Μια από τις σημαντικότερες μορφές των παλαιστινιακών γραμμάτων, ο Γασάν Καναφάνι δεν ήταν μόνο ένας επιτυχημένος συγγραφέας αλλά και ένας μαχητικός αντίπαλος του ισραηλινού εποικισμού στα παλαιστινιακά εδάφη. Τόσο με την ριζοσπαστική πολιτική του δράση όσο και με την λογοτεχνική του δεξιοτεχνία αλλά και με τα ιστορικά και δημοσιογραφικά του κείμενα, αντιστάθηκε σθεναρά στο συνεχιζόμενο έγκλημα του Ισραήλ και ενέπνευσε μια μεγάλη μερίδα συμπατριωτών του να σταθούν στην πρώτη γραμμή του αγώνα. Φυσικά, οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες δεν έμειναν άπρακτες και το 1972 δολοφόνησαν τον Γασάν Καναφάνι, ηγετικό στέλεχος τότε στο Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, μόλις στα 36 του χρόνια.

Το πιο γνωστό, ίσως, διήγημα του Καναφάνι είναι το «Ενα γράμμα από τη Γάζα» που κυκλοφόρησε πρώτη φορά στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θεμέλιο το 1982 ως μέρος της δυσεύρετης πια συλλογής «Σύγχρονοι Παλαιστίνιοι Πεζογράφοι» σε μετάφραση της Ντίνας Κατσουρή, ενώ σε νέα μετάφραση του Νασίμ Αλάτρας δημοσιεύτηκε και πάλι πριν λίγους μήνες στη συλλογή του Γασάν Καναφάνι «Διηγήματα από τη γη των πικραμένων πορτοκαλιών», από τις εκδόσεις «Σάλτο».

Αυτό το σύντομο αλλά συγκλονιστικό διήγημα ενέπνευσε τον Λευτέρη Παπαθανάση («Η Πάπισσα Ιωάννα», «Τέρμινους», «Το Φάντασμα» κ.ά.), ο οποίος έδωσε τη δική του εκδοχή ή, καλύτερα, βασίστηκε πάνω του για να φιλοτεχνήσει τη δική του ιστορία (Εκδόσεις του Αύριο, 56 σελίδες). Οπως ξεκαθαρίζει κι ο ίδιος: «Οφείλω να προειδοποιήσω τους φίλους και φίλες που θα διαβάσουν τούτο το κόμικ ότι δεν πρόκειται για κάποια μεταφορά, μεταγραφή ή οτιδήποτε τέτοιο, του διηγήματος. Είμαι μάλλον αρνητικός στις τέτοιες προσεγγίσεις και προτιμώ να θεωρώ το κόμικ μου ως αυτοτελή μορφή εξιστόρησης, αν και οπωσδήποτε βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα».

Η ιστορία του Παπαθανάση ξεκινά στην Καλιφόρνια του 1956 με τον Μουσταφά, Παλαιστίνιο μετανάστη στις ΗΠΑ, να περιμένει τον φίλο του, Χασάν, να φτάσει από την πατρίδα τους για να «γίνουν πλούσιοι» όπως ονειρεύονταν μικροί. Αντί για την άφιξη του Χασάν, όμως, ο Μουσταφά λαμβάνει ένα γράμμα. Ολο το υπόλοιπο βιβλίο είναι το σπαρακτικό αλλά διόλου απαισιόδοξο γράμμα του Χασάν με το οποίο εξηγεί τους λόγους που τον οδήγησαν στην απόφαση να παραμείνει στη Γάζα γιατί «αυτός ο τόπος μπορούσε πάντα να μετατρέπει τον θρήνο σε αντοχή και σε αντίσταση».

Κι αν αυτό ακούγεται ως σπόιλερ, δεν είναι, καθώς και ο Καναφάνι το δηλώνει από την αρχή του διηγήματός του μια και είναι η ουσία του έργου του, δεν αποτελεί έκπληξη ή ανατροπή. Η δύσκολη αυτή απόφαση της παραμονής σε μια χώρα βομβαρδισμένη, καταπατημένη, λεηλατημένη, με ανοιχτές πληγές δεκαετιών, ενώ υπάρχει η δυνατότητα της ασφαλούς διαφυγής στη Δύση, αποδεικνύει και την ποιότητα αυτού του σπάνιου, περήφανου και ανυποχώρητου αγώνα του παλαιστινιακού λαού.

«Αυτό με κανέναν τρόπο δεν καταφάσκει στην, πολύ της μόδας τελευταία, αντίληψη “Να μείνετε στη χώρα σας να πολεμήσετε” που –εκτός του ότι είναι ένας φερετζές ρατσισμού– περιγράφει τους ανθρώπους ως απλώς άτομα, και μάλιστα άτομα υψωμένα πάνω από τις συνθήκες της ζωής, που σαν θεϊκά όντα μπορούν να αρνηθούν το είναι τους και να φτιάξουν ένα άλλο, κατά πώς τους αρέσει. Το “Γράμμα” θεωρεί τις επιλογές των ανθρώπων στον ορίζοντα της ιστορικής συνθήκης» γράφει στον πρόλογό του ο Λευτέρης Παπαθανάσης.

Και αφιερώνει αυτή την υπέροχη, εμψυχωτική ιστορία «σε εκείνους τους ανθρώπους που για δυο χρόνια τώρα σήκωσαν σε όλον τον κόσμο τη σημαία της ελεύθερης Παλαιστίνης, τη σημαία της πανανθρώπινης ελευθερίας, και που συνεχίζουν να το κάνουν ανεξάρτητα από τις στροφές των διπλωματικών παιχνιδιών. Πάνω απ’ όλα όμως, στον λαό της Παλαιστίνης και την Παλαιστινιακή Αντίσταση, που απέναντι στους ισχυρότερους και πιο αδίστακτους τυράννους, κρατούν με αδιανόητο κόστος ζωντανή την υπόθεση της ελευθερίας για όλους και όλες μας».