Καμία απέλαση πρόσφυγα και μετανάστη δεν έγινε ούτε πρόκειται να γίνει δυνάμει της αμφιλεγόμενης αναστολής κατάθεσης αιτημάτων ασύλου που ψήφισε η κυβέρνηση τον Ιούλιο, η εφαρμογή της οποίας υπήρξε «μερική και αναποτελεσματική», σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη.
Η ανεξάρτητη αρχή έστειλε στις αρχές της εβδομάδας επιστολή στους συναρμόδιους υπουργούς Μετανάστευσης, Προστασίας του Πολίτη και Ναυτιλίας, επιχειρώντας την αποτίμηση της εφαρμογής της αναστολής ασύλου, καθώς συμπληρώθηκε η τρίμηνη διάρκεια ισχύος της.
Το συμπέρασμα είναι κοντολογίς ότι η διαβόητη τροπολογία αναστολής του ασύλου, που αποτέλεσε κεντρική επιλογή της κυβέρνησης (την είχε εξαγγείλει ο πρώην υπουργός Μάκης Βορίδης λίγο πριν αναγκαστεί σε παραίτηση λόγω της εμπλοκής του στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και την έφερε για ψήφιση ο διάδοχός του Θάνος Πλεύρης με τροπολογία), προκάλεσε μια τρύπα στο νερό, καθώς η εφαρμογή της σκόνταψε στα ελληνικά δικαστήρια, όπως και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Η εξέλιξη δικαιώνει όλους όσοι προειδοποιούσαν ότι η τροπολογία ήταν αδύνατο να εφαρμοστεί, καθώς παραβιάζει κατάφωρα το διεθνές προσφυγικό δίκαιο, μεταξύ των οποίων διεθνείς και εθνικοί οργανισμοί και φορείς και περισσότερες από 100 οργανώσεις δικαιωμάτων στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη που ζητούσαν την κατάργησή της.
Τελικά, η τροπολογία καταργήθηκε στην πράξη, έστω και μερικώς, αφού βέβαια πρόλαβε να δημιουργήσει, σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, «δυσανάλογο φόρτο στις υπηρεσίες, λιμενικές και κυρίως αστυνομικές επί του παρόντος, δεδομένης και της έλλειψης Κέντρου Πρώτης Υποδοχής στην Κρήτη, και επικείμενο μαζικό φόρτο στις υπηρεσίες υποδοχής και ασύλου στο εγγύς μέλλον».
Ακριβώς όπως προειδοποιούσαν οι αστυνομικές ενώσεις Κρήτης και κυρίως τα τρία σωματεία μόνιμων υπαλλήλων του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου που, έχοντας την πικρή εμπειρία από το φιάσκο της αντίστοιχης αναστολής ασύλου τον Μάρτιο του 2020, προέβλεπαν ότι το μόνο που θα επιφέρει η αναστολή κατάθεσης αιτημάτων είναι ο φόρτος εργασίας των υπηρεσιών. Τότε βέβαια ο υπουργός Θάνος Πλεύρης μάλωνε τα σωματεία να μην ανακατεύονται αλλά να εφαρμόζουν απλώς την κεντρική πολιτική, ενώ απειλούσε με διαγραφή από τα μητρώα του υπουργείου τις οργανώσεις που κινήθηκαν εναντίον της τροπολογίας, τις ίδιες οργανώσεις που σήμερα δικαιώνονται απολύτως.
Η ΕΛ.ΑΣ., απαντώντας σε παρέμβαση του Συνηγόρου για αποχή της αστυνομίας από την απέλαση προσφύγων και μεταναστών χωρίς να έχει καταγραφεί και εξεταστεί το αίτημά τους για άσυλο, ενημερώνει τον Συνήγορο ότι τα Διοικητικά Πρωτοδικεία «διατάσσουν τη Διοίκηση να απέχει από οποιαδήποτε ενέργεια απομάκρυνσης πριν την ολοκλήρωση της διαδικασίας καταγραφής και εξέτασης των αιτημάτων διεθνούς προστασίας». Η ΕΛ.ΑΣ., σύμφωνα με την επιστολή του Συνηγόρου, διαπιστώνει ότι «σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε παρέκκλιση από την αρχή της μη επαναπροώθησης».
Εκτιμά επίσης ότι και στο μέλλον, μετά τη λήξη του προσωρινού μέτρου, «το δικαίωμα αιτήματος διεθνούς προστασίας θα αποκατασταθεί πλήρως, επιστρέφοντας στο προηγούμενο καθεστώς χωρίς οποιονδήποτε συμβιβασμό». Και το έγγραφο της ΕΛ.ΑΣ. καταλήγει ότι σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε παρέκκλιση από την αρχή της μη επαναπροώθησης και μετά τη λήξη αυτού «του προσωρινού και έκτακτου μέτρου» και «παράλληλα με την αποκλιμάκωση της κατάστασης στα σύνορα, το δικαίωμα αιτήματος διεθνούς προστασίας θα αποκατασταθεί πλήρως, επιστρέφοντας στο προηγούμενο καθεστώς χωρίς οποιονδήποτε συμβιβασμό».
Ετσι, εκτός από το δεύτερο σκέλος της τροπολογίας που δεν εφαρμόστηκε, θα καταργηθεί στην πράξη και το πρώτο σκέλος, καθώς αναμένεται να δοθεί η δυνατότητα υποβολής αιτήματος στα άτομα που εισήλθαν στη χώρα το προηγούμενο τρίμηνο (ολόκληρη η τροπολογία προέβλεπε: «Αναστέλλεται η υποβολή αιτήσεων χορήγησης ασύλου από άτομα που εισέρχονται στη χώρα παράνομα με οποιοδήποτε πλωτό που προέρχεται από Βόρεια Αφρική. Τα άτομα αυτά επιστρέφονται, χωρίς καταγραφή, στη χώρα προέλευσης καταγωγής»).
Σύμφωνα με τον Συνήγορο, η ΕΛ.ΑΣ. όλο αυτό το διάστημα παραλάμβανε τη βούληση ασύλου από δικηγόρους των κρατούμενων προσφύγων και μεταναστών και την προωθούσε στα αρμόδια γραφεία Ασύλου, τα οποία ήταν αυτά που εφάρμοζαν το σκέλος της αναστολής υποβολής του αιτήματος. Επιπλέον, κατόπιν εγκυκλίων του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, την ύπαρξη των οποίων είχε αποκαλύψει η «Εφ.Συν.», οι αστυνομικές αρχές εφάρμοζαν κάποιον έλεγχο ευάλωτης κατάστασης και οδηγούσαν τα ευάλωτα άτομα όχι σε κράτηση αλλά σε κατάλληλες δομές φιλοξενίας, αν και η εγκύκλιος εξαιρούσε πολλές κατηγορίες ευάλωτων προσφύγων. Δεύτερη εγκύκλιος πριν από μερικές εβδομάδες, την ύπαρξη της οποίας είχε επίσης αποκάλυψη η «Εφ.Συν.», εξαιρούσε τα άτομα με καταγωγή από το Σουδάν και την Ερυθραία.
Επιπλέον, ο Συνήγορος επισημαίνει στην επιστολή του ότι επιβεβαιώνεται «η ελλιπής επιχειρησιακή ετοιμότητα για τη δημιουργία έκτακτων και κατάλληλων δομών» και επαναλαμβάνει ότι η αύξηση της ροής στην Κρήτη το πρώτο εξάμηνο του 2025 «θα έπρεπε να είχε από πολλού διεγείρει τα αντανακλαστικά της διοίκησης για αυξημένη επιχειρησιακή ετοιμότητα και διαχειριστική επάρκεια».
Μάλιστα, ο Συνήγορος σημειώνει ως προς τον αριθμό των αφίξεων ότι «η διαφορά που υπήρξε στους πρώτους 7 μήνες του 2025 έναντι του 2024 ήταν […] τόσο μικρή σε απόλυτους αριθμούς (25.799 αφίξεις το 2025 έναντι 23.204 αφίξεων τους πρώτους 7 μήνες του 2024) που αντικειμενικά δεν αρκεί για να υποστηρίξει το επιχείρημα της “κατάστασης έκτακτης ανάγκης” ή “ασύμμετρης απειλής”, και ως εκ τούτου της σοβαρής παρέκκλισης από το διεθνές κι ευρωπαϊκό δίκαιο».
