Ελληνικά ΑΕΙ, Ευρωπαϊκή Ενωση, ΟΠΕΚΕΠΕ και άλλες ιστορίες για «κουτόφραγκους»

Ενα από τα πολλά ευεργετήματα που έφερε η Ευρωπαϊκή Ενωση στη ζωή των Ελλήνων ήταν, μεταξύ άλλων, και το δικαίωμα της ισότιμης πρόσβασης των Ελλήνων πολιτών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση των χωρών-μελών της Ε.Ε. Αν θέλουμε να είμαστε πιο ακριβείς, ακόμη και πριν από την ίδρυση της Ε.Ε. τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια ήταν ανοιχτά για τους Ελληνες φοιτητές. Χρήση αυτού του ευεργετήματος έκαναν και συνεχίζουν να κάνουν χιλιάδες Ελληνες. Για πολλούς δε από αυτούς άνοιξαν και δρόμοι επαγγελματικής και ακαδημαϊκής εξέλιξης που μετέτρεψαν την προσωρινή διαμονή τους στο εξωτερικό λόγω σπουδών σε μόνιμο τόπο κατοικίας. Από πλευράς διακυβέρνησης, με λίγα λόγια, τα κράτη αυτά τίμησαν την υπογραφή που έβαλαν στις σχετικές ευρωπαϊκές συνθήκες και προχώρησαν σε όλες τις απαιτούμενες διοικητικές και νομικές μεταρρυθμίσεις έτσι ώστε η ισότιμη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση από δέσμευση να γίνει πράξη, χωρίς «μικρά γράμματα» και «αστερίσκους».

Ας δούμε τώρα τι ακριβώς κάνει το ελληνικό κράτος σε αντιστοιχία. Σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, κάθε χρόνο εισάγονται αλλοδαποί φοιτητές κρατών-μελών της Ε.Ε. σε ποσοστό 10% επί του συνολικού αριθμού εισακτέων. Αν αναλογιστεί κανείς ότι σε αυτό το ποσοστό συμπεριλαμβάνονται και οι Κύπριοι που εισάγονται μέσω των παγκύπριων εξετάσεων, γίνεται εύκολα κατανοητό ότι δεν απομένει και πολύς χώρος για πολίτες άλλων χωρών της Ε.Ε. Την εικόνα συμπληρώνει ένας ακατανόητος όρος για τους δυνητικούς αλλοδαπούς υποψηφίους χωρών-μελών της Ε.Ε., σύμφωνα με τον οποίο τουλάχιστον ένας από τους γονείς των υποψηφίων δεν πρέπει να έχει ελληνική καταγωγή!

Με τον νόμο 4957/2022 επετράπη για πρώτη φορά στα ελληνικά ΑΕΙ να οργανώνουν ξενόγλωσσα προγράμματα προπτυχιακών σπουδών, παράλληλα με τα ελληνόγλωσσα που θα απευθύνονται σε αλλοδαπούς φοιτητές εντός και εκτός Ε.Ε. Η εισαγωγή σε αυτά τα προγράμματα σπουδών δεν έχει κανένα ανώτατο όριο αριθμού φοιτητών και η φοίτηση σε αυτά τα προγράμματα σπουδών προβλέπει την καταβολή διδάκτρων.

Με το άρθρο 58 του νόμου 5094/2024 το ελληνικό υπουργείο Παιδείας δίνει τη δυνατότητα στα ΑΕΙ να δημιουργήσουν ένα δικό τους παράλληλο σύστημα εισαγωγής αλλοδαπών φοιτητών στα ελληνόγλωσσα προγράμματα προπτυχιακών σπουδών, ορίζοντας τα ίδια τόσο τα κριτήρια εισαγωγής όσο και τον αριθμό των εισακτέων, χωρίς κανέναν περιορισμό, αλλά… και το ύψος των διδάκτρων.

Είναι πασιφανές ότι οι προβλέψεις του νόμου 4957/2022 και του άρθρου 58 του νόμου 5094/2024 αποτελούν εφευρήματα προκειμένου να παρακαμφθούν οι σχετικές προβλέψεις του ευρωπαϊκού δικαίου και να μην τίθεται νομικά το θέμα της άνισης μεταχείρισης πολιτών της Ε.Ε. Διατηρείται ένα καχεκτικό, ξεπερασμένο νομικό πλαίσιο ως νομικό άλλοθι προκειμένου να ανοίξουν από την άλλη διάπλατα οι πόρτες των ελληνικών ΑΕΙ, φυσικά μόνο για όσους Ευρωπαίους πολίτες είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν! Η ίδια εικόνα παρατηρείται και στους όρους εισαγωγής αλλοδαπών φοιτητών στα λεγόμενα «μη κρατικά πανεπιστήμια». Κι εκεί οι αλλοδαποί φοιτητές, είτε είναι πολίτες της Ε.Ε. είτε όχι, είναι ευπρόσδεκτοι να… περάσουν από το ταμείο.

Μπορεί νομικά όλα αυτά να ευσταθούν (ίσως και όχι;). Δίπλα όμως από τα νομικά τερτίπια υπάρχει και η ηθική διάσταση του δικαίου και της ισονομίας, όπως αυτή ορίζεται από το πνεύμα των θεμελιωδών συνθηκών της Ε.Ε., η οποία σαφώς παραβιάζεται.

Δυστυχώς, όλα αυτά έρχονται και «κουμπώνουν» ως εικόνα δίπλα στα σκάνδαλα κατάχρησης του ευρωπαϊκού κεκτημένου, όπως π.χ. το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ (και πολλά άλλα γνωστά και άγνωστα σκάνδαλα), δείχνοντας εν τέλει ότι η κυβέρνηση της χώρας μας αντιλαμβάνεται τη συμμετοχή της στην Ε.Ε. μόνο ως ευκαιρία κατάχρησης δικαιωμάτων, είτε καταχρώμενη ευρωπαϊκούς πόρους, είτε στήνοντας νομικές «κουτοπονηριές» όπως αυτές που προανέφερα, με στόχο την προσπόριση οικονομικών ωφελημάτων εις βάρος των θεμελιωδών δικαιωμάτων των υπόλοιπων πολιτών της Ε.Ε., διαιωνίζοντας με αυτόν τον τρόπο το στερεότυπο του «έξυπνου Ελληνα» απέναντι στους «κουτόφραγκους». Οι θεσμοί της Ε.Ε. έχουν αποδείξει επανειλημμένα ότι δεν είναι «κουτόφραγκοι» και αν κάτι γνωρίζουν πολύ καλά, είναι «οι λογαριασμοί». Προφανώς αυτό δεν έγινε μάθημα ούτε για την κυβέρνηση αλλά δυστυχώς ούτε και για μια (μεγάλη;) μερίδα της ελληνικής κοινωνίας.

Το γερμανικό κράτος, για παράδειγμα, πρόσφερε σε εμένα και σε πολλούς άλλους συναδέλφους και συναδέλφισσες τη δυνατότητα να σπουδάσουμε δωρεάν και ισότιμα μαζί με τους Γερμανούς πολίτες. Ιδιαίτερα στην περίπτωση των δικών μου σπουδών, μου παρείχαν τη δυνατότητα να σπουδάσω αντικείμενα που εκείνη την εποχή δεν θεραπεύονταν σε ελληνικά ΑΕΙ. Ευρωπαϊκά κράτη επωμίστηκαν το κόστος της τριτοβάθμιας μόρφωσης χιλιάδων Ελλήνων φοιτητών, παρέχοντάς τους υψηλού κύρους ακαδημαϊκούς τίτλους που άνοιξαν δρόμους στην επαγγελματική και ακαδημαϊκή τους εξέλιξη. Πολλά μέλη ΔΕΠ των ελληνικών ΑΕΙ είναι κάτοχοι τίτλων σπουδών ευρωπαϊκών πανεπιστημίων.

Ως μέλος ΔΕΠ ενός ελληνικού ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος που οφείλω την ανώτατη εκπαίδευσή μου στο ευρωπαϊκό κεκτημένο και την ισότιμη αντιμετώπισή μου όσον αφορά τη δυνατότητα πρόσβασής μου στην ανώτατη εκπαίδευση μιας άλλης χώρας-μέλους της Ε.Ε., όλα τα παραπάνω μόνο ντροπή και θλίψη μού προκαλούν. Τα κεκτημένα απαιτούν αγώνες όχι μόνο για να κερδηθούν αλλά και να διατηρηθούν. Ζούμε σε μια εποχή συρρίκνωσης κεκτημένων. Στην περίπτωση της Ανώτατης Εκπαίδευσης, με την ίδρυση των ξενόγλωσσων προγραμμάτων προπτυχιακών σπουδών και την ίδρυση των «Μη Κρατικών Πανεπιστημίων» έχει ξεκινήσει μια συντονισμένη προσπάθεια εμπορευματοποίησης της Ανώτατης Εκπαίδευσης που θέτει πολλαπλά σε κίνδυνο το κεκτημένο της δημόσιας και δωρεάν παιδείας… ή τέλος πάντων ό,τι έχει μείνει από αυτήν. Αν δούμε την όλη εικόνα από τη σκοπιά ενός πολίτη της Ε.Ε. που θα επιθυμούσε να σπουδάσει σε ένα ελληνικό πανεπιστήμιο, η δωρεάν πρόσβαση στα ελληνικά ΑΕΙ στην πράξη τείνει σχεδόν να εξαφανιστεί. Κατά τα άλλα, «μένουμε Ευρώπη»…

* Καθηγητής και αντιπρόεδρος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου