ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Γιάννος Θανασέκος*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Τα τελευταία χρόνια και με επιταχυνόμενους ρυθμούς στο πλαίσιο των οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών και ιδεολογικών κρίσεων που βιώνουμε, οι κατά σειρά «έρευνες κοινής γνώμης» που δημοσιεύονται καθημερινά συνιστούν πλέον ένα είδος ιδιότυπου εξειδικευμένου θεσμού ποιοτικών και ποσοτικών εκτιμήσεων και μετρήσεων αναφορικά με τις κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές διαθέσεις και προθέσεις ατόμων ή και επί μέρους κοινωνικών κατηγοριών. Αυτό βέβαια είχε συνάμα ως προϋπόθεση και ως αποτέλεσμα την αναγνώριση της «κοινής γνώμης» ως «επιστημονικό αντικείμενο» και κατά συνέπεια την ένταξή του στα γνωστικά πεδία των επιστημονικών ερευνών. Ο διεπιστημονικός χαρακτήρας του αντικείμενου έχει καθιερωθεί με όλα τα τυπικά τουλάχιστον προαπαιτούμενα και τις ασφαλιστικές δικλίδες της επιστημονικής έρευνας, ήτοι ανεξαρτησία του επιστημονικού θεσμού που αναλαμβάνει την έρευνα, αντικειμενικότητα και αποδοχή της κριτικής όσον αφορά τη μεθοδολογία της, την εγκυρότητα του δείγματος, τη συγκρότηση του ερωτηματολογίου κ.λπ. Βέβαια, όλο αυτό το ερευνητικό εγχείρημα έχει γίνει αντικείμενο πολλών κριτικών συζητήσεων και αντιπαραθέσεων, αλλά δεν είναι αυτό που με απασχολεί εδώ.

Για να αναδείξω αυτό που με ενδιαφέρει προς το παρόν ως δείγμα, θα επικαλεστώ την εκτενή και εξαιρετικά δομημένη παρουσίαση από τον Κώστα Ελευθερίου των αποτελεσμάτων της πρόσφατης έρευνας που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο Εναλλακτικών πολιτικών (ΕΝΑ) σε συνεργασία με την εταιρεία ερευνών κοινής γνώμης Prorata, από τις 28 Σεπτεμβρίου έως στις 20 Οκτωβρίου 2025 με δείγμα 1.500 ατόμων (Βλέπε «Εφημερίδα των Συντακτών», 25/10/25). Παροτρύνω το κοινό να τη διαβάσει. Οπως πάντα έτσι κι εδώ, η επιλογή του «ζητούμενου» και των «θεματικών» του όλου ερευνητικού εγχειρήματος ανήκει στον θεσμό που παραγγέλνει την έρευνα (εδώ το ΕΝΑ) σε συνεργασία και υπό την επιτήρηση της μεθοδολογίας και του ερωτηματολογίου από τον επιστημονικό θεσμό που διεξάγει την έρευνα (εδώ Prorata). Το επιστημονικό αντικείμενο της εν λόγω έρευνας φέρει τον ακριβή τίτλο: «Το αριστερό ημισφαίριο και η ανασύνθεση της Αριστεράς». Διαβάζοντας ωστόσο την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας (από τον Κ. Ελευθερίου), αλλά εξετάζοντας επίσης και το ερωτηματολόγιο αυτό καθαυτό, διαπιστώνουμε ότι τελικά το αντικείμενο της έρευνας δεν είναι το «Αριστερό ημισφαίριο και η ανασύνθεση της Αριστεράς» αλλά το «Κεντροαριστερό ημισφαίριο» και η «Ανασύνθεση της Κεντροαριστεράς». Αυτός ο υποκρυπτόμενος και ντε φάκτο αναπροσδιορισμός του «επιστημονικού αντικειμένου» της έρευνας δεν είναι ούτε τυχαίος ούτε αυθαίρετος, υπακούει στις πιέσεις της συγκυρίας και συμμετέχει των ευρέων πολιτικών ζυμώσεων που τη συγκροτούν.

Το παράδοξο εδώ συνίσταται στο ότι οι πολιτικοποιημένοι αναγνώστες, εκείνοι δηλαδή που συμμετέχουν στις παρούσες δημόσιες συζητήσεις και ζυμώσεις, γνώριζαν ήδη, εκ των προτέρων και «άνω του περίπου», τα αποτελέσματα της εν λόγω διεξαχθείσης «έρευνας κοινής γνώμης». Τουλάχιστον δεν έμειναν έκπληκτοι… Βέβαια, όλες οι έρευνες του είδους αλιεύουν σε βαθιά νερά, πέραν δηλαδή του πολιτικοποιημένου κοινού, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό ένα προμελετημένο/προσανατολισμένο πλαίσιο κοινωνικών και πολιτικών προθέσεων και διαθέσεων. Αν όχι και απαραίτητα, εδρεύει εδώ κίνδυνος χειραγώγησης της εύπλαστης «κοινής γνώμης».

* Καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Βρυξέλλες