Για τα δικαιώματα των γυναικών

Στις 16 Σεπτεμβρίου του 2022, η εικοσάχρονη Ιρανή Μάχσα Αμινί συνελήφθη από την αστυνομία ηθών επειδή δεν φορούσε «σωστά» τη μαντίλα της. Λίγο αργότερα υπέκυψε στα τραύματά της μετά τον άγριο ξυλοδαρμό της. Το γεγονός του θανάτου της νέας κοπέλας ήταν αφορμή για το ξέσπασμα ενός δυναμικού και μαζικού κινήματος που δεν περιορίστηκε μόνο στα δικαιώματα των γυναικών και σε φεμινιστικές διεκδικήσεις αλλά επεκτάθηκε σε κάθε τομέα της πολιτικής και κοινωνικής ζωής σε ολόκληρη τη χώρα. Το Ιράν συγκλονίστηκε από μεγάλης έκτασης διαδηλώσεις με πρωτόγνωρα αιτήματα, ενώ η Δύση παρακολουθούσε με αμηχανία. Από τη μια οι προοδευτικοί πολίτες του κόσμου δεν μπορούν παρά να στέκονται στο πλευρό των γυναικών του Ιράν που μάχονται για τα δικαιώματά τους, αλλά από την άλλη οφείλουν να αναγνωρίζουν το πόσο εύκολο είναι να αποτελέσουν τέτοια γεγονότα αντικείμενο εκμετάλλευσης στο πλαίσιο της αντιιρανικής προπαγάνδας σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ προσπαθούν να παρουσιάσουν την ασιατική χώρα ως τον άξονα του κακού και το Ισραήλ έχει μονίμως στραμμένα τα όπλα του προς τα εκεί την ώρα που διαπράττει γενοκτονία εναντίον της Παλαιστίνης.

Τα γεγονότα του 2022, όπως είναι φυσικό, δεν πέρασαν απαρατήρητα ούτε από τον καλλιτεχνικό κόσμο. Σε μια προσπάθεια να μεταφερθούν τα γεγονότα στο δυτικό κοινό, οι γαλλικές εκδόσεις L’Iconoclaste ανέθεσαν στην Ιρανή Μαρζάν Σατραπί, δημιουργό του Περσέπολις και σκηνοθέτιδα η οποία ζει εδώ και δεκαετίες στη Γαλλία, τη συγκέντρωση επιστημόνων και καλλιτεχνών με στόχο την πολύπλευρη κάλυψη του θέματος.

Η Σατραπί που έχει εγκαταλείψει εδώ και χρόνια τα κόμικς προσκάλεσε τον πολιτικό επιστήμονα Φαρίντ Βαχίντ, τον διακεκριμένο ρεπόρτερ Ζαν-Πιερ Περέν, τον ιστορικό Αμπάς Μιλανί και 17 δημιουργούς κόμικς και εικονογράφους, ανάμεσά τους τον Λιούις Τροντχάιμ, τον Ζακ Ντελουπί, τον Ζοάν Σφαρ, τον Μανά Νεγιεστανί κ.ά. Η ίδια, στον πρόλογο του «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Επόμενος Σταθμός (μετάφραση: Στεφανία Γεωργάκη, 268 σελίδες), περιγράφει τους σκοπούς της έκδοσης ως εξής: «Ο πρώτος είναι να προσπαθήσει να εξηγήσει αυτό που συμβαίνει στο Ιράν, να αποκρυπτογραφήσει τα γεγονότα μέσα στην περιπλοκότητά τους για χάρη ενός μη ιρανικού αναγνωστικού κοινού, να σας τα δώσει να τα καταλάβετε όσο το δυνατόν καλύτερα, ακόμα κι αν είναι αδύνατον να αναλυθούν όλες οι πτυχές αυτής της ιστορίας. Επειδή συμβαίνει τώρα. Εστω κι αν δεν μιλάμε αρκετά για αυτήν. Ο δεύτερος σκοπός είναι να θυμίσει στους Ιρανούς πως δεν είναι μόνοι. Βέβαια οι πολιτικοί όλου του κόσμου είναι απλώς πολιτικοί και δεν πρόκειται να κάνουν τίποτα για τον ιρανικό λαό, όμως η κοινωνία των πολιτών στη Δύση έχει στρατευθεί στο πλευρό τους. Απόδειξη ότι η πλειονότητα των καλλιτεχνών που συμμετέχουν σ’ αυτό το βιβλίο προέρχεται από τη Δύση. Υπάρχει μεγαλύτερη στήριξη εκ μέρους ενός καλλιτέχνη παρά μέσα από το έργο του;»

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος αναπτύσσονται τα γεγονότα που οδήγησαν στις μαζικές λαϊκές διαδηλώσεις. Περιγράφεται η δολοφονία της νεαρής Ιρανής, η γέννηση του συνθήματος «γυναίκα, ζωή, ελευθερία» το οποίο έγινε ύμνος της εξέγερσης, η καταστολή από την αστυνομία, το άπλωμα της εξέγερσης σε περισσότερες πληθυσμιακές ομάδες και ειδικότερα στους νέους καθώς και άλλα περιστατικά όπως η μαζική δηλητηρίαση μαθητριών από τοξικά αέρια άγνωστης προέλευσης τον Νοέμβριο του 2022 και οι εκτελέσεις αγωνιστών για τη συμμετοχή τους στις διαμαρτυρίες.

Στο δεύτερο μέρος δίνονται στοιχεία για άλλες θερμές περιόδους της πρόσφατης ιστορίας του Ιράν, εξηγούνται λεπτομέρειες για τη δράση και τις εξουσίες προσώπων όπως ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ και μηχανισμών όπως οι Φρουροί της Επανάστασης, περιγράφεται η ανάπτυξη της οικονομικής ολιγαρχίας κατά τις τελευταίες δεκαετίες και δίνονται παραδείγματα, «αστεία και τραγικά, ενίοτε και τα δύο συγχρόνως, από ιστορίες λογοκρισίας μετά την πτώση του Σάχη».

Τέλος, στο τρίτο μέρος με τίτλο «Ενα σιδηρούν καθεστώς… ένας λαός που αντιστέκεται» παρατίθενται στοιχεία για την ιρανική διασπορά και τον αγώνα της, αναλύονται οι διαδηλώσεις και η μαζικοποίησή τους και δίνονται πληροφορίες για τις γυναίκες που κατορθώνουν να αψηφούν το άβατο στον αθλητισμό, για αυτές που τολμούν να παραβαίνουν τις απαγορεύσεις ως προς τον τρόπο της ζωής τους και την εμφάνισή τους κ.ά. Καταληκτικά, το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» αποτελεί μια δυτική, κυρίως, ματιά και απόπειρα προσέγγισης και ερμηνείας των πρόσφατων γεγονότων στο Ιράν. Γεγονότα, ωστόσο, που όσο καλές κι αν είναι οι προθέσεις δεν πρέπει να εξετάζονται αποκομμένα από το γενικότερο πλαίσιο της διαρκούς κρίσης στη Μέση Ανατολή, των αμερικανικών επεμβάσεων και του ισραηλινού επεκτατισμού.