Πρόκειται για τη μεγαλύτερη σε έκταση προστατευόμενη ορεινή περιοχή της Ελλάδας! Το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου ιδρύθηκε το 2005 με τη συνένωση δύο μεγάλων Εθνικών Δρυμών, οι οποίοι ήδη προστάτευαν πολύτιμους ορεινούς οικοτόπους. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η Βάλια Κάλντα, οι κορυφογραμμές του Σμόλικα και της Τύμφης, το φαράγγι του Βίκου και η κοιλάδα του Αώου.
Σήμερα, τα όρια του Πάρκου απλώνονται σε μια περιοχή που αγγίζει τα δύο εκατομμύρια στρέμματα, καλύπτοντας τμήματα της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας. Ετσι, είτε βρεθείς στο Μέτσοβο, στα Ζαγοροχώρια, στον Σμόλικα ή στη Βασιλίτσα, είτε στα Κουπατσαραίικα χωριά των Γρεβενών και στην όχθη των παραπόταμων του Αλιάκμονα, θα ακούσεις συχνά να μιλούν για το «Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου».
Η δημιουργία του δεν έγινε τυχαία. Στόχος ήταν –και παραμένει– η προστασία σπάνιων και πολύτιμων οικοσυστημάτων, όχι μόνο για την Ελλάδα και τα Βαλκάνια, αλλά και για ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Ομως, η ολοκληρωμένη διαχείριση της άγριας φύσης δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη διατήρηση και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Για αιώνες, οι κοινότητες που έζησαν και δραστηριοποιήθηκαν σε αυτό το μοναδικό περιβάλλον άφησαν ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στο τοπίο.
Ζαγοροχώρια
Και οι τρεις μεγάλες γεωγραφικές ενότητες (Δυτικό, Κεντρικό και Ανατολικό Ζαγόρι), που απαρτίζουν τα –διάσημα πλέον– Ζαγοροχώρια, βρίσκονται μέσα στα όρια του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου. Με αφετηρία την Αρίστη και τα χωριά Μικρό και Μεγάλο Πάπιγκο, θα φτάσετε στις πηγές του Βοϊδομάτη και θα θαυμάσετε το τοπίο με τους επιβλητικούς Πύργους του Πάπιγκου, που ορθώνονται σαν πέτρινο τείχος πάνω από τα σπίτια. Στη συνέχεια, μπορείτε να δοκιμάσετε καγιάκ ή ράφτινγκ στον ποταμό ή να ακολουθήσετε όμορφες πεζοπορικές διαδρομές στις όχθες του. Οπωσδήποτε αξίζει να επισκεφθείτε τις τοποθεσίες Βίκος, Οξιά και Μπελόη, για να απολαύσετε την εντυπωσιακή θέα προς τη χαράδρα του Βίκου.
Στο Κεντρικό Ζαγόρι θα συναντήσετε μερικά από τα ομορφότερα και πιο φωτογραφημένα πέτρινα γεφύρια της Ελλάδας, όπως το γεφύρι του Κόκκορη ή του Νούτσου, των Κήπων και του Μύλου, ενώ κοντά τους βρίσκεται και η ιστορική Μονή Ρογκοβού. Μια μικρή παράκαμψη θα σας οδηγήσει στο πανέμορφο υψίπεδο του Γυφτόκαμπου. Αν κινηθείτε προς το Ανατολικό Ζαγόρι, με σημείο αναφοράς τη Βοβούσα –ένα ήσυχο χωριό στις όχθες του Αώου– θα περιπλανηθείτε σε ένα συναρπαστικό φυσικό περιβάλλον, όπου τα δάση και τα νερά δημιουργούν τοπίο σπάνιας ομορφιάς.
? Σε όλα τα χωριά θα βρείτε ξενώνες και εστιατόρια που εξυπηρετούν τους επισκέπτες, με τα περισσότερα να συγκεντρώνονται στο Δυτικό και το Κεντρικό Ζαγόρι.
Στις όχθες του Αώου
Μέσα στα όρια του Γεωπάρκου Βίκου – Αώου βρίσκεται η κωμόπολη της Κόνιτσας, αλλά και ένα μεγάλο τμήμα της χαράδρας του ποταμού. Στην Κόνιτσα, εκτός από την τοποθεσία όπου δεσπόζει το περίφημο μονότοξο γεφύρι, μπορείτε να ακολουθήσετε το μονοπάτι που ανηφορίζει ώς τη Μονή Στομίου, απολαμβάνοντας καθ’ οδόν την εξαιρετική θέα προς το φαράγγι. Δυστυχώς, εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν σχέδια διάνοιξης δρόμου που θα φτάνει ώς το ιστορικό μοναστήρι – μια πρωτοβουλία που προωθείται για καθαρά τουριστικούς λόγους και υπάρχει κίνδυνος να αλλοιώσει ανεπανόρθωτα τον χαρακτήρα του τοπίου.
Με αφετηρία την Κόνιτσα, αξίζει να επιχειρήσετε τη δύσκολη αλλά συναρπαστική οδική διαδρομή που οδηγεί στα χωριά της Λάκκας Αώου, με τελικό προορισμό το βλάχικο χωριό Δίστρατο. Μια ανάσα από την Κόνιτσα βρίσκεται και το χωριό Κλειδωνιά, όπου θα δείτε το παραδοσιακό πέτρινο γεφύρι και το σημείο όπου ο Βοϊδομάτης αφήνει πίσω του το φαράγγι και κατηφορίζει προς τη συμβολή του με τον Αώο. Κι αν δεν σας κουράζουν οι στροφές, αξίζει να αναζητήσετε και την Παλιά Κλειδωνιά, κρυμμένη σε μια εντυπωσιακή ορεινή τοποθεσία που αποπνέει αυθεντικότητα και γαλήνη.
? Για τη διαμονή σας, θα προτιμήσετε κάποια από τα ξενοδοχεία και τους παραδοσιακούς ξενώνες της Κόνιτσας.
Το Εθνικό Πάρκο από την πλευρά των Γρεβενών
Η περίφημη Βάλια Κάλντα και το βλάχικο χωριό Περιβόλι δεν θα μπορούσαν να λείπουν από μια πρόταση γνωριμίας με το γεωφυσικό περιβάλλον του Πάρκου. Η «Ζεστή Κοιλάδα» (Βάλια Κάλντα) προσεγγίζεται μέσα από δύσβατους χωματόδρομους, αλλά και όμορφα μονοπάτια, με αφετηρία το Περιβόλι, το οποίο συνδέεται οδικά –μέσω ασφάλτινου δρόμου– με τα Γρεβενά.
Στον νομό Γρεβενών εντυπωσιάζει επίσης το καταπράσινο βουνό Ορλιακας, με το επιβλητικό τοπίο στο φαράγγι της Πορτίτσας κάτω από το χωριό Σπήλαιο, αλλά και με τα πυκνά δάση γύρω από το χωριό Ζιάκας. Στα βόρεια του νομού δεσπόζουν οι ορεινοί όγκοι της Βασιλίτσας –όπου λειτουργεί και το ομώνυμο Εθνικό Χιονοδρομικό Κέντρο– αλλά και ο Σμόλικας, το δεύτερο ψηλότερο βουνό της Ελλάδας μετά τον Ολυμπο.
Μέσα από μια μαγική διαδρομή θα βρεθείτε στη θρυλική Σαμαρίνα, ένα από τα υψηλότερα χωριά της χώρας. Στην ευρύτερη περιοχή αξίζει να αναζητήσετε τις μικρές αλπικές λίμνες, τους καταρράκτες της Βάλια Κίρνα και του Τσούργιακα, καθώς και τα όμορφα πέτρινα γεφύρια στον ποταμό Βελονιά, παραπόταμο του Αλιάκμονα.
? Για τη διαμονή σας, μπορείτε να επιλέξετε κάποιον από τους παραδοσιακούς ξενώνες στα χωριά Σμίξη, Σαμαρίνα, Δοτσικό και Ζιάκας.
Πίνδος, αγωνία για το μέλλον της
Σήμερα, ο άνθρωπος της εποχής μας –σε μια περίοδο όπου οι πιέσεις για εκμετάλλευση των φυσικών πόρων εντείνονται από τη βιομηχανία και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα– καλείται να σταθεί με σεβασμό απέναντι στους ορεινούς οικοτόπους. Η διαχείριση της οροσειράς της Πίνδου οφείλει να στοχεύει όχι μόνο στην προστασία και τη διατήρηση του περιβάλλοντος, αλλά και στην αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης, με τρόπο που θα εξασφαλίζει την ισορροπία και τη βιωσιμότητα.
Γιατί οι προαιώνιες κορυφογραμμές της Πίνδου δεν μπορούν να ισοπεδωθούν για να στηθούν αιολικοί σταθμοί ενέργειας, ούτε τα ιερά της ποτάμια να εγκλωβιστούν σε σωλήνες για να παράγουν ηλεκτρική ισχύ. Ούτε, βέβαια, τα σιωπηλά δάση της πρέπει να δοθούν βορά στα συμφέροντα που σχεδιάζουν εδώ δρόμους και πεντάστερα ξενοδοχεία, ελικοδρόμια και θερμαινόμενες πισίνες. Η Πίνδος δεν είναι μια απλή γεωγραφική περιοχή· είναι ένας ζωντανός οργανισμός, που φιλοξενεί μοναδικά οικοσυστήματα, σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας, καθώς και μικρές τοπικές κοινωνίες που αντλούν την ταυτότητά τους από αυτήν.
Μόνο με σεβασμό, σωστό σχεδιασμό και ορθολογική διαχείριση, που θα δίνει αξία τόσο στον άνθρωπο όσο και στην άγρια ζωή, θα μπορέσει η φυσική και πολιτιστική μας κληρονομιά να παραμείνει ζωντανή για τις επόμενες γενιές. Η προστασία της Πίνδου δεν είναι πολυτέλεια· είναι χρέος απέναντι στην ιστορία μας, στον πολιτισμό μας και, κυρίως, στο μέλλον.
Το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου σε αριθμούς
Εκατομμύρια χρόνια γεωφυσικών αλλαγών διαμόρφωσαν την οροσειρά της Πίνδου. Στη συνέχεια, φυσικά φαινόμενα όπως πλημμύρες, παγετώνες και άνεμοι, μέσα από τεράστιες χρονικές περιόδους, διάβρωσαν και σμίλεψαν την τοπιογραφία που σήμερα αντικρίζουμε.
■ Μέσα στα όρια του Πάρκου έχουν καταγραφεί έντεκα περιοχές Natura, πλήθος «τοπίων φυσικού κάλλους» και, φυσικά, το πανευρωπαϊκής σημασίας Γεωπάρκο Βίκου – Αώου, καθώς και τριάντα διαφορετικοί τύποι οικοτόπων.
■ Στα όριά του συναντά κανείς δεκάδες παραδοσιακούς οικισμούς (όπως τα Ζαγοροχώρια, η Σαμαρίνα και το Μέτσοβο), αλλά και πέτρινα γεφύρια, παλαιούς νερόμυλους και ιστορικά μοναστήρια· μνημεία που μετρούν αιώνες ζωής και πολιτισμού.
■ Η φύση εδώ αποκαλύπτει έναν πραγματικό θησαυρό: στο Εθνικό Πάρκο ζουν εξήντα διαφορετικά είδη θηλαστικών, εκατόν ογδόντα είδη πουλιών, δεκαεπτά είδη ψαριών, τριάντα είδη ερπετών και δεκατέσσερα είδη αμφιβίων.
■ Τα δασικά οικοσυστήματα φιλοξενούν σχεδόν όλα τα είδη δέντρων της ορεινής Ελλάδας. Εχουν καταγραφεί 2.300 διαφορετικά φυτά, ανάμεσά τους και δεκάδες ενδημικά που δεν συναντώνται πουθενά αλλού.
■ Σήμερα, το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου –όπως και όλα τα υπόλοιπα Εθνικά Πάρκα της χώρας– υπάγεται στον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ).
■ Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στον Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου
Στην επόμενη, πιο περιηγητική ενότητα, θα προτείνουμε τρεις περιοχές που αξίζει να επισκεφθείτε αυτή την εποχή – τώρα που το Εθνικό Πάρκο ετοιμάζεται να υποδεχθεί τον χειμώνα και τη σιωπή των χιονισμένων τοπίων του.
