«Μια εικόνα χίλιες λέξεις», δηλαδή μια εικόνα μπορεί να πει μια ολόκληρη ιστορία που θα χρειάζονταν χίλιες λέξεις για να αποδοθεί. Στην περίπτωση που εξετάζουμε σε αυτό το άρθρο, ισχύει το «ένα πρόγραμμα, χίλιες λέξεις»: ένα πρόγραμμα που εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης το 2022, οι προτάσεις αξιολογήθηκαν τον Ιούλιο του 2025 και τώρα εξετάζονται οι ενστάσεις, αλλά στα τέλη του 2024 καταγράφονταν πληρωμές για την υλοποίησή του 40 εκατ. ευρώ, όσο το ήμισυ του προϋπολογισμού του! Απίθανο κι όμως γνήσια ελληνικό, καθώς το «μαγείρεμα» με τα προγράμματα του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ έχει αναχθεί σε ανώτατο επίπεδο και έχει μετατραπεί σε εθνικό σπορ…
Η ιστορία αυτού του προγράμματος έχει κερδίσει επανειλημμένα το ενδιαφέρον του Τύπου, αναγκάζοντας τον πρωθυπουργό να παραδεχθεί εμμέσως πλην σαφώς τα μεγάλα προβλήματα «Δεν είμαι ικανοποιημένος για το πρόγραμμα, δικαιολογημένα τα παράπονα», δήλωση στις 16/9/2025). Αλλωστε, μια σύντομη παρουσίαση της πορείας του προγράμματος δεν επιτρέπει σε κανέναν να δηλώσει ικανοποιημένος.
«Μασάζ» διαρκείας
Το Πρόγραμμα «Trust Your Stars» (ΟΠΣ: 5180664) εντάχθηκε προς χρηματοδότηση στο ΤΑΑ στις 11/10/2022 (ΑΔΑ: ΡΤΝΗ-ΘΞΡ) με προϋπολογισμό 97.038.221 ευρώ.
Από κει και ύστερα, αρχίζει το… μασάζ:
● Με τροποποιητική απόφαση στις 5/12/2023 (ΑΔΑ: 9ΗΕΕΗ-ΒΩ6) αφαιρέθηκε το ΕΛΙΔΕΚ ως συμπράττων φορέας και αυξήθηκε ο προϋπολογισμός σε 103.667.691,4 ευρώ. Στον συνδυασμό τους, αυτές οι δύο αποφάσεις δημιουργούν τον συνειρμό «χωρίς το ΕΛΙΔΕΚ θα κάνουμε περισσότερα» ή «χωρίς το ΕΛΙΔΕΚ θα κινηθεί περισσότερο χρήμα». Ποιος είναι αυτός που έφυγε; Ο ΕΛΙΔΕΚ είναι το Ελληνικό Ιδρυμα Ερευνας και Καινοτομίας. Πέραν όλων των άλλων, λειτουργεί με πιστοποιημένο μητρώο αξιολογητών. Φαίνεται πως παρ’ όλα αυτά, ήταν «ακατάλληλο» για συμπράττων φορέας…
● Με νέα τροποποιητική απόφαση στις 12/3/2024 (ΑΔΑ: Ψ37ΦΗ-ΩΛΟ) μειώθηκε ο προϋπολογισμός του έργου σε 80.835.451 ευρώ.
● Αφού… αποβλήθηκε το ΕΛΙΔΕΚ, όλα κύλησαν… ομαλά. Ετσι, φτάσαμε στον Ιούλιο του 2025 (!) για να εγκριθεί η αξιολόγηση των αιτήσεων που κατατέθηκαν στο πρόγραμμα. Αυτή εγκρίθηκε με απόφαση της Επιτελικής Δομής ΕΣΠΑ υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού η οποία δημοσιεύθηκε στις 22 Ιουλίου 2025. Η ημερομηνία σύστασης της επιτροπής αξιολόγησης ήταν η 2α Μαΐου 2025. Η Επιτροπή αξιολόγησης υπέβαλε τα πρακτικά της στις 18 Ιουλίου 2025. Οι προτάσεις που κατατέθηκαν ήταν 1.241 και αξιολογήθηκαν σε διάστημα δυόμισι μηνών, από τη 12μελή επιτροπή αξιολόγησης.
Ωστόσο, ούτε έτσι έγινε κατορθωτό να ξεκινήσει το πρόγραμμα, καθώς τα αποτελέσματα τέθηκαν υπό αμφισβήτηση. 203 δυνητικοί δικαιούχοι των οποίων οι προτάσεις απορρίφθηκαν, υπέβαλαν ένσταση στο πληροφοριακό σύστημα του προγράμματος και αναμένεται η συγκρότηση από την υπουργό Παιδείας κ. Ζαχαράκη επιτροπής αξιολόγησης των ενστάσεων.
Ακόμη χειρότερα, είδαν το φως της δημοσιότητας καταγγελίες ότι ο ορισμός των αξιολογητών έγινε με κριτήρια που ποτέ δεν ανακοινώθηκαν, ότι η αξιολόγηση ήταν fast track (ότι οι αξιολογήσεις έμοιαζαν με copy paste και είχαν εμφανή λάθη, ότι χρησιμοποιήθηκε και το ΑΙ για να ολοκληρωθούν οι αξιολογήσεις σε τόσο σύντομο χρόνο).
Ξεκίνησαν μόνο οι προκαταβολές
Το αποτέλεσμα είναι ότι φτάνουμε στον Νοέμβριο του 2025, απομένουν 10 μήνες για τη λήξη της περιόδου υλοποίησης των προγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης και το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν έχει ακόμη ξεκινήσει, αφού δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία για την οριστική ανάδειξη των δικαιούχων! Είναι λοιπόν περισσότερο από βέβαιο ότι δεν προλαβαίνει να υλοποιηθεί εντός χρόνου.
Παρ’ όλα αυτά, με την απόφαση αρ. πρωτ. 364 στις 10/2/2025 του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, της Γ.Γ. ΠΔΕ και Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΑΔΑ: 93ΞΛΗ-ΥΨ1), την οποία υπογράφει ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, φαίνεται, στη σελίδα 6 κωδικός έργου 2022ΤΑ04700019, ότι το έργο Trust Your Stars έχει πληρωμές 40.417.725,60 ευρώ μέχρι την 31.12.2024! Στο σύνολό τους οι πληρωμές που καταγράφονται στην απόφαση έχουν περιληφθεί στο αίτημα πληρωμής προς την Ε.Ε. της 20/12/2024 και εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025! Προκύπτουν λοιπόν κρίσιμα ερωτήματα:
● Αυτά τα 40 εκατ. ευρώ που εκταμιεύτηκαν, σε ποιους έχουν καταβληθεί ώστε να γίνεται λόγος για πληρωμές; Εχουν μεταβιβαστεί στον φορέα υλοποίησης, δηλαδή το υπουργείο Παιδείας; Σε αυτήν την περίπτωση μιλάμε όντως για πληρωμές; Αν όχι, πού… βρίσκονται από τη στιγμή που δεν υπάρχουν ακόμη τελικοί δικαιούχοι;
● Αν, όπως είναι σχεδόν βέβαιο, το έργο απενταχθεί, τι θα γίνει με αυτά τα 40 εκατομμύρια;
● Αν, όπως ακούγεται, το έργο θα «μετακομίσει» στο ΕΣΠΑ, ποιος θα καταβάλει τα 40 εκατ.; Το να ζητηθεί να δοθεί το σύνολο του προϋπολογισμού (80 εκατ.) από το χρηματοδοτικό εργαλείο του ΕΣΠΑ ενώ τα μισά έχουν περιληφθεί σε αίτημα πληρωμής στο πλαίσιο του ΤΑΑ, δεν θα συνιστούσε απάτη κατά της Ε.Ε;
● Αν τα 40 εκατ. τελικά χαθούν και επιβαρύνουν το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, δεν θα πρόκειται για απώλεια ευρωπαϊκών πόρων που όχι απλώς χάνονται αλλά επιβαρύνουν τον ελληνικό προϋπολογισμό;
Το «δίπορτο» με το ΕΣΠΑ και οι συνέπειες
Ωριμα προγράμματα του ΕΣΠΑ που μπορούν να ολοκληρωθούν μέχρι τον Αύγουστο του 2026 θα ενταχθούν στο ΤΑΑ ώστε να μειωθεί η έκταση των πόρων που θα χαθούν και αντίστροφα, έργα του ΤΑΑ που βραδυπορούν, θα ενταχθούν στο ΕΣΠΑ, όπου οι ρυθμοί υλοποίησης μειώνονται επικίνδυνα
Η υλοποίηση των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων είναι σε κρίσιμο σημείο, στο οποίο συμπίπτουν τρεις διαδικασίες: α) Το κλείσιμο των πληρωμών της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ (2014-2020), β) το «τελευταίο μίλι» για την ολοκλήρωση των προγραμμάτων του Ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, στο οποίο υπολείπονται ακόμη 10 μήνες, γ) η υλοποίηση της τωρινής προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ (2021-2027). Και στις τρεις αυτές διαδικασίες παρατηρούνται προβλήματα και εγκυμονούνται κίνδυνοι απώλειας ευρωπαϊκών πόρων.
Είναι πλέον κοινό μυστικό ότι στο Ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανταγωνιστικότητας θα χαθούν ευρωπαϊκοί πόροι, αφού 10 μήνες πριν από την ολοκλήρωσή του η πραγματική απορρόφηση κυμαίνεται περί το 40% – εδώ θα έχουμε τις υψηλότερες απώλειες ευρωπαϊκών πόρων. Στο ΕΣΠΑ 2021-2027 η Ελλάδα βυθίστηκε από την πρώτη θέση στη λίστα των απορροφήσεων στη 10η και τα προβλήματα συνεχίζονται. Ακόμη και στο κλείσιμο των πληρωμών του ΕΣΠΑ 2014-2020, σύμφωνα με πληροφορίες, υπάρχει κίνδυνος να καταγραφεί απώλεια πόρων.
Η τριπλή αυτή πίεση και η αδυναμία της κυβέρνησης να την αντιμετωπίσει αποτελεσματικά, δημιουργούν πραγματικό «χάος», καθώς η κυβέρνηση, πανικόβλητη, προσπαθεί να βρει λύσεις της τελευταίας στιγμής. Η «τελευταία στιγμή» είναι οι αναθεωρήσεις τόσο του ΤΑΑ όσο και του ΕΣΠΑ. Τα σχετικά σχέδια αναθεώρησης θα πρέπει να κατατεθούν στην Ε.Ε. μέχρι το τέλος του έτους. Η προσπάθεια της κυβέρνησης και του αρμόδιου αναπληρωτή υπουργού Νίκου Παπαθανάση να δημιουργήσουν έναν υπερσυγκεντρωτικό μηχανισμό, επιλέγοντας αυτήν την κρίσιμη στιγμή να δημιουργήσουν έναν υπερσυγκεντρωτικό και προσωποπαγή μηχανισμό υπό τον απόλυτο έλεγχο του αναπληρωτή υπουργού και για λογαριασμό του Μαξίμου, επιδεινώνει τα προβλήματα και το χάος, καθώς και τον κίνδυνο απώλειας πόρων.
Η επιλογή αγωνίας της κυβέρνησης είναι να ενεργοποιήσει, μέσω της αναθεώρησης τόσο του ΤΑΑ όσο και του ΕΣΠΑ, ένα ιδιότυπο «δίπορτο» μεταξύ τους:
Από τη μια, θα απεντάξει προγράμματα – έργα του ΕΣΠΑ που είναι σε προχωρημένο στάδιο υλοποίησης και θα τα εντάξει στο Ταμείο Ανάκαμψης, ώστε να περιορίσει την απώλεια πόρων.
Από την άλλη, θα απεντάξει προγράμματα ενταγμένα στο Ταμείο Ανάκαμψης για τα οποία δεν υπάρχει καμία ελπίδα να υλοποιηθούν μέχρι τον Αύγουστο του 2026 και θα τα εντάξει στο ΕΣΠΑ, που έχει ακόμη μεγαλύτερα χρονικά περιθώρια. Ομως, αυτή η «λύση» μόνο εν μέρει μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα. Ο λόγος είναι ότι λίγα είναι τα έργα του ΕΣΠΑ που είναι τόσο ώριμα ώστε να μπορούν να ενταχτούν στο ΤΑΑ και να ολοκληρωθούν στους επόμενους 10 μήνες. Ταυτόχρονα, η ένταξη στο ΕΣΠΑ έργων του ΤΑΑ που βραδυπορούν -και είναι πάρα πολλά- θα επιβραδύνει ακόμη περισσότερο τα προβλήματα υλοποίησης του ΕΣΠΑ.
Τέλος, έργα που έχουν δηλώσει πληρωμές στο ΤΑΑ και θα απενταχτούν, θα πρέπει να χρηματοδοτηθούν, κατά το μέρος των πληρωμών που έχουν δηλωθεί στο ΤΑΑ, από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ενα πραγματικό χάος, για το οποίο ευθύνονται απόλυτα η κυβέρνηση και ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός Νίκος Παπαθανάσης.
