Ατοκα δάνεια εκτός, λιτότητα εντός: το ευρωπαϊκό μέτρο της υποκρισίας

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ενωσης να χορηγήσει στην Ουκρανία άτοκο δάνειο, ύψους 90 δισ. ευρώ, το οποίο μάλιστα δεν προβλέπεται να αποπληρωθεί παρά μόνο εφόσον υπάρξουν πολεμικές επανορθώσεις από τη Ρωσία, παρουσιάστηκε από τις Βρυξέλλες ως θεσμική επιτυχία και ως απόδειξη «ευρωπαϊκής ενότητας». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια απόφαση που φωτίζει, με τον πιο ωμό τρόπο, την επιλεκτική λειτουργία της ευρωπαϊκής «αλληλεγγύης».

Η Ε.Ε. επέλεξε να δανειστεί από τις αγορές, να τροποποιήσει το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και να μεταφέρει το κόστος στους Ευρωπαίους φορολογούμενους, προκειμένου να στηρίξει μια τρίτη χώρα. Ολα αυτά βαφτίζονται σήμερα «ρεαλισμός» και «ευελιξία». Ομως, για τους λαούς της ευρωπαϊκής περιφέρειας -και ιδίως για τον ελληνικό λαό- η μνήμη είναι ακόμα νωπή.

Οταν η Ελλάδα βρέθηκε σε βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν αναζήτησε ευέλικτες λύσεις ούτε επέδειξε γενναιοδωρία. Αντίθετα, επέβαλε ένα καθεστώς σκληρής λιτότητας, επιτροπείας και δημοσιονομικής ασφυξίας, που εξακολουθεί ακόμα και σήμερα. Τα μνημόνια δεν σχεδιάστηκαν για να σώσουν την ελληνική κοινωνία, αλλά για να διασώσουν τις ευρωπαϊκές τράπεζες που είχαν εκτεθεί στο ελληνικό χρέος. Το κόστος μετακυλίστηκε στους πολίτες: ανεργία, φτωχοποίηση, διάλυση του κοινωνικού κράτους, μαζική μετανάστευση νέων ανθρώπων.

Οι υπαρκτές παθογένειες του ελληνικού κομματικού-πελατειακού κράτους (που δυστυχώς δεν διορθώσαμε εξ ολοκλήρου) μετατράπηκαν σε ιδεολογικό άλλοθι. Η Ελλάδα παρουσιάστηκε ως «κακός μαθητής», ώστε να δικαιολογηθεί μια πολιτική παραδειγματισμού. Η περίφημη «ηθική του κινδύνου» χρησιμοποιήθηκε για να επιβληθεί κοινωνική πειθαρχία και να σταλεί μήνυμα σε όλη την Ευρώπη: όποιος παρεκκλίνει, τιμωρείται.

Σήμερα, τα ίδια ευρωπαϊκά κέντρα εξουσίας αποδέχονται χωρίς ενδοιασμό ένα τεράστιο οικονομικό ρίσκο για την Ουκρανία. Δεν επικαλούνται τον «ηθικό κίνδυνο», δεν μιλούν για δημοσιονομική πειθαρχία, δεν απαιτούν κοινωνική αποδόμηση ως αντάλλαγμα. Αντιθέτως, αναγνωρίζουν ότι η πολιτική συγκυρία απαιτεί διαφορετικά εργαλεία. Αυτή η παραδοχή, όμως, αποκαλύπτει και το μέγεθος της υποκρισίας.

Η Ευρώπη δεν άλλαξε επειδή έγινε πιο κοινωνική. Αλλαξε επειδή άλλαξαν οι γεωπολιτικές της ανάγκες. Ο,τι θεωρούνταν αδύνατο για την Ελλάδα, σήμερα γίνεται αυτονόητο για μια τρίτη χώρα. Αυτό δεν είναι αλληλεγγύη· είναι πολιτικός οπορτουνισμός.

Η διατήρηση της «ευρωπαϊκής ενότητας» δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό, όταν αυτή η ενότητα οικοδομείται πάνω σε άνισους κανόνες και επιλεκτική μνήμη. Χωρίς ειλικρινή αποτίμηση της ελληνικής εμπειρίας, χωρίς αναγνώριση των κοινωνικών καταστροφών που προκάλεσαν οι μνημονιακές πολιτικές, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν μπορεί να διεκδικεί ηθικό πλεονέκτημα.

Το ελληνικό προηγούμενο παραμένει ανοιχτή πληγή. Και κάθε φορά που η Ευρώπη πανηγυρίζει για τη «γενναιοδωρία» της αλλού, χωρίς να έχει λογοδοτήσει για όσα επέβαλε εντός, η πληγή αυτή βαθαίνει.

*Βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης, εκπροσώπος Τύπου Κινήματος Δημοκρατίας, καθηγητής Ιατρικής ΑΠΘ