Ηρώα, κενοτάφια, αρχαιολογικά ή ιστορικά μνημεία είναι σχεδόν πάντα και τοπόσημα ενταγμένα στη ζωή μιας πόλης, είτε αυτό είναι το Παρίσι με την Αψίδα του Θριάμβου, όπου συχνά δίνουν ραντεβού τα συνδικάτα και τα κινήματα διαμαρτυρίας, είτε το μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη στο Σύνταγμα απ’ όπου έχει περάσει όλη η νεότερη ιστορία της Ελλάδας.
Ενα μνημείο ή ηρώο ή κενοτάφιο ως αστικό τοπόσημο είναι όμως και παλίμψηστο. «Εγγράφει» τη ζωή και την καθημερινότητα που θα γίνει Ιστορία. Δεν μπορεί να συμβεί αλλιώς, εκτός ίσως αν βρίσκεται εντός κάποιου νεκροταφείου – όμως κι εκεί αμφισβητείται ο απόλυτος «καθαγιασμός» του κι αρκεί να σκεφτούμε την καθημερινότητα του Α’ Νεκροταφείου. Συνεπώς δεν μπορώ ν αντιληφθώ πώς οραματίζεται ο πρωθυπουργός και οι συν αυτώ (οι υπουργοί Χατζηδάκης και Σκέρτσος κατ’ αρχάς αλλά και οι υπόλοιποι) τον ρόλο του μνημείου του Αγνωστου Στρατιώτη. Ακαδημαϊκό, αποστειρωμένο και περιτριγυρισμένο από σιδηρόφραχτη φύλαξη; Καθαγιασμένο και εγκλωβισμένο σ’ έναν άθραυστο γυάλινο θόλο που -όπως τον είχε συλλάβει η φαντασία του Στίβεν Κινγκ- θα διαχωρίζει τη ζωή από το άμωμο μάρμαρο; «Για τα κόμματα της αντιπολίτευσης, που έσπευσαν να επενδύσουν σε επαναστατική γυμναστική, πρέπει να ομονοούμε στα προφανή και αυτονόητα και να διαφυλάξουμε τον χαρακτήρα του μνημείου» είπε ο πρωθυπουργός.
Μα ποιος είναι ιστορικά ο χαρακτήρας του μνημείου; Αυστηρά η κατασκευή του αρχιτέκτονα Λαζαρίδη και του γλύπτη Φωκίωνα Ροκ; Η πρόθεση κατασκευής βασισμένη στην ιδέα του δικτάτορα Θεόδωρου Πάγκαλου; Το κενοτάφιο προς τιμήν των πεσόντων σε πολέμους, για τους οποίους το επίσημο κράτος αποφασίζει ποιοι περιλαμβάνονται και ποιοι όχι; Η κλινική αντιμετώπιση της Ιστορίας είναι όμως μάταιη. Τα μνημεία διαμορφώνονται εντός της πόλης και εντός αυτής έχει υπάρξει ξανά και ξανά ό,τι ενδεχομένως ο σημερινός πρωθυπουργός θα ονόμαζε «επαναστατική γυμναστική».
Και αφού στις επόμενες σελίδες θα συναντήσετε θέμα για τη φετινή σκηνική μεταφορά της «Χαμένης Ανοιξης» του Στρατή Τσίρκα, ο συνειρμός μιας τέτοιας, τον Ιούλιο του ‘65, ήταν ο αμεσότερος. Αντιγράφουμε από τον Τσίρκα: «Η πλατεία Συντάγματος γέμισε κι οι φωνές, σαν άγρια καταιγίδα, τάραζαν το πλήθος κύμα στο κύμα. Ο τόνος έγινε πιο τραχύς: ‘‘Μητσοτάκη, κάθαρμα’’. Η αστυνομία του ναυάρχου Τούμπα, του νέου αποστάτη υπουργού Δημοσίας Τάξεως, προσπαθούσε ν’ αναχαιτίσει το πλήθος σχηματίζοντας αλυσίδα με τα χέρια. Υστερα ήρθαν, φαίνεται, άλλες διαταγές, κι άρχισε η επίθεση με τα κλομπς για να διαλυθούμε. Τότε ανέβηκαν ώς τον ουρανό οι κατάρες κι οι βρισιές […]».
