Το 1o Διεθνές Φεστιβάλ Μουσικής TRIETHNÉS γεννιέται στις Πρέσπες και από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου έργα κορυφαίων συνθετών του 20ού και του 21ου αιώνα, όπως του Γκούσταβ Μάλερ, του Ιάννη Ξενάκη, του Σαλβατόρε Σιαρίνο αλλά και του Κορνήλιου Σελαμσή, θα βρεθούν στο επίκεντρο της διοργάνωσης μαζί με τις νέες συνθέσεις που δημιουργήθηκαν από αναθέσεις και θα ακουστούν για πρώτη φορά.
Με προσανατολισμό να συνδεθεί με τη σύγχρονη μουσική πρωτοπορία και να αναδείξει τη μουσική κουλτούρα της περιοχής, το νέο φεστιβάλ επιχειρεί να ανοίξει διάλογο ανάμεσα στη δυτική λόγια μουσική και τις πολυφωνικές παραδόσεις των Βαλκανίων σε συναυλίες που μαζί με άλλα σύνολα θα συμπράξουν η πρεσπιώτικη μπάντα Τοπική Παράδοση, το πολυφωνικό σύνολο ΧΑΟΝΙΑ κ.ά.
Οι εκδηλώσεις φιλοξενούνται σε διαφορετικές περιοχές όπως το χωριό Μικρολίμνη, ο χώρος του Αγίου Αχιλλείου στη Μικρή Πρέσπα, ο Αγιος Γερμανός, ενώ η προσέλευση είναι ανοιχτή για το κοινό με προαιρετική συνεισφορά. Μέσα από συναυλίες, ποικίλες δράσεις για μικρούς και μεγάλους, περφόρμανς, ομιλίες, εργαστήρια, εκπαιδευτικά προγράμματα, σεμινάρια και συζητήσεις στόχος είναι το φεστιβάλ να αναπτυχθεί καλλιτεχνικά, να συνδεθεί με τη διεθνή κοινότητα, να κερδίσει την εμπιστοσύνη της τοπικής κοινωνίας, να ενισχύσει τους Ελληνες μουσικούς και την εγχώρια σύγχρονη δημιουργία.
Κεντρική θεματική της πρώτης διοργάνωσης αποτελεί η μνήμη -ατομική, συλλογική, μουσική- που λειτουργεί ως κοινή συνισταμένη ανάμεσα σε έργα διαφορετικής προέλευσης, αλλά και ως αφετηρία για νέες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης.
Ευχή είναι το TRIETHNÉS να στεριώσει και να εξελιχθεί σε έναν στιβαρό θεσμό αντάξιο της σημαντικής γεωπολιτισμικής θέσης των Πρεσπών και του μοναδικού φυσικού κάλλους τους, «…έναν θεσμό που θα συνδυάζει τοπικότητα και διεθνή διάσταση, δημιουργώντας κάτι ουσιαστικά φρέσκο κάθε φορά» λέει στην «Εφ.Συν. Σαββατοκύριακο» ο καλλιτεχνικός διευθυντής Γιώργος Ζιάβρας, αναγνωρισμένος μαέστρος με έδρα την Κολονία. Τον Σεπτέμβριο, αμέσως μετά το φεστιβάλ μάλιστα, αναλαμβάνει αρχιμουσικός στην Οπερα και τη Συμφωνική Ορχήστρα του Βούπερταλ, μία από τις δέκα σημαντικότερες της Γερμανίας.
● Κύριε Ζιάβρα, πώς ένας αρχιμουσικός με έδρα την Κολονία αποφασίζει να αναλάβει τη διεύθυνση του φεστιβάλ στις Πρέσπες; Διατηρείτε ιδιαίτερους δεσμούς με την περιοχή;
Με την Πρέσπα έχω ιδιαίτερη σχέση. Την επισκέφτηκα πρώτη φορά σχεδόν όψιμα πριν από περίπου επτά χρόνια και σχεδόν αμέσως ένιωσα να συνδέομαι με τον τόπο με έναν πολύ ξεχωριστό τρόπο. Πριν φτάσουμε στο σημείο να φέρουμε το TRIETHNÉS στην Πρέσπα με αυτή τη μορφή, είχαν προηγηθεί αρκετές έρευνες και διερευνήσεις – τόσο με την ορχήστρα που διατηρώ στη Γερμανία όσο και σε προσωπικό επίπεδο. Η περσινή μας συναυλία στο πλαίσιο του προγράμματος «Ολη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός» αποτέλεσε το έναυσμα. Μας έδειξε τι δυνατότητες υπάρχουν, τι μπορεί να αντέξει και να αγκαλιάσει ο τόπος και μας έδωσε το θάρρος να οραματιστούμε ένα φεστιβάλ μεγαλύτερης κλίμακας.
«Η έμπνευση αντλείται πρωτίστως από την ίδια την περιοχή και τις ‘‘μνήμες’’ της»
● Η μνήμη -ατομική, συλλογική, μουσική- αποτελεί την κεντρική θεματική της πρώτης διοργάνωσης. Από πού αντλείτε έμπνευση για τον θεματικό άξονα και σε τι έργα εστιάζετε;
Η έμπνευση αντλείται πρωτίστως από την ίδια την περιοχή και τις «μνήμες» της. Με αφετηρία την ιστορική αλλά και την ατομική μνήμη θελήσαμε να αναδείξουμε πώς η μνήμη μπορεί να αποτελέσει ένα κοινό έδαφος επικοινωνίας με το κοινό. Είναι οικείο θέμα, που κουβαλάει προσωπικές και συλλογικές αναφορές και ταυτόχρονα μας δίνει τη δυνατότητα να το φωτίσουμε καλλιτεχνικά με νέους τρόπους.
Ο βασικός άξονας είναι η επαναχρησιμοποίηση παλιού υλικού. Με αυτή τη σκέψη σχεδιάστηκε ένα εκτενές αφιέρωμα στον Salvatore Sciarrino, με έργα του που θα παρουσιαστούν σε τρεις συναυλίες, πλάι σε άλλους σημαντικούς δημιουργούς. Παράλληλα ξεχωρίζει το έργο «ΠΝΟΗ» του Κορνήλιου Σελαμσή, το οποίο στην ουσία ξαναγράφει σε αγγλικά μαδριγάλια με μια σύγχρονη ματιά. Το πρόγραμμα στηρίζεται σε γενικές γραμμές σε μια επανατοποθέτηση της παλιάς μουσικής στο σήμερα. Εργα σπουδαίων συνθετών -όπως ο Luciano Berio, ο Ιάννης Ξενάκης, ο Pierluigi Billone, ο Gustav Mahler, ο Pierre Boulez και άλλοι- συναντούν το τοπικό και το ιστορικό αποτύπωμα της περιοχής.
● Ποια ανάγκη γέννησε το TRIETHNÉS FESTIVAL και πώς θα λειτουργήσει με το Φεστιβάλ Πρεσπών που διοργανώνεται στην περιοχή πάνω από τρεις δεκαετίες;
Η ανάγκη μας ήταν να φέρουμε κάτι ιδιαίτερο στον πραγματικά μοναδικό τόπο. Το φεστιβάλ μας δεν είναι «άλλο ένα» από τα πολλά, γιατί η βάση του είναι η ίδια η τοπική κοινωνία και η πολιτιστική πολιτική που θέλουμε να πετύχουμε. Από την αρχή η πρόθεσή μας ήταν να δημιουργήσουμε ένα φεστιβάλ που θα συνομιλεί άμεσα με τον τόπο, με τους ανθρώπους του, αλλά και με το ίδιο το σύνορο – που εδώ είναι τόσο απτό, μέσα από τη λίμνη. Και ταυτόχρονα να αποτελέσει μια διεθνή πλατφόρμα ικανή να αναδείξει τόσο τις τοπικές καλλιτεχνικές φωνές όσο και να φιλοξενήσει σπουδαίες διεθνείς συνεργασίες.
Οσον αφορά τα «Πρέσπεια», λειτουργούμε παράλληλα αλλά χωρίς συγκλίσεις στον προγραμματισμό μας. Το ουσιαστικό είναι ότι κάθε διοργάνωση φέρνει κάτι διαφορετικό, καλύπτει άλλες ανάγκες και μαζί εμπλουτίζουν το πολιτιστικό τοπίο της Πρέσπας. Αυτή η πολλαπλότητα είναι πλούτος για την περιοχή.
● Εχετε καταρτίσει πολυσυλλεκτικό, υψηλών προδιαγραφών πρόγραμμα με σημαντικούς καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ορισμένοι εκ των οποίων μέσα από τα έργα τους συνομιλούν και με τον τόπο και το τοπίο. Πόσο καιρό σχεδιάζετε το φεστιβάλ; Υπήρξαν δυσκολίες στην υλοποίηση του προγράμματος;
Η ιδέα για ένα φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής στην Πρέσπα υπήρχε στο μυαλό μου αρκετά χρόνια. Μια πρώτη προσπάθεια έγινε το 2022, αλλά οι συνθήκες εκείνης της περιόδου -με τον πόλεμο στην Ουκρανία- δεν μας επέτρεψαν να προχωρήσουμε όπως θέλαμε. Φέτος, χάρη κυρίως στη σταθερή και ουσιαστική σχέση που έχουμε πλέον με τον Δήμο Πρεσπών, καταφέραμε να το πραγματοποιήσουμε. Ο σχεδιασμός ξεκίνησε ήδη από τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Οι δυσκολίες βέβαια είναι πολλές. Ο τόπος, όσο μαγευτικός κι αν είναι, έχει τις δικές του προκλήσεις.
Για παράδειγμα δεν υπάρχουν τυπικοί χώροι συναυλιών· έτσι χρειάστηκε να βγούμε έξω, να αναζητήσουμε φυσικούς και εναλλακτικούς χώρους που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν το πρόγραμμά μας. Είναι μια διαδικασία που δεν σταματά ποτέ, γιατί θέλουμε το φεστιβάλ να απλώνεται σε διάφορα σημεία, να συνομιλεί ουσιαστικά με τον τόπο και να τον αναδεικνύει.
● Ξέρω ότι θα θέλατε να μιλήσετε για όλες τις εκδηλώσεις, αλλά αν σας ζητούσα να μας παρουσιάσετε τα highlights τι θα επιλέγατε;
Θα ξεχώριζα τρεις ιδιαίτερες στιγμές. Η πρώτη είναι η έναρξη του φεστιβάλ, την Πέμπτη το πρωί, σε έναν εξαιρετικά ιδιαίτερο αρχαιολογικό χώρο: ανάμεσα στα ερείπια μιας βυζαντινής βασιλικής τοποθετημένης κυριολεκτικά μέσα σε χωράφια με φασόλια. Εκεί ο Παναγιώτης Ζιάβρας μαζί με τον εικαστικό και περφόρμερ myrgon παρουσιάζουν τρία έργα για κρουστά, δημιουργώντας μια εικαστική αλληγορία με το ίδιο το σώμα του περφόρμερ, με λάσπη και ξύλα από τη Μικρή Πρέσπα. Δεν είναι μόνο ο χώρος μοναδικός· η ίδια η παράσταση ως εμπειρία θα είναι πραγματικά ανεπανάληπτη.
Το ίδιο βράδυ στο Παλιό Λατομείο Πέτρας (Νταμάρι) στη Μικρολίμνη -έναν χώρο με εξαιρετική φυσική ακουστική- θα έχουμε τη χαρά να ακούσουμε τον διεθνώς καταξιωμένο πιανίστα Anton Gerzenberg μαζί με το Πολυφωνικό Σύνολο ΧΑΟΝΙΑ. Το πρόγραμμα συνδυάζει έργα σημαντικών σύγχρονων συνθετών για πιάνο, με τις πολυφωνίες της ΧΑΟΝΙΑΣ από την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων.
Και τέλος το Σάββατο βράδυ, στο Συσκευαστήριο Φασολιών στον Λαιμό, έχω την ιδιαίτερη χαρά να παρουσιάσω για δεύτερη φορά την «ΠΝΟΗ» του Κορνήλιου Σελαμσή με τη διεθνούς φήμης σοπράνο Δήμητρα Κωτίδου.
Είναι ένα πολυδιάστατο έργο που είχα διευθύνει και στην παγκόσμια πρεμιέρα του πριν από περίπου επτά χρόνια στο Μέγαρο Μουσικής. Αυτή η συναυλία όμως θα έχει και ένα ξεχωριστό «twist», καθώς θα συμμετάσχει και η πρεσπιώτικη μπάντα χάλκινων Τοπική Παράδοση, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στη σύγχρονη μουσική και το τοπικό ηχόχρωμα.
«Πρόθεσή μας κάθε χωριό, στο μέτρο του δυνατού, να φιλοξενεί εκδηλώσεις»
● Είναι στοίχημα για εσάς η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας; Πώς θα την εξασφαλίσετε;
Δεν είναι απλώς στοίχημα, είναι ο βασικός μας στόχος. Το φεστιβάλ γίνεται πρωτίστως για την τοπική κοινωνία· αυτή θέλουμε όχι μόνο να το αγκαλιάσει, αλλά και να το νιώσει δικό της. Για αυτό και η διοργάνωση απλώνεται σε όλο το μήκος και πλάτος του Δήμου Πρεσπών, με την πρόθεση κάθε χωριό, στο μέτρο του δυνατού, να φιλοξενεί εκδηλώσεις. Η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας εξασφαλίζεται έμπρακτα με την ελεύθερη είσοδο στις δράσεις μας – κάτι που δεσμευόμαστε να διατηρήσουμε και τα επόμενα χρόνια, τουλάχιστον για τους κατοίκους της περιοχής. Θέλουμε το φεστιβάλ να είναι ένας θεσμός που ανήκει σε όλους.
● Πώς οραματίζεστε το μέλλον του φεστιβάλ;
Θέλουμε η Πρέσπα να αναδειχτεί διεθνώς καλλιτεχνικά, χωρίς όμως να χαθεί ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της. Το όραμά μου για το μέλλον είναι να αναπτυχθούν διεθνείς συνεργασίες με φεστιβάλ και φορείς του εξωτερικού, αλλά ταυτόχρονα να ενισχυθεί η εγχώρια σύγχρονη δημιουργία. Επιδίωξή μας είναι το TRIETHNÉS να αποτελέσει όχι μόνο έναν διεθνή κόμβο, αλλά και μια ξεχωριστή πρόταση για το σύγχρονο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι στην Ελλάδα· έναν θεσμό που θα συνδυάζει τοπικότητα και διεθνή διάσταση δημιουργώντας κάτι ουσιαστικά φρέσκο κάθε φορά.
● Από την 1η Σεπτεμβρίου αναλαμβάνετε μόνιμος αρχιμουσικός στην Οπερα και τη Συμφωνική Ορχήστρα του Βούπερταλ, μία από τις δέκα σημαντικότερες της Γερμανίας. Το περιμένατε και τι προσδοκάτε;
Δεν το περίμενα και δεν το προετοίμασα καθόλου, ήρθε σχεδόν σαν κεραυνός εν αιθρία. Το προσδοκώ και με τρομοκρατεί ταυτόχρονα. Εχω πρεμιέρες 6 διαφορετικών παραγωγών με τη συγκεκριμένη όντως τόσο υψηλού επιπέδου ορχήστρα και είναι σίγουρα πρόκληση για τις αντοχές όλων. Εχω πολλή όρεξη για δουλειά όμως επίσης και πολλές ιδέες για τη διαμόρφωση ενός ιδιαίτερου καλλιτεχνικού στίγματος της Οπερας του Βούπερταλ στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Ελπίζω όλα να πάνε καλά!
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Το φεστιβάλ πραγματοποιείται σε συμπαραγωγή με τον Δήμο Πρεσπών και υπό την αιγίδα και επιχορήγηση του υπουργείου Πολιτισμού. Ολόκληρο το πρόγραμμα στο www.triethnesfest.eu
