Στην έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης των νοικοκυριών στη χώρα μας για το 2024 καταγράφεται ότι το 24,4% του πληθυσμού ηλικίας 16 ετών και άνω δεν ικανοποίησε την ανάγκη του για θεραπεία ή ιατρική εξέταση τον τελευταίο χρόνο.
Βασική αιτία αυτής της υστέρησης είναι, σύμφωνα με την Eurostat (2025), το κόστος φροντίδας. Αυτό σε συνδυασμό με το υψηλό ύψος άμεσων ιδιωτικών πληρωμών για υπηρεσίες υγείας ατόμων και νοικοκυριών (Αναγνωστόπουλος, ΕΝΑ, 2025) θέτει υπό αμφισβήτηση την πλήρη άσκηση του δικαιώματος του ατόμου στην υγεία. Η τάση αυτή είναι κοινή στον αναπτυγμένο κόσμο, παρ’ όλο που κάθε κράτος έχει συνταγματική υποχρέωση τη μέριμνα για την υγεία των πολιτών, δηλαδή την ύπαρξη και διάθεση ικανών φορολογικών εσόδων για τη χρηματοδότηση του δημόσιου συστήματος υγείας.
Το People’s Health Movement στην έκθεση του Global Health Watch 7 (2025) καταγράφει ως βασική αιτία της τάσης υποχρηματοδότησης των δημόσιων υγειονομικών συστημάτων θεραπείας και πρόληψης την έλλειψη φορολογικής δικαιοσύνης. Συγκεκριμένα, η δύναμη του παγκοσμιοποιημένου εμπορίου επιτρέπει την άσκηση πίεσης στις κυβερνήσεις για μείωση των φορολογικών συντελεστών και ενθαρρύνει τον φορολογικό «ανταγωνισμό» των κρατών, κάτι που μειώνει την ικανότητα των κρατικών χρηματοδοτήσεων.
Αναμφίβολα η σχέση μεταξύ φορολογίας και υγείας είναι καθοριστική. Οι φόροι στα εταιρικά κέρδη και στα ατομικά εισοδήματα συμβάλλουν άμεσα στην υγεία μέσω των εσόδων που παρέχουν για χρηματοδότηση των συστημάτων υγείας. Αντίστροφα, η εναπόθεση του 35% των κερδών των πολυεθνικών σε φορολογικούς παραδείσους (EU Tax Observatory, 2024) καθώς και η 40ετής πρακτική των κρατών να μειώνουν τον πραγματικό φορολογικό συντελεστή των εταιρικών κερδών και του συσσωρευμένου ατομικού πλούτου αποστερούν τα κράτη από σημαντικά έσοδα – με αποτέλεσμα τη μείωση της κρατικής χρηματοδότησης.
Η μείωση αυτού του χρηματοδοτικού κενού θα μπορούσε να επιτευχθεί με την οικοδόμηση της εγχώριας ικανότητας των φορολογικών διοικήσεων, την επέκταση της φορολογικής βάσης, την αύξηση της φορολογικής διαφάνειας εταιρειών και ατόμων καθώς και με τον αποκλεισμό παράνομων φορολογικών εκροών. Το πιο σημαντικό για τη μείωση του κενού είναι η ελαχιστοποίηση του κρατικού φορολογικού ανταγωνισμού και της παροχής ποικίλων φορολογικών κινήτρων και απαλλαγών στην πλανητική επιχειρηματικότητα και συσσώρευση πλούτου.
Προς αυτή την τελευταία κατεύθυνση, δηλωτική της αλλαγής της φορολογικής τάσης, είναι η εφαρμογή της Συμφωνίας του ΟΟΣΑ για την υιοθέτηση ενός παγκόσμιου ελάχιστου φορολογικού συντελεστή 15% στα κέρδη των εταιρειών (Global Anti-Base Erosion Model Rules, Pillar Two) παρά την αντίδραση της νέας διοίκησης των ΗΠΑ. Εκδηλη της αλλαγής είναι επίσης και η οριστικοποίηση, τον Αύγουστο του 2024, της έναρξης των εργασιών για μια Σύμβαση-Πλαίσιο του ΟΗΕ για τη Φορολογία – η ολοκλήρωση των εργασιών αναμένεται το 2027.
Λαμβάνοντας υπόψη τις διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα (με έμφαση την υγεία και την κλιματική κρίση) οι επιτροπές του ΟΗΕ έχουν ζητήσει από τα κράτη- φορολογικούς παραδείσους να μεταρρυθμίσουν τη φορολογική τους πολιτική, ώστε να μη μεταφέρονται σε αυτά εταιρικά κέρδη και ατομικός πλούτος. Κατά αυτό τον τρόπο οι επιτροπές του ΟΗΕ εκτιμούν ότι δεν θα υπονομεύονται τα δικαιώματα των πολιτών σε άλλες χώρες, αφού τα κράτη θα έχουν τους μέγιστους διαθέσιμους πόρους για την εξασφάλιση της πλήρους άσκησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ωστόσο, παρ’ όλα αυτά, η διαδρομή μεταξύ φόρου και καλύτερης υγειονομικής περίθαλψης μέσω των δημόσιων συστημάτων υγείας δεν είναι πάντα σαφής, ειδικά εκτός του κόσμου της φορολογικής δικαιοσύνης. Η φοροδιαφυγή και η φοροαποφυγή έχει αποδειχτεί ότι έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην άσκηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Smith, 2023). Σε κάθε περίπτωση όμως δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η πανδημία covid-19 έδειξε ότι η υγεία εξασφαλίζεται μόνο με τη χρηματοδότηση των δημόσιων υγειονομικών συστημάτων. Οπότε στο ερώτημα αν η φορολογία έχει σημασία για την υγεία, η απάντηση είναι θετική.
*Τ. διευθύντρια Φορολογικής & Τελωνειακής Ακαδημίας ΑΑΔΕ / επιστημονική συνεργάτις Ινστιτούτου ΕΝΑ, δρ Νομικής ΕΚΠΑ, DEA de droit Universite Lyon III,Cert. Lund University, Cert. Boston University, Certs. Leiden University, Cert. IMF/VGAPx & VITARAx, TADAT (IMF) trained
