H Γιοχάνα Μαρία Φριτς τιμήθηκε τη Δευτέρα με το Βραβείο Ανια Νιεντρινχάους Κουράγιο στο Φωτορεπορτάζ, που απονέμει κάθε χρόνο το Διεθνές Ιδρυμα Γυναικών στα Μίντια (IWMF) στη μνήμη της φερώνυμης βραβευμένης με Πούλιτζερ φωτογράφου του πρακτορείου Associated Press που δολοφονήθηκε στο Αφγανιστάν. Το βραβείο αποτελεί μια αναγνώριση της εξαιρετικής τόλμης και αφοσίωσης των επαγγελματιών γυναικών που σε ακραία αντίξοες συνθήκες και με κίνδυνο ακόμη και της ζωής τους καταγράφουν την πραγματικότητα που βιώνουν οι άνθρωποι εν μέσω των πολέμων, των ανθρωπιστικών κρίσεων και των κοινωνικών μαστίγων.
Η 31χρονη Γερμανίδα φωτορεπόρτερ και πολεμική ανταποκρίτρια τιμήθηκε για το έργο της «Αλ Νάουα: το τελευταίο νοσοκομείο» που αφηγείται με τον ρεαλιστικό και συχνά εικαστικό φακό της τη ζωή μέσα σε ένα από τα τελευταία νοσοκομεία που λειτουργούν στο Σουδάν, όπου εξελίσσεται μια από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές καταστροφές της σύγχρονης Ιστορίας.
Οι φωτογραφίες της αποκαλύπτουν την αποσιωπημένη ιστορία των κακουχιών που βιώνουν οι άμαχοι θύματα του πολέμου, που έχουν βρει στο Αλ Νάουα όχι μόνο ένα κέντρο όπου βρίσκουν περίθαλψη και φροντίδα από ιατρούς και νοσηλευτές που με υποτυπώδη μέσα πασχίζουν να σώσουν ανθρώπινες ζωές, αλλά και ένα καταφύγιο από τη βία.
Ενα έργο που έκανε αναλαμβάνοντας μεγάλο ρίσκο: από το ξέσπασμα της τελευταίας σύρραξης τον Απρίλιο του 2023, σύμφωνα με την Unesco, στο Σουδάν έχουν δολοφονηθεί τουλάχιστον εννέα δημοσιογράφοι, έχει καταστραφεί το 90% των εγκαταστάσεων των ΜΜΕ και περισσότεροι από 1.000 δημοσιογράφοι έχουν εκτοπιστεί. Η ενημέρωση είναι επίσης ένα από τα θύματα αυτού του πολέμου.
«Το εξαιρετικό κουράγιο της Γιοχάνα, που καταγράφει εγκλήματα πολέμου, ανθρωπιστική κρίση και εκτοπισμούς, υπενθυμίζει στον κόσμο ποιος πληρώνει το μεγαλύτερο τίμημα σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς», δήλωσε απονέμοντας το βραβείο η Ελίσα Λέες Μουνιόθ, εκτελεστική διευθύντρια του IWMF. «Το έργο της, γεννημένο μέσα από πολλές δυσκολίες, μας αναγκάζει να μην αποστρέψουμε το βλέμμα μας: μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο μας».
Φωτογραφία-ντοκουμέντο
Μαγεμένη με τη φωτογραφία από τα 17 της, με σπουδές στη Σχολή Φωτογραφίες του Ostkreuzschule, από το 2019 ανταποκρίτρια στο ομώνυμο πρακτορείο και με τις φωτογραφίες της να έχουν δημοσιευτεί σε πολλά διεθνή μέσα, όπως το Der Spiegel, το Die Zeit και το National Geographic, η Φριτς έχει πάθος με τη φωτογραφία-ντοκουμέντο, παραλαμβάνοντας το βραβείο ομολόγησε συγκινημένη πως το Σουδάν ήταν το πιο οδυνηρό και δύσκολο ρεπορτάζ που έχει κάνει στην καριέρα της. «Παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς, καταφέραμε να καταγράψουμε τις διαδρομές ζωής πολλών ευγενικών και γενναίων ανθρώπων. Γι’ αυτό και έγινα φωτορεπόρτερ», είπε για μια αποστολή που την έχει σημαδέψει, παρότι έχει βρεθεί σε όλες σχεδόν τις άλλες πρόσφατες διεθνείς συρράξεις.
Τιμημένη με πολλά ακόμη βραβεία, ανάμεσά τους το Inge Morath και το Γερμανικό Φωτογραφικό Βραβείο Ειρήνης, η διπλωματική της διατριβή, που την οδήγησε στην Ισλανδία ακολουθώντας ένα τσίρκο, στάθηκε έμπνευση για μια από τις πρώτες της σειρές φωτογραφιών, το Σαν το Πουλί, που αφηγείται ιστορίες των ανθρώπων του τσίρκου σε Παλαιστίνη, Αφγανιστάν και Ιράν.
Ηρθαν πολλά ακόμη πρότζεκτ. Ο Κήπος των Χαμένων Ονείρων, για παιδιά και νέους που καταλήγουν στα ναρκωτικά και την πορνεία στο πάρκο Τιργκάρντεν του Βερολίνου. Το Brown Sugar, για το οποίο δούλεψε με δύο συγγραφείς επί έναν χρόνο καταγράφοντας τη ζωή των ηρωινομανών γυναικών στην Καμπούλ. Οι Κόρες της Μαγείας, για τις Ρομά «μάγισσες» στη Ρουμανία που κερδίζουν καθημερινά τον σεβασμό στις ανδροκρατούμενες κοινότητές τους. Το Κράτα την Αγνή, μια εν εξελίξει σειρά που διερευνά τις τελετουργίες, τα ήθη και τις θρησκευτικές πρακτικές που επιτάσσουν την παρθενία των γυναικών σε επτά χώρες Δύσης και Ανατολής.
Και βέβαια οι πόλεμοι καθώς είναι μια από τις πιο γνωστές (και νέες) πολεμικές ανταποκρίτριες της εποχής μας. Ηταν στο Αφγανιστάν όταν επέστρεψαν οι Ταλιμπάν στην εξουσία, στη Συρία όταν έπεσε ο Ασαντ, όταν αποκαλύφθηκαν οι ομαδικοί τάφοι με τους εκτελεσμένους στην Μπούχα, στην Ουκρανία, χώρα στην οποία συνεχίζει να ταξιδεύει συστηματικά. Και βέβαια στο Σουδάν, που «είναι η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση που έχω δει. Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι με τους οποίους μίλησα είναι νεκροί: ακόμη κι ένα βρέφος 50 ημερών, του οποίου η 17χρονη μητέρα είχε βιαστεί από αντικαθεστωτικό αντάρτη. Ο κόσμος στο νοσοκομείο πέθαινε σαν μύγες. Οταν έβλεπα τις φωτογραφίες το βράδυ ετοιμάζοντάς τες για να τις στείλω, υπήρχαν φορές που παρέλυα και μόνο έκλαιγα».
Η ευθύνη της αλήθειας
«Θέλω οι φωτογραφίες μου να είναι ένα κοινωνικό σχόλιο», έλεγε στην εφημερίδα ΝΖΖ της Ζυρίχης. «Γιατί έχω ευθύνη, καταγράφω εγκλήματα, γίνομαι αυτόπτης μάρτυράς τους. Και κάθε φορά και πάντα θυμάμαι τις φωτογραφίες των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης, όπως αυτές που τράβηξε η Αμερικανίδα πολεμική ανταποκρίτρια Λι Μίλερ. Χωρίς τις φωτογραφίες της από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Νταχάου και του Μπούχενβαλντ, δεν θα είχαμε συνειδητοποιήσει την έκταση της βίας και του θανάτου».
Αυτό προσπαθεί και εκείνη να κάνει στο μέτρο που της αναλογεί εξερευνώντας ιστορίες ανθρώπων από περιθωριοποιημένες κοινότητες και ζώνες συρράξεων, έτσι ώστε οι φωτογραφίες της να λειτουργούν σαν ένα κοινωνικό σχόλιο. «Για εμένα η φωτογραφία είναι ο τρόπος μου να απαθανατίζω πραγματικότητες του κόσμου που σπάνια βλέπουμε ή γνωρίζουμε. Θέλω οι εικόνες μου να αποκαλύπτουν τον τρόμο του πολέμου και τον αντίκτυπό του στους ανθρώπους. Θέλω τα ρεπορτάζ μου να συμβάλουν να γίνουν γνωστές οι ιστορίες τους και οι εμπειρίες τους και να ευαισθητοποιήσουν ακόμη περισσότερο για τη σύρραξη».
Η Γιοχάνα Μαρία Φριτς συνεχίζει να πιστεύει στην τεράστια σημασία της δουλειάς των φωτορεπόρτερ, ιδιαίτερα τώρα όπου fake εικόνες παραποιημένες με τεχνητή νοημοσύνη και ψεύτικες ειδήσεις μεταδίδονται με αστραπιαία ταχύτητα στα κοινωνικά μέσα. «Είναι καθήκον μας να κάνουμε ορατή την αλήθεια».
