Eφυγε προχθές από τη ζωή ο 22χρονος που νοσηλευόταν εδώ και μια εβδομάδα στη ΜΕΘ του «Γ. Γεννηματάς» αφού κατάπιε αμάσητο ένα ολόκληρο μπέργκερ σαν «πρόκληση» (challenge) σε έξοδο με την παρέα του. Ο φοιτητής βρισκόταν από την αρχή σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση και το ιατρικό προσωπικό έδινε ελάχιστες πιθανότητες να επανέλθει καθώς έφραξαν οι αεραγωγοί του και έμεινε για περισσότερο από 3 λεπτά χωρίς οξυγόνο, με αποτέλεσμα να υποστεί ζωτικές βλάβες στον εγκέφαλο και σε άλλα όργανα.
Η ανείπωτη τραγωδία για την οικογένεια και τους δικούς του ανθρώπους, που πάντως διαψεύδουν ότι επρόκειτο για κάποιο challenge, επανέφερε στο προσκήνιο τον κίνδυνο από τις διάφορες «προκλήσεις» (challenges) του διαδικτύου και των social media που θέτουν σε πολύ σοβαρό κίνδυνο εφήβους και νέους στον βωμό λίγων likes, μιας viral ανάρτησης ή ορισμένων επάθλων από κάποιο διαγωνισμό.
Οι περιορισμοί
To φαινόμενο των εφηβικών προκλήσεων δεν είναι αποκλειστικά διαδικτυακό και μπορεί κανείς να το συναντήσει ήδη από τη δεκαετία του 1950 σε ταινίες όπως ο «Επαναστάτης χωρίς αιτία» με τον Τζέιμς Ντιν. Συχνά γίνεται λόγος για «προβλήματα του Πρώτου Κόσμου» (first world problems) που απασχολούν διάφορους εφήβους για λόγους «βαρεμάρας» είτε επιβεβαίωσης. Η πολιτεία εμφανίζεται να προωθεί τον περιορισμό-απαγόρευση της χρήσης των social media στις ηλικίες κάτω των 16 ετών, σε έναν πολλαπλά προβληματικό περιορισμό που έχει λίγες πιθανότητες να αλλάξει την κατάσταση, δεδομένης της ιδιοσυγκρασίας των εφήβων.
Σύμφωνα με τον πρώην διευθυντή της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της ΕΛ.ΑΣ., Γιώργο Παπαπροδρόμου, το καθεστώς υπερεπιτήρησης δεν δύναται να προσφέρει λύσεις. Οσον αφορά τα challenges, σε πολλές περιπτώσεις στην εποχή των αλγορίθμων και του viral, η αναπαραγωγή της «είδησης» συνιστά τελικά την είδηση.
«Challenge μπορεί να καταστεί το οτιδήποτε περάσει από το μυαλό του καθενός. Οποιαδήποτε συμπεριφορά εκδηλώνουμε στη φυσική πραγματικότητα, έχοντας τη δυνατότητα της τεχνολογίας να το μεταφέρουμε στην εικονική πραγματικότητα, μπορεί να καταστεί ανά πάσα στιγμή είδηση. Εκεί κρύβεται η μεγαλύτερη πρόκληση», λέει χαρακτηριστικά στην «Εφ.Συν.».
Ζητώντας του να σχολιάσει παρόμοιες περιπτώσεις αναφέρει: «Για τους νέους-παιδιά αυτό μπορεί να σημαίνει “προσέξτε με”. Με τις προκλήσεις που ζουν τα νέα παιδιά εκτεθειμένα σε παγκόσμιο περιεχόμενο στο διαδίκτυο, που συντηρούν οι πλατφόρμες στο πνεύμα της κλικοθηρίας, όλο αυτό το ναρκισσιστικό πλαίσιο οδηγεί σε συμπεριφορές μη ορθολογικές.
Σύγχρονα αδιέξοδα
»Μιλάμε για σύγχρονα αδιέξοδα από τα οποία προσπαθεί να βγει ένα νέο παιδί μέσα από τις πλατφόρμες. Απουσιάζει το δημιουργικό και θετικό κομμάτι. Ως απάντηση απαιτείται η ενεργοποίηση κοινωνικών θεσμών όπως ο αθλητισμός και ο πολιτισμός. Η τεχνολογία έρχεται για να μας βοηθήσει στη ζωή και την επικοινωνία, όχι για το αντίθετο», τονίζει ο κ. Παπαπροδρόμου.
«Η ζωή δεν έχει cut και δεύτερες λήψεις»
Βασιλένα Σταυροπούλου, ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, PhD
«Μεγαλώνουμε σε ένα περιβάλλον που υποτιμά το ρίσκο και υπερτιμά την επίδειξη. Η ενηλικίωση δεν είναι μόνο θέμα ηλικίας, είναι κυρίως θέμα κρίσης και συναισθηματικής ωριμότητας. Και εκεί, φαίνεται, έχουμε ακόμη δρόμο αλλά και μεγάλη ευθύνη ως γονείς, εκπαιδευτικοί, ειδικοί»
Συχνά, όταν βλέπουμε στο διαδίκτυο ένα επικίνδυνο βίντεο, υπάρχει μια άρρητη βεβαιότητα: στο τέλος κανείς δεν παθαίνει τίποτα. Το άτομο γελά, σηκώνεται, το ξεπερνά. Κι έτσι καλλιεργείται η ψευδαίσθηση ότι το ρίσκο είναι σχεδόν ακίνδυνο. Ομως η πραγματική ζωή δεν λειτουργεί έτσι, δεν έχει «cut» και δεύτερες λήψεις. Κι όταν αυτή η αίσθηση περάσει ως κανονικότητα, τότε η τύχη αρχίζει να μοιάζει με ικανότητα. Οι θανατηφόρες προκλήσεις, γνωστές και ως challenges, είναι μια υπενθύμιση ότι η σύγχυση ανάμεσα στο ρίσκο και στην ικανότητα δεν αφορά μόνο παιδιά. Αφορά και νέους ενήλικες που, παρότι γνωρίζουν περισσότερα, συχνά συνεχίζουν να λειτουργούν με τον παρορμητισμό και την ψευδαίσθηση ανθεκτικότητας της νεαρής ηλικίας.
Η ανάγκη να αποδείξει κανείς ότι «μπορεί» το ακατανίκητο παραμένει ισχυρή ακόμα και σε μεγαλύτερες ηλικίες κι αυτό γιατί η αποδοχή της παρέας, η αίσθηση του άτρωτου και φυσικά τα social media ενισχύουν την ιδέα ότι μια τολμηρή πράξη είναι δείγμα δύναμης. Κι όμως, το ότι κάποιος ολοκλήρωσε κάτι επικίνδυνο χωρίς συνέπειες δεν σημαίνει πως είχε ικανότητα, σημαίνει πως στάθηκε τυχερός. Τα περιστατικά φωτίζουν κάτι ευρύτερο: ότι μεγαλώνουμε σε ένα περιβάλλον που υποτιμά το ρίσκο και υπερτιμά την επίδειξη. Η ενηλικίωση δεν είναι μόνο θέμα ηλικίας, είναι κυρίως θέμα κρίσης και συναισθηματικής ωριμότητας. Και εκεί, φαίνεται, έχουμε ακόμη δρόμο αλλά και μεγάλη ευθύνη ως γονείς, εκπαιδευτικοί, ειδικοί.
