Oι Ευρωπαίες θα έπρεπε να δουλέψουν 15,5 μήνες για να κερδίσουν όσα παίρνουν οι Ευρωπαίοι σε έναν χρόνο, καθώς στην Ε.Ε. οι γυναίκες κερδίζουν το 77% από τα μέσα ετήσια εισοδήματα των αντρών: 23.000 ευρώ εκείνες, 29.960 εκείνοι κατά μέσο όρο, ενώ οι διαφορές στις μέσες συντάξεις φτάνουν στο 25%. Για να αναπληρώσουν αυτό το χάσμα θα έπρεπε να διαθέσουν τρεισήμισι μήνες περισσότερης (απλήρωτης) δουλειάς, τρεισήμισι μήνες «χαμένοι» από την προσωπική τους ζωή.
Η δε συμβίωση με έναν σύντροφο επιδεινώνει τη θέση των γυναικών αφού στα ζευγάρια οι άντρες κερδίζουν 52% περισσότερο από τις γυναίκες. Μια πραγματικότητα που γίνεται πιο δραματική στα ζευγάρια με παιδιά όπου το εισόδημα από την εργασία των αντρών είναι 71% μεγαλύτερο από εκείνο των γυναικών.
Αυτά συμβαίνουν γιατί η στερεοτυπική αντίληψη για τις «δεξιότητες» των γυναικών που ακόμη επικρατεί στην Ευρώπη τις οδηγεί σε δουλειές που αμείβονται χαμηλότερα, αξιολογούνται λιγότερο, έχουν μικρότερες επαγγελματικές προοπτικές. Και γιατί -πάλι λόγω των στερεότυπων- είναι εκείνες που «κατά παράδοση» αναλαμβάνουν κυρίως τη φροντίδα και το νοικοκυριό, μειώνοντας ώρες αμειβόμενης εργασίας, δουλεύοντας part-time, διακόπτοντας για μεγάλα διαστήματα την εργασία τους ή αποχωρώντας μόνιμα από αυτήν.
Αυτή είναι μια βασική επισήμανση του Δείκτη Ισότητας των Φύλων 2025 (χωρισμένος σε έξι τομείς: εργασία, χρήμα, γνώση, χρόνος, εξουσία και υγεία), που δημοσιοποίησε το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Ισότητας των Φύλων (EIGE) με κεντρικό θέμα «Καταρρίπτοντας την ισχυρή επιρροή των στερεότυπων φύλου».
«Τα στερεότυπα δεν είναι απλά απόψεις ή συμπεριφορές, είναι το αόρατο πλαίσιο που διαμορφώνει τις επιλογές μας, τις ευκαιρίες μας, τις φιλοδοξίες μας και μας κρατάνε αιχμάλωτες εμποδίζοντάς μας να κατακτήσουμε το πραγματικό δυναμικό μας», τόνισε η διευθύντρια του EIGE Καρλίν Σίλε. «Ενισχύουν τον διαχωρισμό στην πορεία της εκπαίδευσής μας, την άνιση αμοιβή, την άνιση φροντίδα, την άνιση εκπροσώπηση σε θέσεις εξουσίας και κέντρα λήψης αποφάσεων». Τα έμφυλα στερεότυπα αποτελούν εν τέλει βασική αιτία της ανισότητας ανάμεσα στα φύλα στην Ε.Ε., όπου ο φετινός Δείκτης Ισότητας βρίσκεται στις 63,4 μονάδες (στις 100). Αν συνεχίσει να βελτιώνεται με τον σημερινό αργό ρυθμό θα χρειαστεί μισός αιώνας για να πετύχουμε την πλήρη ισότητα.
Ανισος χρόνος, δουλειά, χρήμα, γνώση
Στον τομέα του χρόνου, ενώ αυξάνει η ενασχόληση των αντρών με τις δουλειές της φροντίδας, αυξάνει συγχρόνως το χάσμα ανάμεσα στις ώρες που διαθέτουν εκείνοι σε σχέση με τις γυναίκες. Το 41% των γυναικών έναντι του 20% των αντρών αφιερώνει περισσότερες από 35 ώρες την εβδομάδα στη φροντίδα των παιδιών, το 20% των γυναικών και το 13% των αντρών διαθέτουν περισσότερες από 20 ώρες την εβδομάδα στη φροντίδα ηλικιωμένων και όσο για τις δουλειές του σπιτιού σε καθημερινή βάση, βαρύνουν το 59% των γυναικών έναντι 33% των αντρών.
Αυτή η ανισότητα ανακλά τη στερεοτυπική άποψη που ακόμη και σήμερα υποστηρίζει ένα 37% των γυναικών και ένα 40% αντρών πως ο σημαντικότερος ρόλος της γυναίκας είναι η φροντίδα σπιτιού και οικογένειας. Ενα 42% των αντρών και ένα 33% των γυναικών συμφωνούν πως οι πατέρες πρέπει να δουλεύουν και οι μητέρες να μένουν σπίτι όταν δεν υπάρχουν δομές φροντίδας για τα εξαρτώμενα μέλη. Και ένα 36% των γυναικών και ένα 38% των αντρών θεωρούν πως οι γυναίκες πρέπει κατά κύριο λόγο να αποφασίζουν για τη διαχείριση του νοικοκυριού. Αφήστε που το να ζητήσει γονική άδεια ένας πατέρας για το έναν στους πέντε πολίτες της Ευρώπης θεωρείται δείγμα τού ότι δεν έχει και τόσες επαγγελματικές φιλοδοξίες!
Οι έμφυλες διαφορές στη διάθεση του χρόνου εξηγούν σε μεγάλο βαθμό γιατί ενώ το 59% των αντρών δουλεύει σε όρους πλήρους απασχόλησης, το ποσοστό μειώνεται στο 44% για τις γυναίκες ή γιατί τριπλάσιες γυναίκες (28%) από άντρες (8%) δουλεύουν σε καθεστώς μερικής απασχόλησης. Στα δε ζευγάρια με παιδιά οι άντρες δουλεύουν σε πλήρη απασχόληση κατά 92% ενώ οι γυναίκες κατά 67%. Καθρεφτίζοντας την πεποίθηση που μοιράζεται το 45% των αντρών και ένα 39% των γυναικών στην Ε.Ε. πως ο σημαντικότερος ρόλος του άντρα είναι να κερδίζει χρήματα. Το συμπέρασμα, στοιχειοθετημένο και με άλλα στοιχεία, είναι αποκαρδιωτικό: η ζωή με οικογένεια και παιδιά προωθεί την αμειβόμενη εργασία των αντρών αλλά περιορίζει των γυναικών.
Σήμερα στην Ε.Ε. μπορεί να είναι περισσότερες οι γυναίκες πτυχιούχοι πανεπιστημίων (50%) από τους άντρες πτυχιούχους (39%), αλλά υστερούν σε τομείς που διαμορφώνουν νέα επαγγέλματα και προσδιορίζουν σε μεγάλο βαθμό την εργασία του μέλλοντος. Στον τομέα STEM (επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική, μαθηματικά) οι γυναίκες είναι μόνο το 30% ενώ ανάμεσα στους ειδήμονες στην ICT (τεχνολογία πληροφορικής και επικοινωνίας) μόνο το 20%.
Αυτό το ψηφιακό χάσμα ανάμεσα στα φύλα δεν είναι ευκαιριακό, αλλά δομικό και διαμορφώνεται μέσα από στερεότυπα ξεκινώντας από το σχολείο. Είναι ενδεικτικό πως μπορεί η πλειοψηφία των Ευρωπαίων να θεωρεί ότι αγόρια και κορίτσια έχουν ίση μεταχείριση στο σχολείο, αλλά στην πραγματική ζωή αυτό δεν είναι ακριβώς έτσι: ανάμεσα στους νέους 15-24 ετών, το 25% των γυναικών (έναντι 16% των αντρών) πιστεύει πως τα αγόρια έχουν καλύτερη μεταχείριση.
Φαύλος κύκλος
Οπως τόνισε η Γιολάντα Ρεϊνγκάρντε, επικεφαλής της ομάδας έρευνας και στατιστικής του EIGE, προσδοκίες για τις διαφορετικές έμφυλες επιδόσεις των παιδιών μας αρχίζουν να ισχύουν πριν καν τα ίδια ανακαλύψουν τις προτιμήσεις τους. «Τα στερεότυπα δεν περιορίζουν απλά τις δυνατότητές μας, αλλά ξαναγράφουν την Ιστορία: ποιος στην κοινωνία θεωρείται πιο προικισμένος, πιο ικανός, πιο «κατάλληλος» για δουλειά, οικογένεια, κέρδη.
Είναι πολύ δύσκολο να γεφυρωθεί το χάσμα ισότητας όταν μεγάλο μέρος των πολιτών συνεχίζει να πιστεύει σε αυτές τις διακρίσεις. Το πιο ανησυχητικό είναι πως σήμερα οι στερεοτυπικές αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων είναι πιο έντονες στη νέα γενιά που, υποτίθεται, θα ηγηθεί για να κατακτήσουμε την ισότητα. Στις ηλικίες των 16-24 ετών το 40% των νέων αντρών και το 20% των νέων γυναικών πιστεύουν πως έχει κατακτηθεί η ισότητα στην εργασία και πως αν οι άντρες πληρώνονται περισσότερο, είναι δίκαιο γιατί κάνουν πιο «απαιτητικές» δουλειές. Και ένα 50% των νέων γυναικών και αντρών αυτής της ηλικίας πιστεύει πως οι άντρες είναι καλύτεροι από τις γυναίκες στις διευθυντικές και ηγετικές θέσεις.
Αντρες και γυναίκες περιορίζονται από τα στερεότυπα αλλά και τα αναπαράγουν σε έναν φαύλο κύκλο που διαιωνίζει την ανισότητα θεωρώντας την υποσυνείδητα ή πολύ συνειδητά- μια φυσική κατάσταση. Μια προβληματική και ανησυχητική πραγματικότητα, που αποτελεί τη μεγάλη πρόκληση για την ισότητα.
