Θα μπορούσατε να φανταστείτε ότι σε νομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας με τίτλο «Ιδρυση Ακαδημιών Επαγγελματικής Κατάρτισης – Ενσωμάτωση των Ακαδημιών στο Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης» περιλαμβάνεται διάταξη που ανατρέπει ριζικά το πλαίσιο λειτουργίας της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και τους κανόνες για τις δημόσιες προσφορές εξαγοράς εισηγμένων στο ΧΑ εταιρειών; Κι όμως αυτό ακριβώς συνέβη την προηγούμενη εβδομάδα με τροπολογία-σκούπα που κατατέθηκε, παίρνοντας μάλιστα τη θέση του προτελευταίου άρθρου 44 στο ψηφισμένο νομοσχέδιο.
Με την τροπολογία, που έχει μάλιστα αναδρομική ισχύ από 1ης Οκτωβρίου, είναι προφανές ότι εξυπηρετείται η εξαγορά του Ομίλου Χρηματιστηρίου Αθηνών, δηλαδή της εισηγμένης ΕΧΑΕ (ATHEX ο κωδικός της μετοχής της) από τον διεθνή Ομιλο Euronext, που ελέγχει άλλα 7 ευρωπαϊκά χρηματιστήρια (Αμστερνταμ, Βρυξέλλες, Δουβλίνο, Λισαβόνα, Μιλάνο, Οσλο, Παρίσι), έναντι λογιστικού τιμήματος 415 εκατ. ευρώ. Η δημόσια πρόταση εξαγοράς του συνόλου – ή τουλάχιστον του 67%- των μετοχών του ΧΑ, με ανταλλαγή 20.000 μετοχών της ATHEX με μία του Euronext έχει προθεσμία τη 17η Νοεμβρίου, αλλά το μεγάλο πρόβλημα του υποψήφιου αγοραστή, παρά την προθυμία της διοίκησης του ΧΑ και της κυβέρνησης να τον εξυπηρετήσουν, είναι η μεγάλη διασπορά των μετοχών. Μικρό μερίδιο βρίσκεται στα χέρια θεσμικών επενδυτών και φορέων του Δημοσίου, η πλειονότητα των μετοχών του ΧΑ είναι στα χέρια της «μαρίδας» της χρηματιστηριακής αγοράς και η «μαρίδα» δύσκολα πιάνεται χωρίς το κατάλληλο δίχτυ.
Δύο καίριες αλλαγές
Με τη διάταξη-σέρβις στη Euronext αλλάζουν δύο νομοθετήματα. Ο ν. 3371/2005, «Θέματα Κεφαλαιαγοράς και άλλες διατάξεις», και ο ν. 3461/2006, που ενσωματώνει στο εθνικό δίκαιο την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2004/25/ΕΚ σχετικά με τις δημόσιες προτάσεις, για την οποία μάλιστα τίθεται ερώτημα παραβίασής της, αν και η τροπολογία, στην αιτιολογική έκθεση που τη συνοδεύει, βεβαιώνει περί του αντιθέτου. Ας δούμε τις αλλαγές στην ουσία τους:
● Στον νόμο 3461/2006 για τις δημόσιες προσφορές επέρχεται μια ριζική αλλαγή, στο άρθρο 21: Δίνεται στον προσφέροντα η δυνατότητα πέντε (εργάσιμες) μέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας αποδοχής της προσφοράς του να «αναθεωρήσει» και όχι να «βελτιώσει» τους όρους της. Που σημαίνει πρακτικά ότι, ενώ εδώ και είκοσι χρόνια ο αγοραστής μπορούσε να αλλάξει τους όρους εξαγοράς μόνο προς τα πάνω -υψηλότερο τίμημα ή καλύτερη αναλογία ανταλλαγής μετοχών-, τώρα μπορεί να τους αλλάξει και προς τα κάτω, με χαμηλότερο τίμημα και χειρότερη για τους μικρομετόχους αναλογία ανταλλαγής. Ως γνωστόν, από τα τέλη Ιουλίου οπότε επισημοποιήθηκε η «πρόταση γάμου» στην Αθήνα, η μετοχή του Euronext έχει χάσει πάνω από 10% της αξίας της στο χρηματιστήριο του Παρισιού, κυρίως ως αντανάκλαση του φόβου των αγορών για την πολιτική αστάθεια στη Γαλλία. Κατά την αιτιολογική έκθεση της τροπολογίας, η Οδηγία 2004/25/ΕΚ σχετικά με τις δημόσιες προτάσεις αφήνει στα κράτη-μέλη την ευχέρεια «να θεσπίσουν κανόνες που να καλύπτουν τη δυνατότητα έκπτωσης μιας προσφοράς, το δικαίωμα του προσφέροντος να αναθεωρήσει την προσφορά του», άρα η διάταξη δεν παραβιάζει το τυπικό της Οδηγίας. Παραβιάζει όμως βάναυσα την ουσία της, όπως θα δούμε παρακάτω.
● Στο άρθρο 17 παράγραφος 5 του νόμου 3371/2005 για τους κανόνες της Κεφαλαιαγοράς ανατρέπονται ριζικά οι όροι διαμόρφωσης της απαιτούμενης πλειοψηφίας των μετόχων προκειμένου να διαγραφεί η μετοχή μιας εξαγοραζόμενης εταιρείας από το ΧΑ και να υποκατασταθεί από μετοχές του αγοραστή (στην προκειμένη του Euronext) που είναι υπό διαπραγμάτευση σε άλλο χρηματιστήριο. Η αρχική διάταξη προέβλεπε ότι η απόφαση για διαγραφή μιας μετοχής από το ταμπλό με αίτημα του εκδότη, δηλαδή της εξαγοραζόμενης εταιρείας, λαμβάνεται από τη Γενική Συνέλευση με πλειοψηφία 95% του συνόλου των δικαιωμάτων ψήφου ανά κατηγορία μετοχών που επηρεάζονται από τη διαγραφή. Η ίδια πλειοψηφία 95% απαιτείτο σε περιπτώσεις εταιρικών μετασχηματισμών -συγχωνεύσεις, διασπάσεις, μετατροπές- που οδηγούν σε διαγραφή της εταιρείας από το χρηματιστήριο. Από αυτή τη διάταξη, που προστάτευε στοιχειωδώς τα δικαιώματα των μειοψηφούντων μετόχων, εισάγεται μια κραυγαλέα φωτογραφική εξαίρεση: δεν εφαρμόζεται όταν, ως αποτέλεσμα του μετασχηματισμού, οι μέτοχοι της απορροφούμενης, διαχωρισθείσας ή μετατρεπόμενης εταιρείας λαμβάνουν μετοχές εισηγμένες σε οργανωμένη αγορά είτε στην Ελλάδα είτε σε άλλο κράτος-μέλος της Ε.Ε. Π.χ. στο Παρίσι όπου είναι εισηγμένη η Euronext.
Παραβίαση Οδηγίας;
Τι σημαίνει αυτή η εξαίρεση: Οτι παρακάμπτονται οι όροι αυξημένης απαρτίας και αυξημένης πλειοψηφίας που ορίζει ο ν. 4548/2018 για τις Ανώνυμες Εταιρείες (άρθρα 130 και 132), οι οποίοι απαιτούσαν απαρτία 50% του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου στην πρώτη γενική συνέλευση και 20% στη δεύτερη για τις εισηγμένες εταιρείες και αυξημένη πλειοψηφία 66,67% επί των εκπροσωπούμενων στη Γ.Σ. Η πλειοψηφία του 95% ήταν η ισχυρότερη προστασία των μετόχων μειοψηφίας. Τους έδινε τρόπον τινά δικαίωμα βέτο, αναγκάζοντας τον μεγαλομέτοχο να διαπραγματευτεί μαζί τους ή να προσφέρει ένα δίκαιο αντάλλαγμα. Τώρα, η μειοψηφία μπορεί να συρθεί παρά τη θέλησή της σε μια διαγραφή, αναγκαζόμενη να γίνει μέτοχος σε μια ξένη εταιρεία, υπό ξένο δίκαιο και φορολογικό καθεστώς, χωρίς κανέναν έλεγχο από τις εθνικές εποπτικές αρχές.
Εξάλλου οι μέτοχοι μειοψηφίας χάνουν και την όποια διαπραγματευτική δύναμή τους και με την ουσιαστική παραβίαση της Οδηγίας 2004/25/EK για τις δημόσιες προσφορές (και δη του άρ.5, «Προστασία των μειοψηφούντων μετόχων, υποχρεωτική προσφορά, δίκαιη τιμή»). Με τη νέα διάταξη ο υποψήφιος αγοραστής (εν προκειμένω η Euronext) μπορεί να ξεκινήσει μια δημόσια πρόταση θέτοντας ως όρο επιτυχίας ένα υψηλό ποσοστό αποδοχής (π.χ. 67% όπως έχει πει ο ευρωπαϊκός όμιλος), αναζητώντας ευρεία συναίνεση, αλλά στη συνέχεια, αν δει ότι δυσκολεύεται να το συγκεντρώσει, να κατεβάσει τον πήχη πολύ παρακάτω ακόμη και από το 50%. Αυτό καταλήγει σε έναν εγκλωβισμό των μικρομετόχων που, έχοντας ήδη αποδεχθεί την αρχική καλύτερη προσφορά, είναι αναγκασμένοι να αποδεχθούν και τους χειρότερους όρους που μπορεί να υποβάλει ακόμη και 5 μέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας.
Φυσικά, οι επιπτώσεις αυτών των διατάξεων δεν εξαντλούνται στη «μετανάστευση» του ΧΑ στο Παρίσι. Ανοίγουν διάπλατα πόρτα μαζικής φυγής εισηγμένων, που γίνονται στόχοι εξαγοράς από άλλους ευρωπαϊκούς ομίλους.
