Η εποχή των τεράτων

Η δεύτερη προεδρία Τραμπ και οι, φαινομενικά τουλάχιστον, αλλοπρόσαλλες ενέργειές της στη διεθνή σκηνή έφεραν στην επικαιρότητα τη σοφία του παρελθόντος. Ισως η πλέον αξιοσημείωτη αναδρομή ήταν η πρόσφατη αναφορά σε απόσπασμα από τα «Τετράδια Φυλακής» του Αντόνιο Γκράμσι, πολιτικού φιλόσοφου και ιδρυτικού στελέχους του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος: «ο παλιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος αγωνίζεται να γεννηθεί, τώρα είναι η εποχή των τεράτων» (βλ. Guardian, 25/12/2025). Εργο γραμμένο το 1929 στις φυλακές του Μουσολίνι, περιγράφει μια εποχή στην οποία καταρρέουν οι παλαιές βεβαιότητες, αλλάζουν παγιωμένες ισορροπίες και αναδεικνύονται απρόβλεπτες και επικίνδυνες καταστάσεις.

Αξιοσημείωτο είναι πως χαρακτηριστικό της εποχής που σήμερα ζούμε δεν είναι οι αλλαγές ισορροπίας που θα χρειαστούν χρόνο για να οριστικοποιηθούν, αλλά οι σχεδόν καθημερινές μεταβολές στις πολιτικές των ΗΠΑ απέναντι στις επικίνδυνες εκκρεμότητες της διεθνούς σκηνής όπως το Ουκρανικό και η Γάζα. Αλλά και οι πολιτικές τρίτων χωρών όπως η Βενεζουέλα, η Βραζιλία, η Νιγηρία, η Νότια Αφρική, ακόμη και ο Καναδάς. Ολα αυτά αφού προηγουμένως οι ΗΠΑ διακήρυξαν διά στόματος Τραμπ, στη διάρκεια επίσκεψής του στη Σαουδική Αραβία, ότι δεν θα ασχοληθούν στο μέλλον με τη λειτουργία της δημοκρατίας σε άλλες χώρες!

Κύριο όμως χαρακτηριστικό της είναι οι καθημερινές επιθέσεις του προέδρου Τραμπ εναντίον διεθνών θεσμών, εξειδικευμένων οργανώσεων του ΟΗΕ όπως π.χ. η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η UNESCO και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Υπολογίζεται ότι έχει περικοπεί περί το ένα δισ. από τη χρηματοδότηση των ΗΠΑ προς οργανώσεις συνδεδεμένες με τον ΟΗΕ και έχουν απολυθεί 1.000 Αμερικανοί υπάλληλοι που είχαν έργο τους την υποστήριξη των λειτουργιών τους.

Για να είμαστε όμως ακριβείς ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου είχε εγκαταλειφθεί και στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν. Συγκεκριμένα την επομένη των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στη Νέα Υόρκη με την πραγματοποίηση επιθέσεων των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, οι οποίες αποσκοπούσαν στην εξάλειψη της τρομοκρατίας αλλά οδηγούσαν παράλληλα στην αλλαγή καθεστώτος στις χώρες αυτές.

Θα ήθελα, καθώς ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις Τραμπ-Ζελένσκι στη Φλόριντα, να επιστρέψω στα θέματα της περιοχής μας χωρίς όμως να ασχοληθώ με την επίσκεψη του Ελληνα πρωθυπουργού και του Κυπρίου ομολόγου του στα Ιεροσόλυμα και τη συνάντησή τους με τον Νετανιάχου.

Στις 11 Δεκεμβρίου δημοσιεύτηκε στο Foreign Affairs άρθρο του έγκλειστου δημάρχου της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, στο οποίο τεκμηριώνει την άποψη ότι η Τουρκία παραμένει εκτός στοιχειώδους λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου. Το άρθρο πέρασε σχεδόν απαρατήρητο από τα ελληνικά ΜΜΕ. Υπενθυμίζεται ότι οι τουρκικές αρχές, από τότε που εξελέγη δήμαρχος το 2019, προσπαθούν να στοιχειοθετήσουν ποινική υπόθεση εναντίον του. Συνελήφθη τον Μάρτιο του 2025 με κατηγορίες που οκτώ μήνες αργότερα οι εισαγγελικές αρχές κατέγραψαν σε ένα κείμενο 3.379 σελίδων!

Στο κατηγορητήριο ο Δήμος Κωνσταντινούπολης αντιμετωπίζεται ως εγκληματική οργάνωση και ο δήμαρχος ως επικεφαλής συμμορίας. Οι κατηγορίες στηρίζονται στην αυθαίρετη ερμηνεία του έργου του δήμου και σε ανώνυμες καταγγελίες, πρακτικές που δεν είναι άγνωστες και στο ελληνικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Οπως παρατηρεί ο ίδιος, τα αδικήματα για τα οποία παραπέμπεται επιφέρουν ποινές που αθροιζόμενες ξεπερνούν τα 2.000 χρόνια! Λόγοι προστασίας του απορρήτου (!) δεν έχουν επιτρέψει μέχρι στιγμής στους δικηγόρους του έγκλειστου δημάρχου να αξιολογήσουν το αποδεικτικό υλικό.

Τίποτα από αυτές τις ακραίες πρακτικές δεν έχει θέσει το παραμικρό εμπόδιο στη λειτουργία της Τουρκίας ως κραταιού μέλους της ευρωπαϊκής οικογένειας και «εξέχοντος» μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Υπενθυμίζεται επίσης η υπόθεση του Οσμάν Καβαλά, γνωστής προσωπικότητας και ενεργού μέλους της τουρκικής κοινωνίας των πολιτών, ο οποίος παρά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και εκείνων της Επιτροπής Μονίμων Αντιπροσώπων του Συμβουλίου της Ευρώπης παραμένει στη φυλακή, ενώ δεν υπάρχουν θεσμικές κυρώσεις κατά της Τουρκίας (Δ. Κώνστα, «Ο χειμώνας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», «Εφ.Συν.» 4/11/2022).

Η «εποχή των τεράτων» λοιπόν, η αδράνεια και δυσλειτουργία των διεθνών θεσμών και οι χωρίς νομικούς ή ηθικούς φραγμούς εγχώριες και διεθνείς πρακτικές δεν στοιχειοθετούνται αποκλειστικά και μόνο από όσα πράττουν ή παραλείπουν να πράξουν οι μεγάλες δυνάμεις, αλλά και από την απροθυμία όλων, μικρών και μεγάλων, να ενεργοποιήσουν υφιστάμενους διεθνείς θεσμούς που τους παρέχουν δικαίωμα παρέμβασης.

Εξαιρέσεις υπάρχουν αλλά τα αντίποινα για την προσφυγή στους διεθνείς θεσμούς είναι επίσης υπαρκτά. Το Δεκέμβριο του 2023, η Νότια Αφρική κατέθεσε προσφυγή εναντίον του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το Δικαστήριο διέταξε το Ισραήλ να λάβει μέτρα ώστε να μην παραβιάζεται η Διεθνής Σύμβαση κατά της Γενοκτονίας και αυτό την αγνόησε. Σε αντίποινα για την προσφυγή αυτή οι ΗΠΑ απείχαν από τη Συνεδρίαση των G20 στο Γιοχάνεσμπουργκ, αρνούνται να προσκαλέσουν τη Νότια Αφρική στην επόμενη συνεδρίαση που θα γίνει στις ΗΠΑ, και επέβαλαν περιορισμούς στις αιτήσεις πολιτών της Νότιας Αφρικής να μεταναστεύουν στις ΗΠΑ πλην των λευκών πολιτών της «που υφίστανται διώξεις».

*Πρώην πρέσβης, μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδος στο Συμβούλιο της Ευρώπης και πρόεδρος της Επιτροπής Μονίμων Αντιπροσώπων