Από την πρόσφταη ομιλία του πρώην πρωθυπουργού στο «Παλλάς» δεν περίμενα τίποτα λιγότερο και τίποτα περισσότερο από αυτά που άκουσα. Τετριμμένη ρητορική έντεχνων μέσων, ύφους, εκφοράς λόγου, τόνων, τονισμών, στιλ και χειρονομιών. Κάθε σχόλιο θα ήταν περιττό. Εκείνο ωστόσο που θεωρώ ως το πιο σημαντικό σε όλη αυτήν την επιμελώς σκηνοθετημένη θεατρική παράσταση ήταν ο ρόλος και ο λόγος των «ηθοποιών» της, εξαιρουμένων βέβαια των δημοσιογράφων που έκαναν τη δουλειά τους. Αναφέρομαι δηλαδή στον ρόλο και τον λόγο των «παρουσιαστών» τόσο της «Ιθάκης» -ως αυτοβιογραφία, ως υποκειμενική μαρτυρία και ως ιστορικό εγχειρίδιο (αν όχι ως ιστορική παρακαταθήκη)- όσο, και κυρίως, του πολιτικού εγχειρήματος/προγράμματος που έκδηλα εμπεριέχει.
ΘΕΤΩ ΕΔΩ εκτός πλαισίου των παρατηρήσεών μου τον τεχνοκράτη τραπεζιτικό και αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών της κυβέρνησης Τσίπρα (2015-2019) που ανέλαβε, με τον δέοντα «αφελή» τρόπο, να μας εξηγήσει με αμιγώς τεχνοκρατικούς όρους την ανάγκη μετατροπής του ΟΧΙ (του δημοψηφίσματος) σε ΝΑΙ (εξόδου της χώρας από τα μνημόνια). Και εδώ κάθε σχόλιο θα ήταν περιττό στο ποσοστό που τα επιχειρήματα αυτά ήταν ήδη πασίγνωστα, ουδέν το νεότερο λοιπόν. Απ’ την πλευρά τους βέβαια, οι οργανωτές του όλου «πολιτικού γεγονότος» γνώριζαν πολύ καλά ότι το κοινό στο οποίο απευθυνόταν ο πρώην πρωθυπουργός, κοινό που ξεπερνάει βέβαια τους παρευρισκόμενους στο «Παλλάς», δεν θα μπορούσε να ικανοποιηθεί από τέτοιου είδους τεχνοκρατικές εξηγήσεις, όσον αφορά το συλλογικό τραύμα του 2015-2019 και όσον αφορά κυρίως τον πολιτικό σχεδιασμό και τις ελπίδες του μέλλοντος – τεχνοκρατικές εξηγήσεις απέναντι στις οποίες ακόμα και το πλατύ κοινό διατηρεί εδώ και καιρό δικαιολογημένες επιφυλάξεις. Απαιτούνταν κατά συνέπεια και μια ευρύτερη, αξιακή, ιδεολογική, ιστορική και βέβαια επιστημονική κάλυψη και επικύρωση της ορθότητας του όλου εγχειρήματος, τόσο του βιογραφικού αποτυπώματος της «Ιθάκης», όσο και του αναμενόμενου εξουσιακού φορέα της υποσχόμενης ελπιδοφόρας πολιτικής αλλαγής. Τον ρόλο αυτό κλήθηκαν να εκπληρώσουν οι τρεις άλλοι διανοούμενοι-επιστήμονες του πάνελ – ιστορικοί και νομικός.
ΑΣ ΘΥΜΙΣΟΥΜΕ ότι τουλάχιστον από τα μέσα του 19ου αιώνα το ίδιον της επιστημονικής διαδικασίας και του κριτικού διανοούμενου ήταν η κριτική αποτίμηση του εκάστοτε «ισχύοντος», κι αυτό τόσο όσον αφορά τις θετικές και πειραματικές επιστήμες (κριτική του εκάστοτε ισχύοντος επιστημονικού παραδείγματος) και όσον αφορά τις ανθρωπιστικές επιστήμες (κριτική του εκάστοτε ηγεμόνα). Γνωρίζουμε βέβαια ότι αυτό το διακριτικό στοιχείο της επιστημονικής δραστηριότητας έχει υποστεί με την πάροδο του χρόνου πολλαπλά τραύματα, και στις μέρες μας, ίσως και ανεπανόρθωτες πληγές. Ομολογώ ωστόσο ότι δεν περίμενα από το πάνελ των εν λόγω «διανοούμενων της Ιθάκης» μια τόσο κραυγαλέα απουσία ακόμα και ιχνών κριτικής απόστασης απέναντι στην έκδηλα προτεινόμενη ίδρυση ενός νέου εν δυνάμει κόμματος εξουσίας. Ο όρος αυτός δεν είναι δικός μου, τον τονίζω διότι στην πρόσφατη παρουσίαση των μελών του νέου Επιστημονικού του Συμβουλίου, ο πρώην πρωθυπουργός κατέληξε με τούτη την ουσιαστική και βαρυσήμαντη επισήμανση: τα εν λόγω μέλη είναι, μας λέει, «πολίτες που δεν αντιλαμβάνονται την επιστήμη ως προνόμιο μιας ελίτ, ούτε ως βιτρίνα μιας κάποιας εξουσιακής κατασκευής». Δυστυχώς δεν εισακούστηκε από τους «διανοούμενους της Ιθάκης», εμφανίστηκαν ως «βιτρίνα». Ετεροντροπή…
