Συνεχίζουν να στάζουν αίμα τα μπουμπούκια

Πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν η Αϊράν ήταν οκτώ χρόνων και ζούσε ακόμη στη Σομαλία, μακριά από την Ιρλανδία όπου ζει σήμερα ως προσφύγισσα, η θεία της τη φώναξε στο σαλόνι. Εκεί βρίσκονταν και άλλες γυναίκες, καθισμένες σε κύκλο. «Μου είπαν να καθίσω», λέει η Αϊράν στην ιρλανδική ερευνητική ομάδα «The Journal Investigates», διηγούμενη μια από τις πιο τραυματικές εμπειρίες των 23 χρόνων της. «Πίσω μου κάθισαν οι θείες μου. Μου έπιασαν το κεφάλι, τον ώμο και τον λαιμό. Δυο γυναίκες μού έπιασαν τα πόδια. Δεν ήξερα τι θα γίνει. Θυμάμαι να κάνω εμετό. Διψούσα, αλλά δεν μου έδιναν νερό για να μην πάω τουαλέτα και ανοίξουν τα ράμματα». Εμεινε μια βδομάδα με τα πόδια δεμένα, πίνοντας πότε πότε μικρές γουλιές για να μην αφυδατωθεί τελείως. Οταν της έλυσαν τα πόδια, είδαν ότι είχαν κάνει λάθος κι έπρεπε να ξανακάνουν τα ράμματα. «Τη δεύτερη φορά ο πόνος ήταν πολύ πολύ χειρότερος», λέει.

Σήμερα υποφέρει από τακτικές λοιμώξεις και ουρολοιμώξεις, παίρνει αντιβίωση, κάνει ψυχοθεραπεία και ετοιμάζεται για χειρουργική επέμβαση στη μόνη κλινική της Ιρλανδίας που ειδικεύεται σε περιπτώσεις γυναικών που, όπως η Αϊράν, έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων.

Ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων (αναφέρεται μερικές φορές με το ακρωνύμιο ΑΓΓΟ ή ως κλειτοριδεκτομή, στα αγγλικά με το ακρωνύμιο FGM από το Female Genital Mutilation) περιλαμβάνει κάθε διαδικασία που μεταβάλλει ή τραυματίζει τα γυναικεία γεννητικά όργανα για μη ιατρικούς λόγους, αντανακλώντας πατριαρχικά και σεξιστικά στερεότυπα.

«Τα κορίτσια που υποβάλλονται σε ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων αντιμετωπίζουν άμεσες επιπλοκές, όπως έντονο πόνο, σοκ, υπερβολική αιμορραγία, λοιμώξεις και δυσκολία στην ούρηση, καθώς και μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη σεξουαλική, την αναπαραγωγική και την ψυχική τους υγεία», ανέφερε το Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης του ΟΗΕ πέρυσι με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Μηδενικής Ανοχής στην Κλειτοριδεκτομή, στις 8 Φεβρουαρίου.

Η πρακτική θεωρείται ότι υφίσταται για περισσότερο από χίλια χρόνια και σήμερα αναγνωρίζεται από τη διεθνή κοινότητα ως παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των γυναικών και των κοριτσιών, ακραία διάκριση και έμφυλη βία ή και μορφή βασανιστηρίου. Στόχος του ΟΗΕ είναι να εξαλειφθεί πλήρως η πρακτική μέχρι το 2030, κάτι που θα απαιτούσε να τετραπλασιαστεί ο σημερινός ρυθμός μείωσης και να σταματήσουν η επιδείνωση και η εξάπλωση των παγκόσμιων συγκρούσεων.

Σήμερα υπολογίζεται ότι ζουν παγκοσμίως περισσότερες από 200 εκατομμύρια γυναίκες κάθε ηλικίας που έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων. Αν και τις τελευταίες δεκαετίες έχει μειωθεί η εξάπλωση του φαινομένου και ένα κορίτσι αντιμετωπίζει σήμερα σε σχέση με πριν από τριάντα χρόνια περίπου 30% λιγότερες πιθανότητες να πέσει θύμα ακρωτηριασμού, ο αριθμός των πιθανών θυμάτων μέσα στο 2025 προσέγγιζε τα 4,5 εκατομμύρια, τα δύο εκατομμύρια κάτω από την ηλικία των πέντε ετών.

Η πρακτική εξακολουθεί να υφίσταται κυρίως σε 30 χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, σε ορισμένες μάλιστα σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 90% των γυναικών κάθε ηλικίας, ακόμα και μωρών. Υφίσταται επίσης σε μεταναστευτικούς πληθυσμούς που ζουν στην Ευρώπη και αλλού.

Θύματα

To Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (European Institute for Gender Equality) υπολογίζει ότι στην Ευρώπη ζουν περίπου 600.000 γυναίκες και κορίτσια θύματα της πρακτικής και άλλα 190.000 κινδυνεύουν.

Στην Ιρλανδία, όπου ζει η Αϊράν, η Ιρλανδική Ενωση Οικογενειακού Προγραμματισμού (IFPA) εκτιμά ότι το 2025 υπέστησαν τη βίαιη πρακτική 5.277 γυναίκες και κορίτσια, έναντι 3.780 που είχαν καταγραφεί πριν από μερικά χρόνια.

Η Γουίγκνταν Γκασμάλα, υπεύθυνη Υγείας του δικτύου μεταναστριών AkiDwA, της μεγαλύτερης οργάνωσης στην Ιρλανδία που ασχολείται με το θέμα, σημειώνει ότι έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των νεαρών γυναικών που εμφανίζονται με τραυματισμούς από ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων. Είναι τέτοια η αύξηση, που ο μέσος χρόνος αναμονής για ραντεβού στη μοναδική κλινική της Ιρλανδίας όπου εργάζεται η μόνη εξειδικευμένη γυναικολόγος ανέρχεται πια σε 12 μήνες.

Η νομοθεσία της Ιρλανδίας απαγορεύει την πρακτική, ωστόσο είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπάρξουν διώξεις και καταδίκες, ούτε φαίνεται πως μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με νομικά μέσα το φαινόμενο, αν και οι διεθνείς οργανισμοί συστήνουν τη νομική απαγόρευσή του στις εθνικές νομοθεσίες. Η ακτιβίστρια Ιφρα Αχμεντ, Σομαλή που αναγνωρίστηκε πρόσφυγας στην Ιρλανδία σε ηλικία περίπου 17 ετών πριν από είκοσι χρόνια και έχει αφιερώσει τη ζωή της στην ενημέρωση και την καταπολέμηση της πρακτικής, επισημαίνει τις ελλείψεις του συστήματος υποδοχής προσφύγων ως προς τη φροντίδα και την προστασία των γυναικών που έχουν υποστεί ακρωτηριασμό γεννητικών οργάνων. «Σοκαρίστηκα πραγματικά πέρσι όταν συνάντησα 15 νεαρές γυναίκες που ζητούσαν άσυλο και διέμεναν σε προσφυγικές δομές. Μιλούσαν για τη δυσκολία να βρουν ιατρική φροντίδα. Με εξέπληξε πραγματικά, γιατί θα έπρεπε να έχει βελτιωθεί η κατάσταση. Παραμένουν μεγάλα κενά στα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της μετάφρασης και της αναμονής για τη λήψη θεραπείας», επισημαίνει.

Από το 2020 έως το 2025 υποβλήθηκαν στην Ιρλανδία 1.282 αιτήσεις ασύλου που επικαλούνται πρωταρχικό λόγο τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων. Δόθηκε καθεστώς πρόσφυγα σε 482 περιπτώσεις, ενώ απορρίφθηκαν 651, ποσοστό απόρριψης μεγαλύτερο από 60%.

Το βλέμμα στην επόμενη γενιά

■ Αυστρία: Ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων αναγνωρίζεται ως μορφή βίας κατά των γυναικών στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Η Αυστρία έχει επικυρώσει τη Σύμβαση, ωστόσο δεν διαθέτει εθνικό σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της πρακτικής. Διαθέτει, ωστόσο, δομές επαφής, όπως Κέντρα Υγείας Γυναικών, που έχουν ως προτεραιότητα την ευαισθητοποίηση και την πρόληψη για την προστασία της επόμενης γενιάς γυναικών, καθώς μελέτη του Ιατρικού Πανεπιστημίου εκτιμούσε ότι περίπου 700 έως 1.000 ανήλικα κορίτσια αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο ακρωτηριασμού.

■ Γαλλία: Περίπου 28.500 κορίτσια εκτιμάται ότι κινδυνεύουν από κλειτοριδεκτομή και 139.000 γυναίκες την έχουν ήδη υποστεί ζώντας στη χώρα, σύμφωνα με την υπουργό Ισότητας Γυναικών και Ανδρών και Καταπολέμησης των Διακρίσεων Ορόρ Μπερζέ, που έβαλε σε εφαρμογή στις αρχές του έτους σχέδιο για την καταπολέμηση της πρακτικής. Από το 2017 στο νοσοκομείο του Μοντρέιγ λειτουργεί πειραματική μονάδα για ολιστική και πολυεπιστημονική υποστήριξη των γυναικών που έχουν υποστεί ακρωτηριασμό, πολλές από τις οποίες κατοικούν στην περιοχή Σεν-Σεν-Ντενί, όπου βρίσκεται το νοσοκομείο.

«Δεν αρκεί να πάρουμε ένα νυστέρι για να κάνουμε επέμβαση διόρθωσης στις γυναίκες. Εκτός από σοβαρές ιατρικές καταστάσεις, όπως λοιμώξεις, κύστες, προβλήματα με τον τοκετό, η κλειτοριδεκτομή προκαλεί ψυχολογικό τραύμα και σεξουαλικές διαταραχές. Τα αντιμετωπίζουμε όταν συνδέονται με άλλες μορφές σεξουαλικής βίας. Γιατί όχι όταν συνδέονται και με αυτή τη μορφή βίας;» σημειώνει στην εφημερίδα Le Monde η γυναικολόγος Σάρα Αμπράμοβιτς, που ίδρυσε την πειραματική μονάδα.

■ Ισπανία: Πρωτοπόρος σε προγράμματα υποστήριξης γυναικών που έχουν υποστεί ακρωτηριασμό φαίνεται να είναι η Ισπανία. Το Ιδρυμα Wassu του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης πραγματοποιεί γεωγραφικές και δημογραφικές μελέτες κάθε τέσσερα χρόνια για να προσδιορίσει την εδαφική κατανομή του πληθυσμού που προέρχεται από χώρες όπου υφίσταται η πρακτική του ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων. Στις γυναίκες και στα κορίτσια που έχουν υποστεί την πρακτική παρέχονται ιατρικές, ψυχολογικές, νομικές και κοινωνικές υπηρεσίες, δωρεάν επανορθωτική επέμβαση σε δημόσια νοσοκομεία, αλλά και προγράμματα ενημέρωσης, εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης με σκοπό την πρόληψη.

● Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν: Fransesca Barca Voxeurop – Γαλλία, Patricia Devlin (The Journal Investigates – Ιρλανδία), Lola Garcia-Ajofrin (El Confidencial – Ισπανία), Ann Wiener (Der Standard – Αυστρία)