Στον αιώνιο δάσκαλο Πέτρο Δερβάκο
Στέκεται μπροστά στον τάφο που κομίζει τις στάχτες του μεγαλύτερου Ιταλού φιλοσόφου του 20ού αιώνα. Το βλέμμα του καρφώνει το χώμα. Τα χέρια στις τσέπες αμήχανα κρύβονται από την ατμόσφαιρα. Η μοναξιά του Παζολίνι μπροστά στον τάφο του Αντόνιο Γκράμσι σε αφοπλίζει. Είναι μια γκρίζα ανοιξιάτικη ημέρα στο Προτεσταντικό Κοιμητήριο της Ρώμης και ο ποιητής συνομιλεί στη σιωπή με τις στάχτες του Γκράμσι.
«Ανάμεσα στα παλιά τείχη ο φθινοπωρινός/
Μάης. Σε αυτόν υπάρχει το γκρίζο του κόσμου,/
το τέλος της δεκαετίας στην οποία μας εμφανίζεται/
ανάμεσα στα ερείπια τελειωμένο το βάθος/
και αθώος κόπος του να ξαναφτιάξει κανείς τη ζωή»1.
Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι είχε βάλει στόχο, αυτόν τον αθώο κόπο, να ξαναφτιάξει κανείς τη ζωή. Εμπνευσμένος από τον Αντόνιο Γκράμσι, ο ποιητής, σκηνοθέτης, ζωγράφος, λογοτέχνης, κριτικός, διανοούμενος θα σταθεί όλη του τη ζωή στο πλάι των εργατών και εργατριών, στα υποβαθμισμένα προάστια των ιταλικών μεγαλουπόλεων, θα πιστέψει έως το τέλος του στους ανθρώπους, που θα τον προδώσουν, δολοφονώντας τον τα μεσάνυχτα στις 2 Νοεμβρίου του 1975 στην Οστια της Ιταλίας.
Το νεκρό και βασανισμένο του σώμα γίνεται σημείο χλεύης από τους αξιωματικούς της αστυνομίας που βρέθηκαν στον τόπο του εγκλήματος, «κιτρινίζεται» από τον ιταλικό Τύπο, «βιάζεται» ξανά και ξανά από τους φασίστες που γλείφουν τα δάχτυλά τους γιορτάζοντας τον θάνατο ενός αιώνια μελλοθάνατου.
Αντιφάσεις
Δεν θέλω να αποτυπώσω τον Παζολίνι ως άγιο, ούτε έχω μεσσιανικές τάσεις. Ο ίδιος είχε σκοτεινά σημεία και αντιφάσεις ανθρώπινες, πάντα όμως στο τέλος ήξερε να αγαπάει τη ζωή και γι’ αυτό μοχθούσε, για την ισότιμη ομορφιά της προς όλους τους ανθρώπους. Ηταν ένας άνθρωπος που είχε θέσει την τέχνη του ως πρωταρχικό εργαλείο μιας προσπάθειας αφύπνισης.
Γι’ αυτό αγαπούσε και τον Γκράμσι και συνομιλούσε μαζί του στα έργα του. Διότι ο Γκράμσι πίστευε στη δυνατότητα της εργατικής τάξης να αντισταθεί στην ηγεμονία που έχουν επιβάλει οι αστοί.
Πενήντα χρόνια μετά την ανεξιχνίαστη δολοφονία του Ιταλού σκηνοθέτη, Παζολίνι και Γκράμσι βεβηλώνονται από αυτούς που πολεμούσαν και προειδοποιούσαν εναντίον τους: τους φασίστες.
Μπορεί ο Παζολίνι να έριχνε μπουνιές στους φασίστες, να έγραφε λίβελους για τα ακροδεξιά «πραξικοπήματα, που εγκαθιδρύθηκαν για να προστατεύσουν την εξουσία», να γύριζε τη σημαντικότερη αντιφασιστική ταινία του 20ού αιώνα, αλλά στην εποχή που οι φασίστες έχουν καταλάβει τον Γκράμσι καλύτερα από την Αριστερά, ο Παζολίνι μεταμορφώνεται ως σύμμαχος του νόμου και της τάξης.
Ο υπουργός Εσωτερικών της Ιταλίας, Ματέο Σαλβίνι, ανά καιρούς χρησιμοποιεί παραφρασμένα και αποσπασματικά λόγια του Παζολίνι για να στρέψει τα βέλη εναντίον των διαδηλωτών και υπέρ της αστυνομίας. Αν και ο Παζολίνι ουδέποτε υποστήριξε την αστυνομία εναντίον των διαδηλωτών στα γεγονότα του καλοκαιριού του 1968 στην Ιταλία, όταν έχεις επιβληθεί στο πεδίο της ηγεμονίας, έχεις το προνόμιο να θέτεις τα γεγονότα όπως πιστεύεις ότι έγιναν.
Ακροδεξιά
Οπως γράφουν στο Jacobin οι Σπέρμπερ και Χορ, από τη δεκαετία του ‘70, για να μπορέσει η Ακροδεξιά -που βρισκόταν λόγω των νωπών μνημών από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στο περιθώριο- να αναγεννηθεί, μελέτησε διεξοδικά τα έργα του Αντόνιο Γκράμσι, δίνοντας έμφαση στην πολιτισμική ηγεμονία. Την ιδέα δηλαδή ότι για να επιτευχθεί ηγεμονία μιας ομάδας, έναντι μιας άλλης, πρέπει να θεμελιωθούν και να διανεμηθούν αυτές οι ιδέες μέσα από τους πολιτικούς, εκπαιδευτικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς θεσμούς.
Ο ερευνητής Τζέρι Χάρις δημοσίευσε πέρσι στο περιοδικό Convergence ένα άρθρο με τίτλο «Η Δεξιά διαβάζει Γκράμσι: Project 2025 και Νεο-φασισμός», στο οποίο καταδεικνύει πως η ναυαρχίδα της δεύτερης θητείας Τραμπ στον Λευκό Οίκο, με τίτλο Project 2025, έχει στόχο την ολοκληρωτική επικράτηση στο στρατόπεδο της ηγεμονίας με την κατάληψη της νεο-φασιστικής ιδεολογίας σε όλο το πολιτισμικό φάσμα και στους πολιτικούς θεσμούς.
Λίγους μήνες μετά, η Wall Street Journal επιβεβαίωσε τη μικρή έρευνα του Χάρις δημοσιεύοντας ένα άρθρο με τίτλο «Γνωρίστε τον αγαπημένο κομμουνιστή του MAGA», εννοώντας βεβαίως τον Αντόνιο Γκράμσι.
Παρά τον ζήλο τους να διαβάσουν Γκράμσι, οι νεο-φασίστες που τον μελετούν εστιάζουν στην πολιτισμική ηγεμονία, αποδεσμεύοντας το έργο του Ιταλού φιλοσόφου από τον βασικό του κορμό: τον ρόλο της εργατικής τάξης ως επαναστατικού υποκείμενου και την καταπίεση που υφίσταται από το παρόν οικονομικό σύστημα.
Από τη Μελόνι, τη Λεπέν και τον Στιβ Μπάνον μέχρι τον Μπολσονάρο και τον Μιλέι, ο Αντόνιο Γκράμσι γίνεται προνομιακό πεδίο βολής για κάθε επίδοξο ακροδεξιό που βλέπει πίσω από τα δομικά προβλήματα του συστήματος που τους ξεπέταξε τη «woke ατζέντα» και την «ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς». Ξεχνούν όμως ότι το πεδίο της ηγεμονίας δεν είναι ένα πεδίο στάσιμο και παγωμένο, αλλά είναι συνεχώς επαναδιαπραγματεύσιμο και υπό αμφισβήτηση.
Ο φασισμός
Ο Παζολίνι δεν είδε ποτέ το Σαλό ολοκληρωμένο. Μας το άφησε σαν παρακαταθήκη για να μην ξεχάσουμε ποτέ πως ο φασισμός σκοτώνει την ομορφιά και τη ζωή, βεβηλώνει τα σώματα, ατιμάζει τους νεκρούς και τη μνήμη.
Στην τελευταία του συνέντευξη, λίγες μέρες πριν από τον θάνατό του, ο Παζολίνι θα δηλώσει: «Πάω κάτω στην κόλαση και ανακαλύπτω πράγματα που δεν ενοχλούν την ειρήνη των άλλων, αλλά προσέξτε, η κόλαση έρχεται προς το μέρος σας».
Πιερ Πάολο, Ανθρωπε, σύντροφε και συνοδοιπόρε, όσοι είδαν την κόλαση ξέρουν πως η κόλαση είναι ένα μέρος που «οι σκατόψυχοι σκοτώνουν το θαύμα»2.
1. Πιερ Πάολο Παζολίνι, Οι Στάχτες του Γκράμσι, μτφ. Κοσμάς Κοψάρης
2. Πέτρος Δερβάκος, Ελληνες πεδινοί κακολόγοι του χιονιού και τα σκαλαθύρματα του Παύλου Σιδέρη, εκδ. Μωβ Σκίουρος
.jpg)
