Πού οδηγεί η διάσκεψη για την Ανατ. Μεσόγειο

Η προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση στη Βουλή σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών, για την εξωτερική πολιτική, είχε είδηση. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην πρωτολογία του, αναφερόμενος στις πολλαπλές προκλήσεις της Ανατολικής Μεσογείου και στο ζήτημα καθορισμού των θαλάσσιων ζωνών, προανήγγειλε ότι η Ελλάδα προτίθεται να αναλάβει πρωτοβουλία για τη σύγκληση ενός φόρουμ ανάμεσα στα παράκτια κράτη, για να συζητηθεί, μεταξύ άλλων, το ζήτημα του καθορισμού των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο πρωθυπουργός εμφανίστηκε θετικός στη σύγκληση μιας διάσκεψης «όπου θα μπορούμε να εξετάσουμε από κοινού όσα μας απασχολούν». Οπως είπε, οι θαλάσσιες ζώνες, το μεταναστευτικό, η περιβαλλοντική επιβάρυνση αλλά και η παράνομη αλιεία «είναι ζητήματα τα οποία το διεθνές δίκαιο απαιτεί συνεργασία όλων των παράκτιων κρατών». Πρόσθεσε δε πως η χώρα μας επιδιώκει συνεννόηση με όλους τους γείτονες έχοντας πυξίδα τη νομιμότητα και το Δίκαιο της Θάλασσας. «Η Ελλάδα δεν έχει να φοβηθεί απολύτως τίποτα σε ένα τραπέζι που συζητούνται τα θέματα των θαλάσσιων ζωνών υπό το πρίσμα των προβλέψεων του Διεθνούς Δικαίου» δήλωσε εμφατικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η ελληνική πλευρά δεν συζητά θέματα κυριαρχίας.

Πέντε θεματικές ενότητες

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η πρόταση Μητσοτάκη για τη σύγκληση ενός πολυμερούς σχήματος περιλαμβάνει πέντε χώρες και ισάριθμες θεματικές. Συγκεκριμένα περιλαμβάνει την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, την Τουρκία και τη Λιβύη και ως θεματικές το μεταναστευτικό, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, τη συνδεσιμότητα, τις οριοθετήσεις θαλάσσιων ζωνών και την πολιτική προστασία.

Οπως αναφέρουν, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών θα αναλάβει να διερευνήσει τη δυνατότητα και τις προοπτικές ενός τέτοιου σχήματος και σε ποιο βαθμό θα μπορούσε να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά. «Σε πνεύμα συνεννόησης και με γνώμονα το Διεθνές Δίκαιο επιδιώκουμε την ειρήνη και την ευημερία στην περιοχή μας. Η Ελλάδα έχει αυτοπεποίθηση, έχει ισχυρό διεθνές και περιφερειακό διπλωματικό αποτύπωμα, ισχυρή οικονομία και ισχυρές ένοπλες δυνάμεις. Οχι μόνο δεν φοβάται, αλλά επιδιώκει τη συνεννόηση με όλα τα γειτονικά κράτη», τονίζουν οι ίδιες πηγές.

Είναι πρώτη φορά που η κυβέρνηση προοικονομεί μία τέτοια πρωτοβουλία, η οποία διαφοροποιείται σαφώς από τη μέχρι τώρα προσέγγιση της προώθησης διμερών συμφωνιών ειδικά για τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και υφαλοκρηπίδας. Η ελληνική εξωτερική πολιτική φαίνεται ότι προσανατολίζεται στην ανάδειξη της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή ως παράγοντα σταθερότητας που συνομιλεί με όλους και για όλα, στη βάση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου. Στους συνομιλητές προφανώς περιλαμβάνεται και η Τουρκία και ο Ταγίπ Ερντογάν. Αλλωστε, οι εξελίξεις στον πόλεμο της Ουκρανίας και στη Γάζα, καθώς και η πρόσφατη Σύνοδος στο Σαρμ ελ Σέιχ για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή -όπου ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε σε ρόλο ειρηνοποιού που προκρίνει διευθετήσεις συναλλακτικού τύπου για τον τερματισμό των κρίσεων, πλέκοντας μάλιστα και το εγκώμιο του Ερντογάν για τον διαμεσολαβητικό του ρόλο στην ευρύτερη περιοχή- έδειξαν ότι το αφήγημα του «απομονωμένου» Τούρκου προέδρου δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Τα κοιτάσματα

Την ίδια ώρα υπάρχει το έντονο ενδιαφέρον αμερικανικών κολοσσών, όπως είναι η Chevron ή η Exxon Mobil, για την εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, ενδιαφέρον το οποίο εντείνει την ανάγκη χάραξης των θαλάσσιων ζωνών. Σε αυτό το πλαίσιο, η αναγγελία φόρουμ για την Ανατολική Μεσόγειο από τον Ελληνα πρωθυπουργό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, ειδικά σε αυτή τη χρονική συγκυρία που ο Τραμπ επιδιώκει να προβάλει τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην επίλυση μακροχρόνιων διαφορών, όπως είναι η ελληνοτουρκική διένεξη.

Οι αναφορές Μητσοτάκη από το βήμα τη Βουλής έρχονται λίγες ημέρες πριν από την έλευση της νέας Αμερικανίδας πρέσβεως στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, η οποία, όπως και ο συνάδελφός της στην Αγκυρα Τομ Μπάρακ, αποτελούν προσωπικές επιλογές του Αμερικανού προέδρου και αναμένεται να διαδραματίσουν καταλυτικό ρόλο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο κ. Μπάρακ, από το περασμένο καλοκαίρι οπότε τοποθετήθηκε στην Αγκυρα, όχι μόνο δεν αντιλαμβάνεται την Τουρκία ως διεθνή ταραξία, αλλά αντιθέτως θεωρεί ότι είναι αξιόπιστος σύμμαχος των ΗΠΑ και πως δικαιούται να έχει λόγο στις διευθετήσεις της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου.

Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι το προηγούμενο διάστημα υπήρξαν διαρροές από την Ουάσινγκτον, οι οποίες αφορούσαν αμερικανικό σχέδιο περί μυστικού διαλόγου Αθήνας – Αγκυρας, με σκοπό την εξεύρεση λύσης μέσω της διεθνούς διαιτησίας, στο ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών. Σύμφωνα με τις αμερικανικές διαρροές, το σχέδιο φέρεται να επεξεργάζεται ο σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ για ειδικές αποστολές, Ρίτσαρντ Γκρενέλ και προγραμματίζεται να τεθεί σε εφαρμογή με την άφιξη της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην Αθήνα. Η νέα πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών αναμένεται να αναλάβει τα νέα της καθήκοντα τέλη Οκτωβρίου ή αρχές Νοεμβρίου. Πηγές από το υπουργείο Εξωτερικών και τότε και σήμερα δηλώνουν άγνοια περί του σχεδίου, υπενθυμίζοντας ότι Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται εδώ και καιρό σε διαδικασία δομημένου διαλόγου.

Οι δυσκολίες

Εντούτοις, είναι γεγονός ότι παρά τη διατήρηση των «ήρεμων νερών», ο ελληνοτουρκικός διάλογος έχει παγώσει. Η εμμονή της Αγκυρας να θέτει στο τραπέζι του διαλόγου μια σειρά διεκδικήσεων της Τουρκίας, οι οποίες υπερβαίνουν το ζήτημα καθορισμού ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο -που συνιστούν για την Αθήνα τη μόνη ελληνοτουρκική διαφορά- «τορπιλίζει» εκ των πραγμάτων τη διαδικασία προσέγγισης. Οι Ευρωπαίοι εταίροι μας το γνωρίζουν, και γι’ αυτό, μετά την κρίση με την έξοδο του Oruc Reis, τον Αύγουστο του 2020, σε μια προσπάθεια μείωσης της έντασης είχαν ταχθεί υπέρ της σύγκλησης μιας πολυμερούς διάσκεψης για τις θαλάσσιες ζώνες και την ενέργεια. Ο τότε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ είχε προτείνει κάτι αντίστοιχο με αυτό που ανέφερε προχθές στη Βουλή ο Ελληνας πρωθυπουργός.

Είναι γεγονός ότι η δικαιοδοσία στις θαλάσσιες ζώνες των παράκτιων κρατών, των οποίων οι ακτές είναι παρακείμενες ή αντικείμενες, εδραιώνεται με συμφωνίες αμοιβαίας αποδοχής ή μέσω της διαμεσολάβησης της διεθνούς διαιτησίας. Μία πολυμερής διάσκεψη για τη χάραξη των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο θα λειτουργούσε υπέρ αυτής της κατεύθυνσης. Ωστόσο, δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς θα πρέπει να υπάρχει κοινή βάση στις αρχές του Δικαίου της Θάλασσας και να μην υπάρχουν εκκρεμότητες, όπως είναι η επίλυση του Κυπριακού ζητήματος. Η Τουρκία δεν υιοθετεί τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας των Ηνωμένων Εθνών (UNCLOS), ενώ επιμένει στη λύση των δύο κρατών στην Κύπρο, η οποία αντίκειται στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την παράνομη εισβολή και κατοχή στο βόρειο τμήμα του νησιού.