Ο δικός μας Ντάριο Φο

Μετά την εποχή του μεγάλου Ελληνα Ευάγγελου Παπανούτσου, έρχεται η εποχή του μεγάλου Ιταλού Ντάριο Φο. Μόνο που τώρα πια και οι δύο δεν ανήκουν μόνο στην πατρίδα τους. Ανήκουν και σε όλο τον κόσμο.

Πέρασαν εννέα χρόνια από τον Οκτώβριο του 2016 που έφυγε για πάντα, τέτοιες μέρες, στα 90 του, ο μεγάλος φίλος μας ο Ντάριο Φο. Ο Ιταλός θεατρικός συγγραφέας, ευθυμογράφος, ηθοποιός, σκηνοθέτης, συνθέτης, ζωγράφος, ανήσυχος, μαχόμενος, ιδεολόγος πολίτης. Εχοντας πάντα δίπλα του τη γυναίκα του Φράνκα Ράμε, σπουδαία ηθοποιό, πολυσύνθετη και μαχόμενη σύντροφό του.

Είχαμε την τύχη να τον συναντήσουμε, να μιλήσουμε πολλές φορές και να παρουσιάσουμε το «Δεν πληρώνω… Δεν πληρώνω» και το «Τυχαίο ατύχημα» σε 2.000 παραστάσεις. Μπορούμε να πούμε ότι μας σημάδεψε για πάντα στη ζωή και στο θέατρο. Και να τον αποκαλούμε έκτοτε «Ο δικός μας Ντάριο Φο». Θυμίζουμε ξανά όλα όσα πριν από χρόνια είχαμε δημοσιεύσει για τον σπάνιο φίλο μας.

Ο βίος και η πολιτεία του υπάρχουν στο διαδίκτυο. Εμείς θα προσπαθήσουμε να θυμηθούμε σήμερα μερικά από όσα ζήσαμε και είπαμε και κάποια αποσπάσματα από τον αποκαλυπτικό λόγο του στη Σουηδική Ακαδημία, όταν πήρε το Νόμπελ το 1997.

● Το θέατρο μπορεί να «μορφώσει» έναν θεατή; τον ρωτήσαμε.

[…] Μάλλον να τον ερεθίσει, μας απάντησε. Να τον σπρώξει στη μάθηση, στην ποιότητα της ζωής. Οχι δασκαλίστικα βέβαια. Ούτε διακήρυξη ούτε μάθημα. Σαν συζήτηση. Το θέατρο πρώτα από όλα είναι συγκίνηση και ψυχαγωγία. Να γελάσει, όχι να γαργαληθεί.

● Σε κάθε έργο σας βλέπουμε πάντα έναν στόχο, ένα μήνυμα, μια πρόκληση.

[…] Ναι, σε όλη μου τη ζωή δεν έγραψα τίποτα με μόνο σκοπό τη διασκέδαση, πάντα επιδίωκα να συμπεριλάβω στα κείμενά μου τις ρωγμές εκείνες που θα ήταν σε θέση να ταρακουνήσουν τις βεβαιότητες, να αμφισβητήσουν παγιωμένες απόψεις, να προκαλέσουν θυμό, να ανοίξουν λιγάκι το μυαλό του κόσμου. Δεν νομίζω ότι αρκεί να γράφεις ένα σπουδαίο έργο ή να ερμηνεύεις έναν μεγάλο ρόλο. Πρέπει να γίνεσαι παράδειγμα για μίμηση σε καθημερινούς αγώνες, δίπλα σε απλούς ανθρώπους.

● Δεν τα πηγαίνατε ποτέ καλά με την εξουσία.

[…] Δεν με ενοχλεί η εξουσία, αλλά η αντιδραστική στάση της, το αλαζονικό ύφος της και η θυσία ακόμα και μεγάλων αξιών της ζωής, στον βωμό της σκοπιμότητας.

● Πώς νιώσατε όταν σας έδωσαν το βραβείο Νόμπελ;

[…] Ναι, μόλις το έμαθα, λέω μέσα μου «Εμένα Νόμπελ; Φαίνεται ότι ή εγώ χάλασα ή οι Σουηδοί τρελάθηκαν». Με ρωτάνε μάλιστα μερικοί αν είναι αλήθεια ότι τα 250 εκατομμύρια που μου έδωσαν τα χάρισα σε κάποιους κοινωνικούς φορείς. Μη με ρωτήσετε κι εσείς. Αφήστε καλύτερα να σας απαντήσει η Ιστορία.

● Σας απασχολεί ο θάνατος;

Αδιαφορώ πότε και πώς θα πεθάνω. Μακάρι, όμως, ο κάθε άνθρωπος, όταν μια μέρα πεθάνει, να μην πεθάνει σαν γέρος πεταμένος, σαν στυμμένη λεμονόκουπα, αλλά σαν άνθρωπος που έζησε ελεύθερος κι ευχαριστημένος μαζί με τους άλλους ανθρώπους.

● Ο λόγος σας στη Σουηδική Ακαδημία μάς εντυπωσίασε πολύ. Μερικά μικρά αποσπάσματα, τα συζητάνε τακτικά πολλοί νέοι φίλοι σας. Με αυτά σας αποχαιρετάμε.

«[…] Κυρίες και κύριοι, ο τίτλος που διάλεξα για αυτή τη σύντομη ομιλία είναι “Εναντίον των γελωτοποιών”. Πρόκειται για έναν νόμο του αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄, “εκ Θεού ηγεμόνα”. Είναι ένας νόμος εναντίον των γελωτοποιών, που δυσφημούν και προσβάλλουν. […] Κυρίες και κύριοι, ορισμένοι διακεκριμένοι άνθρωποι των Γραμμάτων και των Τεχνών, σήμερα αναστατώθηκαν όταν μάθανε ότι μου δώσατε το βραβείο. Υψιπετείς ποιητές και συγγραφείς, που συνήθως συχνάζουν στις ανώτερες σφαίρες και σπάνια ενδιαφέρονται για τους ανθρώπους που ζουν και μοχθούν, αντέδρασαν σαν να βρέθηκαν ξαφνικά μέσα σε έναν τυφώνα. […]

»Θα ήθελα να πω και άλλα πολλά, αλλά τελικά δεν τα είπα. Θα έλεγα ότι τους αρέσουν οι νέοι που εύκολα υποκύπτουν στον βομβαρδισμό από ανούσιες κοινοτοπίες και χυδαιότητες που καθημερινά τους σερβίρουν πολλά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης: άκαρδες τηλεοπτικές εκπομπές στις οποίες, μέσα σε δέκα λεπτά, έχουν παρακολουθήσει τρεις βιασμούς, δύο δολοφονίες και έναν ξυλοδαρμό.

»[…] Οχι εμείς που μαζί με τη Φράνκα, πολλές φορές, δεχτήκαμε επιθέσεις από την αστυνομία, προσβολές και βία. Και η Φράνκα υπέστη την πιο φρικτή επίθεση. Αναγκάστηκε να πληρώσει πολύ πιο ακριβά από όλους μας, με σπασμένο λαιμό και πόδι, την αλληλεγγύη της προς τους ταπεινούς και τους τσακισμένους που ήταν ανέκαθεν η βασική αρχή μας.

Για να τελειώνουμε, επιτρέψτε μου να μοιραστώ το βραβείο με τη Φράνκα.

»[…] Η Φράνκα Ράμε, σύντροφός μου στη ζωή και στην τέχνη, που την αναγνωρίσατε ως ηθοποιό και συγγραφέα, έβαλε το χεράκι της στη συγγραφή πολλών έργων του θεάτρου μας. Πιστέψτε με, το βραβείο ανήκει και στους δυο μας.

»Σας ευχαριστώ».