Τον Ιούνιο του 2025 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων ένα βιβλίο-ορόσημο για τις δεκαετίες του ’60, του ’70 και του ’80, με τίτλο «Η Ελευθερία είναι Θεραπευτική». Αυτό αποτελείται από τις ομιλίες σημαντικών ψυχιάτρων και ανθρώπων της Ψυχικής Υγείας, σε εκδήλωση που έγινε τον Νοέμβριο του 2024 και διοργάνωσε η «Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία».
Αφορμή, τα 100 χρόνια από τη γέννηση ενός εμβληματικού Ιταλού ψυχιάτρου, του Φράνκο Μπαζάλια, ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του στην αποϊδρυματοποίηση και την εξάλειψη του κοινωνικού στίγματος για τους ψυχικά ασθενείς. Παράλληλα αγωνίστηκε ενάντια στην ψυχιατρική καταστολή με τη συνεργασία ψυχιατρείων, ψυχιάτρων, δικαστών και αστυνομικών, δηλαδή όλης της κοινωνικής ιεραρχίας, απέναντι στους ψυχικά νοσούντες.
Στόχος του δεν ήταν μόνο το «κλείσιμο των ψυχιατρείων», αλλά η άσκηση μιας άλλης ψυχιατρικής, με οικοδόμηση εναλλακτικών υπηρεσιών, αφήνοντας πίσω το ψυχιατρικό άσυλο και τον εγκλεισμό.
Στην ομιλία της η Αικατερίνη Τεμπέλη αναφέρεται εκτεταμένα σε βιογραφικά στοιχεία του Φράνκο Μπαζάλια και ιδιαίτερα της συζύγου του Φράνκα Ονγκαρο, η οποία τον συνέτρεχε σε κάθε βήμα της κοινής ζωής τους. «Τα (δε) κείμενα που δημοσιεύθηκαν με την υπογραφή του Φράνκο Μπαζάλια ήταν αποτέλεσμα αναλυτικών συζητήσεων μεταξύ τους που διαρκούσαν ακόμα και εβδομάδες ολόκληρες κι εκείνη τις συστηματοποιούσε και τις δακτυλογραφούσε, ώστε να γίνουν συγκεκριμένες οι σκέψεις τους, να αποτελέσουν κείμενα, να τυπωθούν και να διαβαστούν. Είχε αναμφίβολα λοιπόν καθοριστική συμβολή στο έργο του. Είναι προφανές ότι τα “έγραψαν” μαζί» σημειώνει.
Ο Μπαζάλια πέτυχε την πρώτη αποϊδρυματοποίηση του ψυχιατρείου της πόλης Γκορίτζια.
Ο γνωστός ψυχίατρος και ιδρυτικό μέλος της «Πρωτοβουλίας», ήδη δραστήριος από τα χρόνια της χούντας και μεταπολιτευτικά, Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου, στη δική του ομιλία τόνισε ότι «πρέπει να αναθεωρηθεί ο τρόπος που λειτουργεί ο κυρίαρχος ψυχιατρικός θεσμός ως κουλτούρα και πράξη και να επαναδοθούν στον έγκλειστο ψυχιατρικό ασθενή τα δικαιώματά του και η δυνατότητα να έχει λόγο και να ακούγεται ως ισότιμος συνομιλητής, ώστε αυτό να αποτελέσει το όχημα ριζικών μετασχηματισμών του ψυχιατρικού θεσμού – ένα όχημα που δεν θα είναι άλλο από την εναλλακτική (στο στενά κλινικό μοντέλο, βιολογικό, ψυχοθεραπευτικό ή άλλο) ψυχιατρική».
Η Αγγελική Αρκολάκη αναφέρθηκε λίγο-πολύ στη «μοίρα του απόβλητου που επιφυλάσσει η κυρίαρχη ψυχιατρική» και του μονόδρομου της φαρμακοθεραπείας. Μια ψυχιατρική που, κατά τον Μισέλ Φουκό, ταυτίζει τη χειρονομία που τιμωρεί, με εκείνη που θεραπεύει.
Η Μικαέλα Τσελέντη, με προσωπική εμπειρία, επιβεβαιώνει τη σημασία της πολιτικής διάστασης της αντίστασης των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία, δημιουργώντας ένα κίνημα αμφισβήτησης του κυρίαρχου ψυχιατρικού θεσμού.
Τέλος, στην ομιλία του Λυκούργου Καρατζαφέρη γίνεται αναφορά στην «κρίση στην Ψυχική Υγεία», βασισμένη στην παράδοση της εναλλακτικής ψυχιατρικής του Μπαζάλια, όπως αυτή υλοποιήθηκε έμπρακτα στις υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας της Τεργέστης.
Η επικαιρότητα του βιβλίου αυτού είναι προφανής, καθώς η κυβέρνηση Μητσοτάκη διαλύει και την Ψυχική Υγεία. Πρόκειται για τον ν. 5129 του 2024 «περί ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού των υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας», ο οποίος κατεδαφίζει ό,τι έχει απομείνει από τις δομές της Ψυχικής Υγείας.
Ωστόσο, οι συλλογικότητες και οργανώσεις προειδοποιούν ότι θα κλείσουν οι δημόσιες δομές Ψυχικής Υγείας και προγραμμάτων απεξάρτησης αλλά και πως θα οδηγηθούν σε εξόντωση οι ωφελούμενοι, καθώς προβλέπονται η ανάθεση σε ιδιωτικό φορέα (Εθνικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας – ΕΔΥΨΥ) της αναμόρφωσης και του περιεχομένου της Ψυχικής Υγείας και η δημιουργία ενός άλλου ιδιωτικού φορέα, του ΕΟΠΑΕ, όπου θα υπαχθούν όλοι οι υπάρχοντες οργανισμοί, όπως ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ, 18ΑΝΩ.
