου, στον δημόσιο χώρο, διευρύνοντας έτσι τα όρια της τάξης και του σχολείου. Η υπαίθρια τάξη μας συνέβαλε στη σχέση και σύνδεση των παιδιών με το φυσικό περιβάλλον.
Τέλος, μέρος του προγράμματος παρουσιάστηκε σε μια μαθητική – εικαστική έκθεση στο «31ο Μαθητικό Φεστιβάλ Μοσχάτου – Ταύρου 2025», έναν πολιτιστικό θεσμό του Δήμου που πραγματοποιείται κάθε χρόνο επί σειρά ετών στη γειτονιά και ο σχεδιασμός της πρόσκλησης – αφίσας για τη συμμετοχή του προγράμματος σε αυτό, οδήγησε στη συνεργασία και στην ανάπτυξη των σχέσεων της μαθητικής ομάδας με μεγαλύτερα παιδιά του σχολείου, τα οποία και σχεδίασαν την πρόσκληση για τη συμμετοχή μας στο φεστιβάλ.
Οι διαφορετικές κουλτούρες έρχονται σε επαφή μέσω της Τέχνης
Έχετε την ευκαιρία να διδάσκετε σε ένα επί της ουσίας πολυπολιτισμικό σχολείο και να έρχεστε καθημερινά σε επαφή με αγόρια και κορίτσια διαφορετικών πολιτισμικών χαρακτηριστικών. Πόσο ενδιαφέρουσα είναι αυτή η εμπειρία και πόσο μεγάλη η ευθύνη να ανταποκριθείτε στις αυξημένες υποχρεώσεις σας, να προσφέρετε γνώσεις, αλλά κα να συμβάλετε στην αρμονική ένταξη αυτών των παιδιών στο νέο τους περιβάλλον;
Τα σχολεία που έχω εργαστεί τα τελευταία δεκαπέντε και πλέον χρόνια, αν και τα περισσότερα έχουν στην πλειονότητά τους παιδιά διαφόρων εθνικοτήτων, δεν είναι χαρακτηρισμένα επίσημα ως σχολεία διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Τα δημόσια διαπολιτισμικά σχολεία πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα είναι ελάχιστα, αν σκεφτεί κανείς τους πραγματικούς αριθμούς των παιδιών από άλλες χώρες που φοιτούν στα δημοτικά σχολεία της Ελλάδας.
Στα χαρακτηρισμένα διαπολιτισμικά σχολεία, εκτός από την προσπάθεια ενσωμάτωσης των μαθητών/-τριών στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, δίνεται βάρος όχι μόνο στην καλλιέργεια της αλληλο-αποδοχής των μαθητών/-τριών αλλά και στη μητρική τους γλώσσα καθώς και τον πολιτισμό τους.
Στα σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που εργάζομαι και που είναι μη διαπολιτισμικά επίσημα, προσπαθώ ως εκπαιδευτικός να λαμβάνω υπόψη τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες όλων των μαθητών και μαθητριών και να φέρνω σε επαφή τις διαφορετικές κουλτούρες μέσω της Τέχνης. Αυτή η εμπειρία είναι ενδιαφέρουσα και ταυτόχρονα είναι και μια πρόκληση και σαφώς η ευθύνη είναι μεγάλη.
Οι δυσκολίες προκύπτουν και σε μη λεκτικά σήματα. Ένα χαμόγελο, για παράδειγμα, μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη ενθάρρυνσης και επιβράβευσης ή σαν ειρωνική διάθεση και αποδοκιμασία. Πόσο γρήγορα και αποτελεσματικά μπορεί ένας εκπαιδευτικός να αντιληφθεί αυτές τις διαφορές κουλτούρας;
Πράγματι, κάποια παιδιά δεν μιλάνε ή και δεν καταλαβαίνουν ακόμα καλά την ελληνική γλώσσα. Η Τέχνη όμως, είναι μια παγκόσμια γλώσσα. Η έλλειψη, σε ορισμένες περιπτώσεις, μιας κοινής γλώσσας που εκ των πραγμάτων είναι μια δυσκολία, αναπληρώνεται από την παγκόσμια γλώσσα της τέχνης (την εικόνα και την τέχνη μέσω των οπτικών της στοιχείων). Τα παιδιά, ακόμη και χωρίς να μιλάνε την ελληνική γλώσσα, καταλαβαίνουν τον/την εκπαιδευτικό που προσπαθεί πάντα να λειτουργεί με ενθάρρυνση και επιβράβευση και αντιλαμβάνονται πότε ένα χαμόγελο ή μια κίνηση των χεριών ή ακόμη και μια ματιά γίνονται καλοπροαίρετα και υποστηρικτικά.
Η συνεργασία του σχολείου με την οικογένεια βοηθάει του μαθητές αλλά και τους γονείς και το σχολείο. Σε πιο βαθμό γίνεται;
Η συνεργασία του σχολείου με την οικογένεια είναι απαραίτητη και πράγματι υπάρχει από την πλευρά του σχολείου και των εκπαιδευτικών, όμως ο βαθμός επίτευξής της εξαρτάται όχι μόνο από την προσπάθεια προσέγγισης των εκπαιδευτικών και του σχολείου αλλά και από τη διάθεση συνεργασίας της οικογένειας των μαθητών/-τριών με το σχολείο και πολλές φορές από τον βαθμό κατανόησης της ελληνικής γλώσσας από την οικογένεια.
Περισσότερες πληροφορίες για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι διαθέσιμες ΕΔΩ
