Την ερχόμενη Δευτέρα 6 Οκτωβρίου στο Ηρώδειο, σε μία από τις τελευταίες παραστάσεις εκεί πριν κλείσει ο χώρος για συντήρηση, θα δούμε τον «Ερωτόκριτο» του Βιτσέντζου Κορνάρου. Τον παρουσιάζει το «Μουσικό Εργαστήρι Λαβύρινθος» του Ross Daly, με μια νέα, πιο ελεύθερη ματιά, σε μια μουσική παράσταση με αφήγηση. «Η αφήγηση προκύπτει από την ανάγκη να συνδεθούν τα μελοποιημένα αποσπάσματα με την πλοκή του έργου», λέει στην «Εφ.Συν.» ο ίδιος ο Ross Daly. «Ο “Ερωτόκριτος” είναι ένα τεράστιο έργο, περίπου έντεκα χιλιάδες δίστιχα, και θα ήταν μάλλον αδύνατο να μελοποιηθεί ολόκληρος και να παρουσιαστεί έτσι σε μια παράσταση». Στο τραγούδι θα είναι οι Βασίλης Σταυρακάκης, Γιώργος Ξυλούρης, Ευγενία Τόλη – Δαμαβολίτη και Γιώργος Μανωλάκης, ενώ στην αφήγηση οι Μήτσος Σταυρακάκης, Γιώργος Ξυλούρης και Νίκος Βρέντζος.
«Για έναν άνθρωπο που ενδιαφέρεται να ασχοληθεί με την κρητική μουσική και τον κρητικό πολιτισμό γενικότερα, η ενασχόληση με τον “Ερωτόκριτο” είναι σχεδόν αναπόφευκτη, καθώς πολλοί τον θεωρούν το κορυφαίο δείγμα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Εγώ προσωπικά τον διαβάζω περιστασιακά εδώ και σχεδόν πενήντα χρόνια», επισημαίνει ο Ross Daly και εξηγεί τι ξεχωριστό θα παρουσιάσουν σε σύγκριση με άλλες, παραδοσιακές παραστάσεις του «Ερωτόκριτου»: «Δεν νομίζω ότι επιδιώκουμε να διαφοροποιηθούμε απλώς για να διαφοροποιηθούμε. Αυτό που προσπαθούμε είναι να παρουσιάσουμε το έργο μέσα από τη δική μας ματιά, πάντα με απόλυτο σεβασμό προς το ίδιο το κείμενο και τις ιδιαιτερότητές του».
● Ποιες είναι λοιπόν οι «σύγχρονες, πρωτότυπες μουσικές συνθέσεις» που λέτε και ποια η «πολυδιάστατη ενορχηστρωτική προσέγγιση»;
Οι σύγχρονες πρωτότυπες συνθέσεις μας προκύπτουν από τη γενικότερη θεώρηση που έχουμε σχετικά με την έννοια της παράδοσης. Για εμάς η παράδοση δεν είναι μια μουσειακή υπόθεση που αφορά αποκλειστικά το παρελθόν· είναι μια δυναμική διαδικασία, στην οποία η γνώση και η κατανόηση του συσσωρευμένου υλικού του παρελθόντος λειτουργεί ως υπόβαθρο για τη σημερινή δημιουργία. Στην περίπτωση του «Ερωτόκριτου», στην Κρήτη, συνηθίζεται να τραγουδιέται σε δύο ή τρεις μελωδίες. Ομως, λόγω της στιχουργικής του δομής (δεκαπεντασύλλαβος πολιτικός στίχος), μπορεί στην πραγματικότητα να τραγουδηθεί σχεδόν σε οποιαδήποτε μελωδία της κρητικής, αλλά και όχι μόνο, παράδοσης.
● Στη δική σας περίπτωση;
Η σύνθεση στη δική μας περίπτωση ανήκει σε πέντε άτομα: την Ευγενία Δαμαβολίτη-Τόλη, την Κέλυ Θωμά, τον Στέλιο Πετράκη, τον Μήτσο Σταυρακάκη και εμένα. Ο καθένας από εμάς προσέγγισε το έργο μέσα από τη δική του αισθητική, τις προσωπικές του καταβολές και βιώματα, αλλά και μέσα από μια μακροχρόνια σχέση τόσο με τον ίδιο τον «Ερωτόκριτο» όσο και με τη μουσική γενικότερα. Η ορχήστρα μας αποτελείται από μουσικούς που προέρχονται όχι μόνο από την Κρήτη αλλά και από πέντε διαφορετικές χώρες.
● Σαν να λέμε ότι ο «Ερωτόκριτος» είναι ένα παγκόσμιο έργο…
Πράγματι, καθώς πραγματεύεται πανανθρώπινες αξίες και καταστάσεις. Συχνά λέμε πως ο «Ερωτόκριτος» «παίρνει την Κρήτη σε ολόκληρο τον κόσμο και φέρνει ολόκληρο τον κόσμο στην Κρήτη» και πιστεύω ότι ακριβώς έτσι είναι. Πρόκειται για ένα πανανθρώπινο έργο που ταυτόχρονα διατηρεί ακέραιη την έντονη τοπική του ταυτότητα.
● Η αλήθεια είναι πως ο ποιητικός λόγος του Βιτσέντζου Κορνάρου είναι ιδιαίτερος, δεν θα έλεγα δύσκολος, σε γλώσσα. Πώς μπαίνει σε φάση μουσικής και τραγουδιού;
Ο ποιητικός λόγος του «Ερωτόκριτου», αν παρουσιάζει κάποια δυσκολία, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι είναι γραμμένος σε μια τοπική γλώσσα και σε μια άλλη ιστορική περίοδο. Για τους Κρητικούς, ακόμα και σήμερα, αυτή η γλώσσα παραμένει άμεσα κατανοητή· ενώ για τον μέσο νεοέλληνα, με μια μικρή βοήθεια από ένα γλωσσάριο, γίνεται επίσης εύκολα βατή. Οσον αφορά το τραγούδι, όπως ανέφερα και παραπάνω, οι στίχοι του προσαρμόζονται με φυσικότητα σε μελωδικά σχήματα τόσο της κρητικής όσο και άλλων συγγενικών παραδόσεων.
● Τι είναι τελικά ο «Ερωτόκριτος» για τους Κρητικούς;
Από τα σημαντικότερα πολιτιστικά σημεία αναφοράς. Είναι αδιαμφισβήτητα το κορυφαίο έργο της κρητικής λογοτεχνίας και αντικατοπτρίζει όλες τις πολιτισμικές αξίες και ιδανικά που για τους Κρητικούς θεωρούνται σημαντικά και ιερά ακόμα και σήμερα. Για περισσότερο από τέσσερις αιώνες το έργο αυτό συντροφεύει τους Κρητικούς σε όλο το φάσμα της ζωής τους· στις χαρές και στις λύπες, στους αγώνες, στους έρωτες, αλλά και σε πλήθος άλλων περιστάσεων.
● Πώς εξελίσσεται όλα αυτά τα χρόνια η συλλογική αντίληψη που κυριαρχεί στο Μουσικό Εργαστήρι «Λαβύρινθος»;
Το Μουσικό Εργαστήρι «Λαβύρινθος» ξεκίνησε πριν από 43 χρόνια ως μια συλλογική προσπάθεια και συνεχίζει μέχρι σήμερα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο λειτουργίας. Στηρίζεται σε μια απλή αλλά ουσιαστική ιδέα: να βρίσκονται μαζί μουσικοί από διαφορετικά μέρη και παραδόσεις και να μοιράζονται τις γνώσεις και την αγάπη τους για τη μουσική. Στον «Λαβύρινθο» είναι απολύτως φυσικό το να είναι κάποιος δάσκαλος σε ένα σεμινάριο τη μία εβδομάδα και την επόμενη να κάθεται στη θέση του μαθητή στο σεμινάριο ενός άλλου. Γιατί η μουσική δεν έχει ποτέ τέλος∙ μας θυμίζει πάντοτε ότι όλοι είμαστε μαθητές σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
ℹ️ Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2025, 21.00. «Ο Ερωτόκριτος στον Λαβύρινθο», Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Εισιτήρια από 20 ευρώ.
