Μια σειρά από πρωτιές -ή, εν πάση περιπτώσει, καλές επιδόσεις- στην κατάταξη μεταξύ των 27 της Ε.Ε. στους ρυθμούς απορρόφησης του Ταμείου Ανάπτυξης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) επέλεξε να προβάλει ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, στη χθεσινή τακτική (τριμηνιαία) παρουσίαση της διαχείρισης του συνόλου των ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων που χρηματοδοτούν δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις στη χώρα. Παρότι η κλεψύδρα των προθεσμιών της υλοποίησης προγραμμάτων και έργων αδειάζει και το deadline του Ιουνίου 2026 δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι θα μετατεθεί ή παραβιαστεί, ο κ. Παπαθανάσης δήλωσε με απόλυτη σιγουριά ότι δεν θα χαθεί ούτε ένα ευρώ.
Η πρόοδος σε ποσοστά
Οι επιδόσεις της χώρας μεταξύ των 27 που, κατά τον υπουργό, πιστοποιούν τον ρεαλιστικό του στόχο ολικής απορρόφησης είναι οι εξής: Η Ελλάδα είναι 1η στους πόρους του ΤΑΑ που δικαιούται ως ποσοστό του ΑΕΠ (15,96%), 1η και στους ήδη αντληθέντες πόρους ως ποσοστό του ΑΕΠ, 4η στα αιτήματα πληρωμής από την Ε.Ε., 8η στις εκταμιεύσεις με ποσοστό άνω του 60% και ψηλά και ως προς τα ορόσημα που έχουν εκπληρωθεί (37% έναντι 40% μ.ό. της Ε.Ε.). «Και λοιπόν;» θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς.
Τι σημαίνουν για την ελληνική κοινωνία και οικονομία αυτές οι κατ’ αρχήν λογιστικές επιδόσεις; Πώς γίνονται αντιληπτές από τον μέσο φορολογούμενο στην καθημερινότητά του, πέρα από τη διαφήμιση που αφηγείται πως «το Ταμείο Ανάκαμψης μεταμορφώνει την Ελλάδα», πέρα από τα SMS που τον καλούν για δωρεάν προληπτικές εξετάσεις, πέρα από τα αλλεπάλληλα σκαψίματα στους δρόμους κάθε γειτονιάς για να περάσει οπτική ίνα μία εταιρεία ή για να υπογειοποιήσει τα καλώδιά της η ΔΕΗ-ΔΕΔΔΗΕ;
Απάντηση στο ερώτημα αυτό ενιαία είναι αδύνατο να υπάρξει, εκτός αν μιλάμε για πολίτες που έσπευσαν να κάνουν τις δωρεάν προληπτικές εξετάσεις (αλλά πόσοι είναι αυτοί;), ανέργους που απασχολούνται με χρηματοδότηση του «Ελλάδα 2.0.», επιχειρήσεις που έχουν πάρει επιχορηγήσεις για εκσυγχρονισμό της υποδομής τους, μεγάλους ομίλους των οποίων τα επενδυτικά σχέδια επιδοτούνται ή δανειοδοτούνται γενναιόδωρα μέσω ΤΑΑ. Ωστόσο, είναι πιθανό η πλειονότητα των πολιτών -που κορυφαία αγωνία τους είναι η ακρίβεια και το ανεπαρκές εισόδημα, μια και το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ελλάδα υπολείπεται κατά 31% από τον μ.ό. της Ε.Ε., κατατάσσοντας τη χώρα προτελευταία στους 27- να μην έχει αντιληφθεί τίποτα για τη μεταμόρφωση της χώρας με τα 36 δισ. του ΤΑΑ.
Σύμφωνα με τον μέχρι στιγμής απολογισμό που παρουσίασαν ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας Ν. Παπαθανάσης και ο διοικητής της Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού του ΤΑΑ, Ορέστης Καβαλάκης:
● Στο σκέλος των επιχορηγήσεων του ΤΑΑ έχουν ενταχθεί 855 έργα συνολικού προϋπολογισμού 25 δισ. (18,2 δισ. από το RRF και τα υπόλοιπα εθνική -δημόσια και ιδιωτική- συμμετοχή). Εχουν γίνει 11,5 δισ. πληρωμές, που αντιστοιχούν στο 45% των ενταγμένων έργων.
● Στο σκέλος των δανείων (17,7 δισ. από το ΤΑΑ), έχουν υπογραφεί συμβάσεις για 535 επενδυτικά σχέδια συνολικού προϋπολογισμού 17,6 δισ. ευρώ. Από αυτά, 7,7 δισ. είναι δάνεια του ΤΑΑ (με μέσο επιτόκιο 1,77% και μέση διάρκεια 14 χρόνια), 5,8 δισ. είναι δάνεια από τις τράπεζες -που άλλωστε έχουν και την όλη ευθύνη έγκρισης των επενδυτικών σχεδίων που υποβάλλουν μικρές, μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις- και 4 δισ. είναι η συμμετοχή των ιδιωτών. Από τα στοιχεία προκύπτει ότι το ποσοστό αξιοποίησης των διαθέσιμων ευρωπαϊκών δανείων είναι 43%, 8 μήνες πριν ο «διαιτητής» σφυρίξει λήξη.
● Σε τι είδους επιχειρήσεις πάνε τα δάνεια του ΤΑΑ; Κατά το ΥΠΟΙΚ, το 55,5% των ήδη συμβασιοποιημένων δανείων σε επιχειρηματικά επενδυτικά σχέδια πάει σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις (297 από 535 στο σύνολο). Ομως, στο σύνολο των 17,7 δισ. του ΤΑΑ τα 3 δισ. που αντιστοιχούν σε μικρές επιχειρήσεις, τη λεγόμενη «ραχοκοκαλιά» της απασχόλησης, είναι μόλις 17% και τα 1,61 δισ. που έχουν εγκριθεί είναι μόλις 9% του συνόλου των δανείων.
Στα στοιχεία που παρέθεσε χθες το υπουργείο Εθνικής Οικονομικών προτάσσεται η λογιστική απορροφητικότητα των πόρων του ΤΑΑ. Φυσικά, το ερώτημα πόσα από τα χρήματα έχουν φτάσει στους τελικούς δικαιούχους -ανέργους, επιχειρήσεις, πολίτες, δήμους, περιφέρειες, δομές της δημόσιας διοίκησης, σχολεία, πανεπιστήμια- δεν χωράει στη λογιστική της απορροφητικότητας. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Ταμείου Ανάκαμψης και ΕΣΠΑ 2021-2027 του Ινστιτούτου ΕΝΑ, που εδώ και τρία χρόνια παρακολουθεί συστηματικά τις πραγματικές ροές του ευρωπαϊκού χρήματος, η πραγματική απορρόφηση (χρήματα στους τελικούς δικαιούχους) δεν ξεπερνά το 36% μέχρι και το τέλος Ιουνίου 2025.
Οι χρηματοροές
Συν τοις άλλοις, για να διαπιστωθεί το τελικό οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα του συνόλου του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων, πρέπει δίπλα στη διαχείριση των πόρων του ΤΑΑ να υπολογιστούν οι χρηματοροές του ΕΣΠΑ 2021-2027 και οι συνέργειες του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (14 δισ. για φέτος). Στη χθεσινή παρουσίαση, πέραν των στοιχείων για το ΤΑΑ, επιμέρους δεδομένα παρείχαν οι: Κατερίνα Οικονόμου (γ.γ. ΠΔΕ-ΕΠΑ), Βασίλης Σιαδήμας (γ.γ. ΕΤΠΑ, Τ.Σ., ΕΚΤ), Βασιλική Παντελοπούλου (γ.γ. ΕΣΠΑ), Πελοπίδας Καλλίρης (διοικητής της Ειδικής Υπηρεσίας Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης), Νίκος Σέργης (διευθυντής της Μονάδας Συμπράξεων Δημοσίου-Ιδιωτικού Τομέα), Γιώργος Ζαββός (πρόεδρος της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας) και Ανδριανή Μακρή (οικονομική διευθύντρια της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων). Τα επιμέρους στοιχεία που παρουσίασαν επιβάλλουν να επανέλθουμε.
Ως προς τις «ειδήσεις» της συνέντευξης Τύπου, αξίζει να αναφερθεί ότι η νέα αναθεώρηση στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0», που θα υποβληθεί έως τα τέλη του Οκτωβρίου, θα φέρει ανακατατάξεις πόρων έως 900 εκατ. ευρώ, ενώ αρχές Δεκεμβρίου θα υποβληθεί το έβδομο αίτημα πληρωμής από τους πόρους του RRF. Αξιοσημείωτη είναι η διαβεβαίωση του κ. Παπαθανάση ότι παρά τις μαζικές απεντάξεις έργων που χρηματοδοτούνται από το ΤΑΑ, όπως το πρόγραμμα «Απόλλων» ύψους 100 εκατ. ευρώ υπέρ ενεργειακών κοινοτήτων, τα έργα θα έχουν δεύτερη ευκαιρία μέσω ΠΔΕ.
Ολα αυτά τα καθησυχαστικά, βεβαίως, προϋποθέτουν ένα σχετικά ήρεμο και πολιτικά ανέφελο πρώτο εξάμηνο 2026. Ωστόσο, ελάχιστα πράγματα συνηγορούν στο σενάριο αυτό.
