Ορεινή φύση, όμορφα χωριά

Εδώ, στην ανατολική Αρκαδία, στα όρια με τη Λακωνία -στην καρδιά της τραχιάς τσακώνικης γης-, ο τόπος παντρεύει με τρόπο συναρπαστικά γοητευτικό τα παράκτια τοπία με την άγρια γοητεία του βουνού. Μόλις 29 χιλιόμετρα χωρίζουν το ακρογιάλι από τα έλατα· τις ναυτικές γειτονιές του Λεωνιδίου από την πλατανοσκέπαστη πλατεία του Κοσμά. Μια σύντομη σε απόσταση, μα εξαιρετικά πλούσια σε εικόνες και εμπειρίες, διαδρομή, που αυτή την εποχή -όπου ακόμη δεν υπάρχουν παγετοί και τα καιρικά φαινόμενα παραμένουν ήπια- είναι ιδανική για όσους αναζητούν ένα διήμερο γεμάτο φύση, Ιστορία και αρκαδική γαλήνη σ’ αυτήν την πανέμορφη πλευρά του Μοριά.

Στον ανατολικό ορίζοντα απλώνεται η γαλάζια απεραντοσύνη του Μυρτώου Πελάγους, που τώρα το φθινόπωρο χαρίζει ουρανούς μολυβένιους και αποχρώσεις θαμπής γαλήνης. Στα δυτικά, ο Πάρνωνας ορθώνεται με τις αλλεπάλληλες επάλξεις του σαν φυσικό τείχος. Πρόσφατα, μάλιστα, το βουνό, με το πολυποίκιλο πολιτισμικό του τοπίο και τη σπάνια χλωρίδα και πανίδα του, εντάχθηκε στο διεθνές πρόγραμμα «Ανθρωπος και Βιόσφαιρα» («Man and the Biosphere» – MaB) της UNESCO.

Το Λεωνίδιο δικαίως τα τελευταία χρόνια έχει καθιερωθεί ως προορισμός για όλες τις εποχές και ως ιδανική αφετηρία για ημερήσιες αποδράσεις, καθώς συνδυάζει εύκολη πρόσβαση στη θάλασσα και υπέροχες ακρογιαλιές, ενώ παράλληλα προσφέρει ορεινές εξορμήσεις που δεν έχουν τίποτα να ζηλέψουν από άλλους δημοφιλείς προορισμούς της Αρκαδίας.

Λεωνίδιο

Η κωμόπολη αυτή της ανατολικής Αρκαδίας δεσπόζει στην καρδιά της Τσακωνιάς, μιας περιοχής όπου οι κάτοικοι κρατούν ακόμη ζωντανή την παράδοση και μιλούν τη λεγόμενη τσακώνικη διάλεκτο, ένα ελληνικό ιδίωμα που έχει τις ρίζες του στην αρχαία δωρική γλώσσα. Ετσι, δεν θα πρέπει να ξαφνιαστείτε αν, φτάνοντας στο Λεωνίδιο, δείτε να σας καλωσορίζει μια ευφάνταστη πινακίδα με τις λέξεις «Καούρ εκάνατε», δηλαδή «Καλώς ήρθατε!».

Το Λεωνίδιο θα σας υποδεχτεί με τα όμορφα, πετρόκτιστα αρχοντικά του, προστατευμένα από γεροδεμένους πέτρινους τοίχους, με τα παραδοσιακά του μαγαζιά, την κοσμική πλατεία και τις ήσυχες γειτονιές που φωτίζονται από πολύχρωμα, ολάνθιστα παρτέρια με λουλούδια και μπουκαμβίλιες.

Αν και αρκετά παλιά σπίτια χάθηκαν με το πέρασμα του χρόνου, σήμερα διασώζονται περίπου 120 κτίσματα, τα οποία διατηρούν τα χαρακτηριστικά των καπετανόσπιτων – οχυρωμένα αρχοντικά του 19ου αιώνα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο περίφημος Πύργος του Τσικαλιώτη, μέλους της Φιλικής Εταιρείας, όπου σήμερα στεγάζεται το Πολιτιστικό Κέντρο Λεωνιδίου.

Περπατώντας στα καλντερίμια του Λεωνιδίου, δύσκολα θα βαρεθείτε – ιδιαίτερα αν αγαπάτε να περιδιαβαίνετε αρχοντογειτονιές, να συνομιλείτε με τους ντόπιους και να φωτογραφίζετε εκείνες τις γωνιές της ανθρώπινης δημιουργίας που κουβαλούν ιστορία: τις ροζιασμένες ξύλινες αυλόπορτες, τις περίτεχνες αλλά σκουριασμένες σφυρήλατες σιδεριές, τις χορταριασμένες πέτρες των τοίχων.

Στο παλιό εργοστάσιο της Ηλεκτρικής, γνωστό ως «Φάμπρικα», λειτουργεί σήμερα το Κέντρο Προβολής της Αγροτικής Ιστορίας και των Δρόμων της Θάλασσας στην Ανατολική Πελοπόννησο.

Αν έχετε διάθεση για μια όμορφη πεζοπορική διαδρομή, ακολουθήστε το ανηφορικό μονοπάτι που οδηγεί στη θέση Προύζανο, όπου, πάνω στον κόκκινο βράχο, δεσπόζουν καλοδιατηρημένοι οι πέτρινοι ανεμόμυλοι του 18ου αιώνα. Η κοπιαστική πορεία θα σας ανταμείψει με την υπέροχη θέα προς το Λεωνίδιο, τον Πάρνωνα και το απέραντο Μυρτώο Πέλαγος.

Από το Λεωνίδιο, ένας σύντομος αλλά ανηφορικός δρόμος με αρκετές στροφές οδηγεί στον βράχο όπου είναι χτισμένο το ιστορικό Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Σίντζα (6,5 χλμ.). Το μοναστήρι ανεγέρθηκε τον 17ο αιώνα, σε υψόμετρο περίπου 480, στη θέση όπου προϋπήρχε αρχαίο ιερό αφιερωμένο στον Διόνυσο. Η ονομασία «Σίντζα» προέρχεται από την τσακώνικη λέξη «σιντζά», που σημαίνει «συκιά».

Στάση στη Μονή Ελωνας

Λίγο μετά το Λεωνίδιο, ο δρόμος, με ήπιες κλίσεις και χωρίς ιδιαίτερες στροφές, ακολουθεί για λίγο την κοίτη του ποταμού Δαφνώνα. Στη συνέχεια αρχίζουν οι ανηφορικές καμπές που μας ανεβάζουν σταδιακά σε μεγαλύτερο υψόμετρο. Δεκαπέντε χιλιόμετρα συνεχούς ανάβασης από το Λεωνίδιο θα μας φέρουν σε ένα από τα πιο εμβληματικά μοναστήρια της Ελλάδας: τη θρυλική Μονή Ελωνας. Το μοναστηριακό συγκρότημα είναι κυριολεκτικά σκαρφαλωμένο στον απόκρημνο βράχο, σε υψόμετρο περίπου 600, εντυπωσιάζοντας με την επιβλητική του παρουσία.

Σύμφωνα με την παράδοση, γύρω στο 1300 ντόπιοι βοσκοί βρήκαν κρεμασμένη πάνω στον βράχο την εικόνα της Παναγίας και έχτισαν εδώ το πρώτο εκκλησάκι, το οποίο αργότερα εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο πλούσια και δραστήρια μοναστήρια της Πελοποννήσου.

Το 1755 το μοναστήρι κάηκε από ληστές και ξαναχτίστηκε ακόμα μεγαλύτερο το 1809. Κατά την Επανάσταση του 1821, οι μοναχοί της Ελωνας συμμετείχαν ενεργά σε πολλές μάχες, ενώ την εποχή που ο Ιμπραήμ κατέκαιε την Πελοπόννησο, το μοναστήρι φιλοξένησε πρόσφυγες από όλη την Αρκαδία.

Ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του καθενός, η περιήγηση στους τόπους όπου σμίγουν Ιστορία, θρύλοι και παράδοση αποτελεί εμπειρία ξεχωριστή.

Ορεινός Κοσμάς

Ακόμα δεκαπέντε χιλιόμετρα ανηφορικής διαδρομής χρειάζονται για να φανούν τα πρώτα έλατα και οι γειτονιές του Κοσμά, σκαρφαλωμένες σε υψόμετρο 1.120 – 1.150.

Ο Κοσμάς είναι ένα αρχοντικό χωριό – κάτι που το αντιλαμβάνεται κανείς από την πρώτη στιγμή. Τα πέτρινα, καλοχτισμένα σπίτια του -έργα ντόπιων μαστόρων, φημισμένων λιθοξόων- μαρτυρούν τη μακραίωνη τέχνη των κατοίκων. Ολόγυρα, οι δασωμένες πλαγιές του Πάρνωνα, γεμάτες έλατα, καστανιές, καρυδιές και γκορτσιές, αγκαλιάζουν το χωριό, το οποίο πιθανόν είναι χτισμένο στη θέση της αρχαίας αρκαδικής πόλης Σεληνούς, που είχε επισκεφθεί και ο Παυσανίας.

Η καρδιά του Κοσμά χτυπά, όπως είναι φυσικό, στην όμορφη πλατεία, όπου δεσπόζει ο Ναός των Αγίων Αναργύρων, χτισμένος με ντόπια πέτρα και σκιασμένος από τα πλατάνια που φυτεύτηκαν το 1883. Δίπλα του, η τρικάνουλη κρήνη, με τις χαρακτηριστικές λεοντοκεφαλές, αναβλύζει παγωμένο νερό. Γύρω από την πλατεία υπάρχουν καφενεία και ταβέρνες, που τα Σαββατοκύριακα γεμίζουν ζωή, ακόμα και τον χειμώνα. Δοκιμάστε οπωσδήποτε τα ντόπια κρεατικά, τις σπιτικές πίτες και φυσικά το γαλακτομπούρεκο ή τον μπακλαβά.

Περιμετρικά του χωριού, μέσα στο δάσος, υπάρχουν ξωκλήσια, όπως του Προφήτη Ηλία, του Αγίου Νικολάου κ.ά., που αξίζει να αναζητήσετε πραγματοποιώντας μια ευχάριστη πεζοπορία. Από ορισμένα σημεία, μέσα από τα φυλλώματα των δέντρων, διακρίνονται στο βάθος του ορίζοντα ο Αργοσαρωνικός Κόλπος και τα νησιά του. Από τον Κοσμά μπορείτε να συνεχίσετε το οδοιπορικό σας προς τα χωριά της Λακωνίας και να επισκεφθείτε τη βυζαντινή καστροπολιτεία στο Γεράκι. Εναλλακτικά, αν σας αρέσουν οι δασικές διαδρομές, μπορείτε να κατηφορίσετε μέσα από το υπέροχο δάσος της καστανιάς -που αυτή την εποχή έχει ντυθεί με τα πιο φλογερά χρώματα- προς τα ορεινά χωριά Βλησιδιά και Κουνουπιά (14 χλμ.) και στη συνέχεια να κατευθυνθείτε προς το Λεωνίδιο (30 χλμ.), διασχίζοντας ολόκληρο το ιστορικό οροπέδιο της Τσακωνιάς.