Λειψυδρία: Η κρίση θα γίνει ευκαιρία – Οι 3+1 περιοχές σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης

Έχει αποτυπωθεί ευρέως ακαδημαϊκά και έχει επαληθεφθεί επανειλημμένα εμπειρικά πώς οι απανταχού νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις κάνουν τις κρίσεις… ευκαιρία: ευκαιρία για «ξεκαθάρισμα λογαριασμών», για διεύρυνση των ανισοτήτων αλλά και για οικονομικό «πάρτυ», στο οποίο χορεύουν αποκλειστικά και μόνο οι εργολάβοι και οι πάσης φύσεως ολιγάρχες. 

Στη χώρα μας, αυτό το σκηνικό δρομολογεί η κυβέρνηση με το μείζον και ζωτικό πρόβλημα της λειψυδρίας, αρχής γενομένης με fast track απευθείας αναθέσεις δισεκατομμυρίων και ίσως στο μέλλον με «ιδιωτικοποίηση διά της πλαγίας οδού» αλλά και της «ευθείας».

Το αποτέλεσμα θα είναι το γνωστό: οι πολίτες θα πούν το νερό… νεράκι και θα το χρυσοπληρώσουν, την ώρα που θα έχει τεθεί υπό εκμετάλλευση για κερδοσκοπικά εγχειρήματα.

Η «Εφ.Συν.» έχει παρακολουθήσει από κοντά τις εν λόγω κυβερνητικές μεθοδεύσεις από την αρχή. 

Διαβάστε ενδεικτικά:

⇒ Εργα στρατηγικής… αδιαφάνειας ύψους 10 δισ. ευρώ για τη λειψυδρία

⇒ Η λειψυδρία ανοίγει την κάνουλα για παιχνίδια με το νερό

⇒ Με… μπουρμπουλήθρες η φιέστα για τη θωράκιση της Αττικής

Οι 3+1 περιοχές σε συναγερμό

Η ΡΑΑΕΥ, που χρησιμοποιήθηκε ως φύλλο συκής από την κυβέρνηση, έχει ήδη κηρύξει σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης τη Πάτμο και τη Λέρο, ενώ πριν λίγα 24ωρα τέθηκε επισήμως σε συναγερμό και η Αττική ανοίγοντας το δρόμο για έργα άνω του μισού δισ. ευρώ που θα δοθούν στους γνωστούς εργολάβους του Δημοσίου.

Βέβαια, είναι πολλές οι περιοχές που κινδυνεύουν από την έλλειψη νερού λόγω της κλιματικής αλλαγής, όπως η Κρήτη αλλά και η Θεσσαλία, κάτι που σημαίνει πως δεν είναι καθόλου απίθανο να δούμε στο άμεσο μέλλον και άλλες περιφέρειες να τίθενται σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.

Μάλιστα, μόλις χθες ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας, Δημήτρης Κουρέτας, με γράμμα του στον ίδιο τον πρωθυπουργό, ζήτησε την ένταξη της Θεσσαλίας σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, σημειώνοντας ότι η Θεσσαλία βρίσκεται πραγματικά σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης».

«Θα βοηθήσει στην προσπάθεια ανάταξης της αγροτικής παραγωγής τα επόμενα χρόνια», αναφέρει σε ανάρτησή του ο περιφερειάρχης, υπογραμμίζοντας ότι «ζητείται οδικός χάρτης και πόροι όπως ανακοινώθηκε για άλλες περιοχές».

Στερεύει από νερό η Ευρώπη 

Τεράστιες εκτάσεις αποθεμάτων νερού στην Ευρώπη στερεύουν, με τη μείωση των αποθεμάτων γλυκού νερού να παρατηρείται σε όλη τη νότια και κεντρική Ευρώπη, από την Ισπανία και την Ιταλία έως την Πολωνία και τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου.

Επιστήμονες στο University College London (UCL), σε συνεργασία με το Watershed Investigations και τον Guardian, ανέλυσαν δεδομένα από δορυφόρους της περιόδου 2002–24, οι οποίοι καταγράφουν αλλαγές στο βαρυτικό πεδίο της Γης.

Επειδή το νερό έχει βάρος, οι μεταβολές στα υπόγεια ύδατα, τα ποτάμια, τις λίμνες, την υγρασία του εδάφους και τους παγετώνες επιτρέπουν στους δορυφόρους να «ζυγίζουν» ουσιαστικά πόσο νερό αποθηκεύεται.

Τα ευρήματα αποκαλύπτουν μια έντονη ανισορροπία: ο βορράς και η βορειοδυτική Ευρώπη – ιδιαίτερα η Σκανδιναβία, τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου και της Πορτογαλίας – γίνονται πιο υγρά, ενώ μεγάλες εκτάσεις του νότου και νοτιοανατολικά, όπως τμήματα του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Γαλλίας, της Ελβετίας, της Γερμανίας, της Ρουμανίας και της Ουκρανίας, ξηραίνονται.

Οι επιστήμονες λένε ότι η κλιματική κατάρρευση αποτυπώνεται στα δεδομένα. «Όταν συγκρίνουμε τα στοιχεία για τη συνολική χερσαία αποθήκευση νερού με τα κλιματικά δεδομένα, οι τάσεις συμφωνούν γενικά», ανέφερε ο Mohammad Shamsudduha, καθηγητής κρίσης νερού και μείωσης κινδύνου στο UCL.

Θα πρέπει να αποτελέσει «καμπανάκι» για τους πολιτικούς που παραμένουν σκεπτικοί απέναντι στη μείωση των εκπομπών, είπε ο Shamsudduha. «Δεν μιλάμε πλέον για περιορισμό της υπερθέρμανσης στον 1,5°C· πιθανότατα κατευθυνόμαστε προς τους 2°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και πλέον βλέπουμε τις συνέπειες».

Ο υποψήφιος διδάκτορας Arifin απομόνωσε την αποθήκευση υπόγειων υδάτων από τα συνολικά δεδομένα χερσαίας αποθήκευσης και διαπίστωσε ότι οι τάσεις σε αυτά τα πιο ανθεκτικά υδατικά σώματα αντικατοπτρίζουν τη συνολική εικόνα, επιβεβαιώνοντας ότι μεγάλο μέρος των κρυμμένων αποθεμάτων γλυκού νερού της Ευρώπης εξαντλείται.

«Παρόλο που η συνολική βροχόπτωση μπορεί να παραμένει σταθερή ή ακόμη και να αυξάνεται ελαφρώς, το μοτίβο αλλάζει. Βλέπουμε πιο έντονες νεροποντές και μεγαλύτερες ξηρές περιόδους, ειδικά το καλοκαίρι».

Τα υπόγεια ύδατα θεωρούνται πιο ανθεκτικά στο κλίμα από τα επιφανειακά, αλλά οι έντονες καλοκαιρινές βροχές σημαίνουν συχνά ότι περισσότερο νερό χάνεται λόγω απορροής και ξαφνικών πλημμυρών, ενώ η χειμερινή περίοδος αναπλήρωσης υπόγειων υδάτων μπορεί να μειώνεται, είπε.

Η συνολική ποσότητα νερού που αντλείται από επιφανειακά και υπόγεια ύδατα σε όλη την ΕΕ μεταξύ 2000 και 2022 μειώθηκε, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, αλλά οι αντλήσεις υπόγειου νερού αυξήθηκαν κατά 6%, αποδιδόμενες στη δημόσια υδροδότηση (18%) και τη γεωργία (17%).

Είναι κρίσιμος πόρος: στα κράτη μέλη, τα υπόγεια ύδατα αντιστοιχούσαν στο 62% της συνολικής δημόσιας υδροδότησης και στο 33% της ζήτησης υδάτων για γεωργία το 2022.

Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είπε ότι η στρατηγική ανθεκτικότητας στο νερό «στοχεύει να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προσαρμόσουν τη διαχείριση των υδάτινων πόρων στην κλιματική αλλαγή και να αντιμετωπίσουν ανθρωπογενείς πιέσεις».

Η στρατηγική στοχεύει στην οικοδόμηση μιας «οικονομίας έξυπνης ως προς το νερό» και συνοδεύεται από σύσταση της Επιτροπής για την αποδοτικότητα του νερού, η οποία καλεί για βελτίωση της αποδοτικότητας «τουλάχιστον κατά 10% έως το 2030». Με τα επίπεδα διαρροών να κυμαίνονται από 8% έως 57% σε ολόκληρη την Ένωση, η Επιτροπή λέει ότι η μείωση των απωλειών στους αγωγούς και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών θα είναι κρίσιμα.

Η Hannah Cloke, καθηγήτρια υδρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Reading, ανέφερε: «Είναι οδυνηρό να βλέπουμε αυτή τη μακροπρόθεσμη τάση, γιατί έχουμε δει πολύ μεγάλες ξηρασίες πρόσφατα και ακούμε συνεχώς ότι αυτόν τον χειμώνα ίσως έχουμε λιγότερη από τη συνηθισμένη βροχόπτωση και ότι ήδη βρισκόμαστε σε ξηρασία.

Η ξηρασία στην Ευρώπη θα έχει «ευρείας κλίμακας» επιπτώσεις, πλήττοντας την επισιτιστική ασφάλεια, τη γεωργία και τα οικοσυστήματα που εξαρτώνται από το νερό, ειδικά τα οικοσυστήματα που τροφοδοτούνται από υπόγεια ύδατα, σύμφωνα με τον Shamsudduha. Τα μειούμενα αποθέματα της Ισπανίας, είπε, θα μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην Ισπανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες για φρούτα και προϊόντα.

Τα είδη των κλιματικών επιπτώσεων που παρατηρούνται εδώ και καιρό στον παγκόσμιο νότο, από τη νότια Ασία έως την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, είναι πλέον «πολύ πιο κοντά στο σπίτι», με την κλιματική αλλαγή να «επηρεάζει ξεκάθαρα την ίδια την Ευρώπη».

«Πρέπει να αποδεχτούμε ότι η κλιματική αλλαγή είναι πραγματική, συμβαίνει και μας επηρεάζει», είπε ο Shamsudduha, ζητώντας καλύτερη διαχείριση νερού και ανοικτότητα σε «νέες, ακόμη και αντισυμβατικές» ιδέες, συμπεριλαμβανομένης της εκτεταμένης συλλογής βρόχινου νερού σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, αναδύονται εστίες ξήρανσης στη Μέση Ανατολή, την Ασία, τη Νότια Αμερική, κατά μήκος της δυτικής ακτής των ΗΠΑ και σε τμήματα του Καναδά, με τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και το Σβάλμπαρντ να παρουσιάζουν επίσης δραματικές τάσεις ξήρανσης.

Στο Ιράν, η Τεχεράνη πλησιάζει την «ημέρα μηδέν», όταν δεν θα υπάρχει διαθέσιμο νερό στις βρύσες, και σχεδιάζεται δελτίο. Ο πρόεδρος της χώρας, Masoud Pezeshkian, έχει δηλώσει ότι αν το δελτίο αποτύχει, η Τεχεράνη μπορεί να χρειαστεί να εκκενωθεί.