Αναρωτιέμαι: οι καλλιτεχνικοί διευθυντές θεάτρων και φεστιβάλ και μεγάλων θεσμικών ιδρυμάτων πολιτισμού και δεν συμμαζεύεται πηγαίνουν καθόλου θέατρο; Βλέπουν παραστάσεις; Οχι μόνο σε όσες τους καλούν ή σε έργα γνωστών και φίλων ή ως υποχρέωση ή στις πρεμιέρες μεγάλων και γνωστών παραγωγών. Σε πιο ανεξάρτητες σκηνές πάνε; Ξέρουν τι έχει «ξεφυτρώσει» σε αυτή τη χώρα, όπου (σχεδόν) όλοι ξέρουμε πως το αγαπημένο φαγητό του πρωθυπουργού αυτής της κυβέρνησης αυτής της Ν.Δ. είναι τα ντολμαδάκια και πως έχει μείνει έγκυος η Κατερίνα Καινούργιου, αλλά δεν έχουμε πάει να δούμε μια καλή παράσταση, έστω και με ρίσκο, από ηθοποιούς που δεν είναι πασίγνωστοι, σε θέατρα που δεν είναι 500 θέσεων;
Πραγματικά αναρωτιέμαι. Που περιμένουμε κάθε καλοκαίρι να έρθει ένας από το εξωτερικό για να τρέξουμε σε αρχαία θέατρα και τις περισσότερες φορές να δούμε μια κακή παράσταση, που όμως είναι «το όραμα του σκηνοθέτη», που δεν τολμάμε να «αγγίξουμε» τα αγαπημένα παιδιά του θεατρικού συστήματος, την ίδια στιγμή που ανεβαίνουν παραστάσεις που σε αγγίζουν, δίχως εισαγωγικά. Που μελώνουν το μέσα σου. Που λυτρώνουν το εγώ σου, αυτό το τεράστιο «εγώ» που έχει γίνει ακόμα πιο τεράστιο στην εποχή μας, καθώς ο ατομικισμός είναι η νέα θρησκεία παγκοσμίως. Που γαληνεύουν τη σκέψη σου. Που σε καθαρίζουν. Που τελειώνουν και συναισθήματα, δάκρυα, χαμόγελα, αγγίγματα έχουν γίνει ένα με τη νύχτα σου. Κοιμάσαι μαζί τους και ξαναγνωρίζεσαι μαζί τους. Αυτό κάνει η παράσταση «Ιερά Οδός 343», που πραγματικά θα ευχόμουν να την έχω δει στο Φεστιβάλ Αθηνών. Γιατί αν αυτά τα παιδιά, αν αυτή η κοπέλα, η Χριστίνα Λυκοτσέτα, κατάφερε να μετατρέψει με τόσο λιτά μέσα έναν χώρο (σ.σ. Μπάγκειον) σε αυτό που είναι στην αληθινότητά του και εμάς (τους θεατές) σε πλάσματα ολόκληρα, φαντάσου τι θα μπορούσε να κάνει αν είχε και την παραμικρή θεσμική στήριξη.
Το Φεστιβάλ έχασε, εμείς πάντως βγήκαμε κερδισμένοι. Η παράσταση αναφέρεται σε μαρτυρίες που αντλήθηκαν μέσα από τα βιώματα των ίδιων των πρωταγωνιστών που έζησαν μέσα στο Δρομοκαΐτειο, από την περίοδο του Βιζυηνού, του Μητσάκη και του Φιλύρα, καθώς και πολλών άλλων ψυχικά ασθενών που έμειναν στο ίδρυμα και που πολλές φορές εγκαταλείφθηκαν από τις οικογένειές τους.
Βασίστηκε, δε, στο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο «Ιερά Οδός 343: μαρτυρίες από το Δρομοκαΐτειο» της Μαρίας Φαφαλιού (Εκδόσεις Αλεξάνδρεια), που θα πρότεινα να το αγοράσετε σαν πάτε να δείτε την παράσταση. Οχι, δεν είναι ένα έργο για τρελούς. Είναι μια παράσταση για την τρέλα: αυτή τη «θεϊκή», διονυσιακή τρέλα που κάνει ακόμα και το θεϊκό πραγματικό. Και που πηγάζει από μεγάλη, αστείρευτη επιθυμία και βαθύ, ανομολόγητο πόνο. Πολύ πόνο. Και πολλή μοναξιά. Πολλή. Και για την τρέλα των υπολοίπων, όσων δεν είναι ή νομίζουν ότι δεν είναι μόνοι, όσων είναι ή νομίζουν ότι είναι «φυσιολογικοί», «κανονικοί», άρα… υπεράνω. Οσων λένε «α τον καημένο – τρελάθηκε». Οσων αφήνουν τους άλλους, τους «καημένους», μόνους.
Η παράσταση στηρίχθηκε όχι μόνο στο βιβλίο της κ. Φαφαλιού, αλλά και στη συμβολή της: «Μας βοήθησε πάρα πολύ, ακόμα και υλικά. Κάτι που δεν θέλει να το λέμε, από σεμνότητα, αλλά προσωπικά δεν μπορώ να μην το αναφέρω, με κάθε αφορμή» μας λέει η Χριστίνα Λυκοτσέτα. «Οι ψυχασθενείς ψάχνουν να βρουν το όριο της ύπαρξής τους. Το άσυλο υπήρξε καταβύθιση για πολλούς ανθρώπους επί δεκαετίες: ακραίος εγκλεισμός, πολλές φορές αναγκαστικός, με πειραματικές θεραπείες και ανείπωτη οδύνη. Εχουν περάσει σαράντα ακριβώς χρόνια από τη θέσπιση του Νόμου 815/84 και της λεγόμενης “Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης”. Εχουν βελτιωθεί τα πράγματα από τότε; Σε πολλές περιπτώσεις, ναι. Παλαιότερα, οι “αζήτητοι” ψυχικά ασθενείς μεταφέρονταν ερήμην τους στη Λέρο. Στο Δρομοκαΐτειο, οι διεγερμένοι ασθενείς ζούσαν σε ειδικά τμήματα, τα λεγόμενα “Μανιακά”. Μετά ονομάστηκαν “Ανήσυχα” και τώρα “αγιοποιήθηκαν”: λέγονται “Αγιος Ισίδωρος” και “Αγία Μαρκέλλα”. Σε κάθε θάλαμο ζούσαν έως και 20 ασθενείς. Ακόμα ώς σήμερα, οι περισσότεροι είναι μόνοι, δίχως κανείς να τους επισκέπτεται» λέει η κ. Φαφαλιού. Εως και τη δεκαετία του ’80 χρησιμοποιούνταν ακραίες μέθοδοι, όπως ηλεκτροσόκ χωρίς αναισθησία, ινσουλινοθεραπεία, υδροθεραπεία, δεσίματα και απομονώσεις – αυτή ήταν και η διεθνής πρακτική.
Πάντως, στο πλαίσιο της παράστασης έστω, μέσα στο Μπάγκειον που έγινε το δικό μας άσυλο, μακριά από θορύβους, υποκρισία και απομόνωση, με τους φθαρμένους τοίχους και τους θολούς καθρέφτες του να γίνονται τμήμα της αφηγηματικής γλώσσας, αισθανθήκαμε ασφαλείς. Και ήρεμοι. Ολόκληροι. Δίχως να μπορούμε να αποφύγουμε ούτε τη δική μας αληθινότητα.
ℹ️ «Ιερά Οδός 343» | Κάθε Κυριακή στις 19.15, έως 21/12. Προπώληση: www.ticketservices.gr. Στο θέατρο Μπάγκειον (πρώην ξενοδοχείο Μπάγκειον, πλ. Ομόνοιας 18 – ακριβώς στην έξοδο του μετρό). Σύλληψη/δραματουργική επεξεργασία: Χριστίνα Λυκοτσέτα. Σκηνοθεσία: Βασίλης Παχουνδάκης. Παίζουν: Φίλιππος Δραγούμης, Χριστίνα Λυκοτσέτα | Πέραν του βιβλίου της κ. Φαφαλιού, στην παράσταση έχουν χρησιμοποιηθεί αποσπάσματα από το «Αυτοί οι ωραίοι τρελοί» του Γιάννη Καιροφύλα (Εκδόσεις Φιλιππότη) και μια αφήγηση από το βιβλίο «Ακόμη ένας άγιος – Εικονοστάσι ανωνύμων αγίων» του Γιάννη Ρίτσου (Εκδόσεις Κέδρος).
-320x213.jpg)
