ΒΙΕΝΝΗ
Πρόσφατα συμπληρώθηκαν 120 χρόνια από τη 10η Δεκεμβρίου του 1905, όταν η τότε 62χρονη Αυστριακή Μπέρτα φον Σούτνερ παραλάμβανε, ως πρώτη γυναίκα στην Ιστορία, το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης που τίμησε τη μεγαλειώδη φυσιογνωμία της. Μια κυριολεκτικά ειρηνίστρια, με τα ιδεώδη της, τις ιδέες της, τις αξίες της, τον ακτιβισμό της, τις δράσεις, τις πρωτοβουλίες και τα αντισυμβατικά κείμενά της.
Οπως το εμβληματικό, κορυφαία αντιπολεμικό ιστορικό μυθιστόρημα «Die Waffen nieder!» («Κάτω τα όπλα!»), γραμμένο το 1889, που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στα ελληνικά (Εκδόσεις Υψικάμινος, Σεπτέμβριος 2025). Αφησε ανεκτίμητη παρακαταθήκη στις νεότερες γενιές, μια παρακαταθήκη διαχρονική, παγκόσμια και πανανθρώπινη, επίκαιρη όσο ποτέ σε μια εποχή που το Νόμπελ Ειρήνης φαίνεται να χάνει σχεδόν παντελώς το νόημα και την «υπόληψή» του.
Η Μπέρτα φον Σούτνερ (1843-1914) θεωρείται, μέχρι σήμερα, πρότυπο και σύμβολο για όλους όσοι, όπως και εκείνη, υποστηρίζουν ακούραστα την ειρήνη αντί του πολέμου. Το Κίνημα Ειρήνης ήταν το έργο της ζωής της και ο λόγος για τον οποίο απεικονιζόταν επί δεκαετίες στο χαρτονόμισμα των χιλίων σελινίων (το σελίνι ήταν το αυστριακό εθνικό νόμισμα πριν από την καθιέρωση του ευρώ), με το αυστηρό βλέμμα, το μαύρο φόρεμα της χήρας και την αριστοκρατική αύρα – έτσι είναι ευρέως γνωστή η ίδια.
Μεταξύ των λίγων έμπιστών της ήταν η οικονόμος της, η Κάθι Μπούχινγκερ, σημαντική προσωπικότητα στη ζωή της. Ηταν κάτι περισσότερο από μια οικονόμος, ήταν μια έμπιστη φίλη, μοιραζόμενη μικρές χαρές και λύπες, παρέμεινε μαζί της μέχρι το τέλος. Σε αυτήν η Σούτνερ έστελνε τακτικά από τα ταξίδια της καρτ ποστάλ που έχουν διασωθεί και αποτελούν τη βάση ενός νέου βιβλίου του γνωστού Αυστριακού ιστορικού Γκέοργκ Χάμαν.
Γεννήθηκε κόμισσα
Η Μπέρτα φον Σούτνερ γεννήθηκε ως κόμισσα Κίνσκι φον Βχίνιτς και Τέταου στην Πράγα το 1843 και σε ηλικία 30 ετών άρχισε να εργάζεται ως δασκάλα και γκουβερνάντα για τον βιομήχανο Καρλ Φράιχερ φον Σούτνερ στη Βιέννη, διδάσκοντας τις κόρες του, για να παντρευτεί αργότερα, το 1876, τον Αρθουρ φον Σούτνερ, τον γιο της οικογένειας, με τον οποίο μετακόμισαν για αρκετά χρόνια στη σημερινή Γεωργία.
Εκεί, βιώνοντας τον ρωσοτουρκικό πόλεμο και τις δραματικές συνέπειές του για τον πληθυσμό, ξεκίνησε τη συγγραφική της καριέρα, για να αναδειχτεί στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα μία από τις σημαντικότερες διεθνείς ακτιβίστριες υπέρ της ειρήνης.
Οπως τονίζει ο ιστορικός Γκέοργκ Χάμαν, η έκδοση του «Κάτω τα όπλα!» το 1889 σημείωσε τόσο μεγάλη επιτυχία που το όνομα Μπέρτα φον Σούτνερ έγινε γνωστό σε όλη την Ευρώπη, «έχοντας η ίδια επιλέξει συνειδητά να γράψει ένα μυθιστόρημα αντί για ένα μη μυθιστορηματικό έργο, προκειμένου να προσεγγίσει ένα ευρύτερο κοινό με το μήνυμά της».
Ως ιστορική βάση χρησιμοποίησε τέσσερις πολέμους που μαίνονταν στην Κεντρική Ευρώπη κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Μια φανταστική πρωταγωνίστρια βιώνει αυτούς τους πολέμους από πρώτο χέρι και αφηγείται τον αντίκτυπό τους στη ζωή της από την οπτική γωνία του πρώτου προσώπου. Ο πρώτος σύζυγός της σκοτώνεται ως στρατιώτης στο μέτωπο, τα αδέλφια της πεθαίνουν από χολέρα και ο δεύτερος σύζυγός της κατηγορείται για κατασκοπία και εκτελείται. Οι πόλεμοι φέρνουν θάνατο και βάσανα, ωστόσο η ελπίδα παραμένει, καθώς η πρωταγωνίστρια και ο γιος της αφιερώνονται στην ειρήνη.
Αυστριακή Εταιρεία Ειρήνης
Η Μπέρτα φον Σούτνερ επιστρέφοντας με τον σύζυγό της στη Βιέννη ίδρυσε το 1890 την Αυστριακή Εταιρεία Ειρήνης, ενώ τα επόμενα χρόνια της ζωής της μετά την έκδοση του βιβλίου σημαδεύτηκαν από ταξίδια, περιοδεύοντας μεταξύ άλλων στη Γερμανία και τις ΗΠΑ, δίνοντας διαλέξεις σε μεγάλα πλήθη και κανονίζοντας συναντήσεις με προσωπικότητες επιρροής, κυρίως για να συγκεντρώσει χρήματα για το κίνημα ειρήνης.
Η ιδιωτική ζωή της έγινε πιο μετριοπαθής μετά τον θάνατο του συζύγου της το 1902. Το κάστρο της οικογένειας Σούτνερ έπρεπε να πουληθεί και η ίδια μετακόμισε σε ένα διαμέρισμα στη Βιέννη με την πιστή οικονόμο της. Από τις καρτ ποστάλ που της έστειλε, περίπου 50 βρέθηκαν σε σοφίτα από έναν ανιψιό της οικονόμου και πουλήθηκαν για την έρευνα της ιστορικού Μπριγκίτε Χάμαν όταν αυτή ασχολούνταν με τη βιογραφία της Μπέρτα φον Σούτνερ τη δεκαετία του 1980. Τώρα ο γιος της, ο Γκέοργκ Χάμαν, τις αναλύει στο νέο βιβλίο του για πρώτη φορά.
Η Μπέρτα φον Σούτνερ η οποία πέθανε στις 21 Ιουνίου 1914, λίγες εβδομάδες πριν από το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αναγνωρίστηκε αλλά και χλευάστηκε. Συχνά τη χαρακτήριζαν ουτοπίστρια ή ονειροπόλα. Η ίδια έλεγε για τον εαυτό της: «Με θεωρούν ενοχλητική». «Επρεπε να εκνευρίζει τους ανθρώπους για να τους πείσει για το κίνημά της και να συγκεντρώνει χρήματα. Οι απαιτήσεις της από τον εαυτό της ήταν η επιμονή και η ακλόνητη αποφασιστικότητα», σημειώνει ο Χάμαν.
