Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Μάνου Χατζιδάκι (23 Οκτωβρίου 1925, Ξάνθη – 15 Ιουνίου 1994, Αθήνα) το Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και τρία εμβληματικά ερευνητικά κέντρα που συνδέονται οργανικά με αυτό διοργανώνουν, στους χώρους του Πανεπιστημίου, διήμερο, δίγλωσσο (στα γαλλικά και στα αγγλικά) συμπόσιο τον Νοέμβριο (21-22/11) με θέμα «Μάνος Χατζιδάκις: μουσική, κουλτούρα και πολιτική». Να επισημάνουμε, μάλιστα, πως αυτή είναι η δεύτερη φορά σε διάστημα ελάχιστων μηνών που η Σορβόννη τιμά τη μνήμη του Χατζιδάκι, αφού τον Ιούνιο, και πάλι με αφορμή την 100ή επέτειο από τη γέννηση του συνθέτη, είχε πραγματοποιηθεί με πρωτοβουλία του γαλλικού πολιτιστικού οργανισμού Delphys, σε συνεργασία με την έδρα «Μεγάλα σύγχρονα στρατηγικά ζητήματα» του Πανεπιστημίου Panthéon-Sorbonne (Paris 1), μεγάλο αφιέρωμα σ’ εκείνον.
Εκτός από τη Σορβόννη, την τωρινή διοργάνωση συνυπογράφουν:
α) η «θυγατρική» της Σορβόννης Διδακτορική Σχολή Concepts et Langages (που στόχο έχει να ενσωματώσει υψηλού επιπέδου έρευνες στο πλαίσιο διδακτορικών σπουδών, φέρνοντας σε επαφή υποψήφιους διδάκτορες, μεταδιδάκτορες και ερευνητές από διάφορα πεδία με διαφορετικές επιστημολογικές προσεγγίσεις),
β) το Ινστιτούτο Μουσικολογικής Ερευνας (IReMus – UMR 8223), ερευνητική μονάδα που συνεργάζεται άμεσα και στενά με τη Σορβόννη, το γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Ερευνας (CNRS), την Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας (BnF) και το γαλλικό υπουργείο Πολιτισμού, και
γ) η μονάδα έρευνας EDITTA (Édition, Interprétation, Traduction des Textes Anciens – Εκδοση, Ερμηνεία, Μετάφραση των Αρχαίων Κειμένων), σημαντική δομή της Σορβόννης, ειδικευμένη στη μελέτη, την έκδοση και την ερμηνεία των γραπτών κειμένων της κλασικής παράδοσης της Ελλάδας και της Ρώμης.
Κεντρικό ρόλο στην οργάνωση έχουν και δύο Ελληνες καθηγητές σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, η αναπληρώτρια καθηγήτρια στη Σχολή Μουσικολογίας της Σορβόννης και διευθύντρια του IReMus Θεοδώρα Ψυχογιού και ο καθηγητής Νεοελληνικών και Συγκριτικών Πολιτισμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Δημήτρης Παπανικολάου. Ελληνες καθηγητές αποτελούν και την επιστημονική και οργανωτική επιτροπή του συμποσίου. Είναι, εκτός από τη Θεοδώρα Ψυχογιού και τον Δημήτρη Παπανικολάου, οι:
● Κατερίνα Φωτεινάκη (Université Paris 8)
● Μάγδα Νικολαΐδου (Université Sorbonne – IReMus)
● Λορέντα Ράμου (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων)
● Μάκης Σολωμός (Université Paris 8)
● Ανδριάνα Σουλέλη (IReMus)
● Δανάη Στεφάνου (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης)
Πέρα από τη θαυμάσια πρωτοβουλία ενός συμποσίου για τον Χατζιδάκι, πράγμα που μας κάνει να ζηλεύουμε και να αναρωτιόμαστε γιατί δεν θα μπορούσε κάτι τέτοιο να το έχει σκεφτεί και υλοποιήσει κάποιο ελληνικό Πανεπιστήμιο στη χώρα που γέννησε τον συνθέτη, πραγματικά συναρπαστικές είναι οι θεματικές ενότητες που θα αναπτυχθούν στο συμπόσιο. Στο σκεπτικό της διοργάνωσης διαβάζουμε λοιπόν τα εξής:
«Ο Μάνος Χατζιδάκις (1925-1994) υπήρξε συνθέτης, ποιητής και πολιτιστική και πνευματική φυσιογνωμία που σημάδεψε βαθιά την Ελλάδα του 20ού αιώνα. Αφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη μουσική της εποχής του, συνδυάζοντας παραδοσιακά και λαϊκά στυλ, ρεμπέτικο, τζαζ, κλασικές και σύγχρονες μουσικές, ενώ παράλληλα ήταν ανοιχτός στις διεθνείς επιρροές.
»Πολυγραφότατος και πρωτότυπος συνθέτης, ο Χατζιδάκις είναι δημιουργός τραγουδιών τεράστιας δημοτικότητας, ενώ συνέθεσε επίσης μουσική για το θέατρο (και στο Μπρόντγουεϊ), για τον χορό (με συνεργασίες ιδίως με τον Μωρίς Μπεζάρ), για το αρχαίο θέατρο (όπως ενδεικτικά για τους Ορνιθες και τις Νεφέλες του Αριστοφάνη), για τον κινηματογράφο (αποσπώντας και Οσκαρ καλύτερου τραγουδιού το 1961 για την ταινία “Ποτέ την Κυριακή” του Ζυλ Ντασσέν, με ερμηνεύτρια τη Μελίνα Μερκούρη), καθώς και για το ραδιόφωνο, αλλά και για σόλο πιάνο και για μουσικά σύνολα.
»Με αφορμή την εκατονταετηρίδα από τη γέννησή του, το συνέδριο αυτό προτείνει να εξεταστεί το μουσικό έργο του Χατζιδάκι σ’ ένα ευρύ πλαίσιο. Θα αναλυθεί η σχέση της πολυσχιδούς μουσικής του γλώσσας με τους συγχρόνους του, οι καλλιτεχνικές του συγγένειες, καθώς και η σχέση του με την ποίηση, τον χορό, τον κινηματογράφο και τις λαϊκές και παραδοσιακές μουσικές. Επιθυμούμε επίσης να αξιολογηθεί η πολιτική και κοινωνική διάσταση του Χατζιδάκι: η εμπλοκή του στις πολιτιστικές πολιτικές στην Ελλάδα (όπως η θητεία του ως διευθυντή στο Τρίτο Πρόγραμμα της Εθνικής Ραδιοφωνίας, η δημιουργία μουσικών διαγωνισμών, παραγωγικών δομών και ορχηστρών και μουσικών συνόλων), αλλά και ο τρόπος με τον οποίο ενσάρκωσε το πολιτικό μέσα στην τέχνη και στον δημόσιο λόγο (μιλώντας ενάντια στην άκρα δεξιά και τον λαϊκισμό ή υπερασπιζόμενος τη σεξουαλική του ταυτότητα).
»Η συνάντηση θα συνδυάσει τη μουσικολογία, τις νεοελληνικές σπουδές και τις πολιτισμικές σπουδές, και θα συνοδευτεί από μουσικές εκδηλώσεις και προβολές. Θα φέρει σε διάλογο μουσική, ιστορία και κοινωνία, αντιπαραβάλλοντας επίσης τα ίδια τα λόγια του Χατζιδάκι (συνεντεύξεις, ομιλίες, δοκίμια και ποιήματα) με τις μαρτυρίες συγχρόνων και συνεργατών του.
»Σε αυτή την εξαιρετικά σπάνια –αν όχι πρώτη– επιστημονική εκδήλωση στη Γαλλία που αφιερώνεται σε αυτόν τον ιδιότυπο συνθέτη, θα είναι επίσης ευκαιρία να αξιολογηθεί πώς και σε ποιο βαθμό ο Χατζιδάκις “επανεφηύρε” την ελληνική μουσική και να αναλυθεί πώς το έργο του είναι ταυτόχρονα λαϊκό και πρωτοποριακό. Θα είναι ευκαιρία επίσης να αναστοχαστούμε την κληρονομιά του σήμερα και στο μέλλον.
»Ενδεικτικές θεματικές ενότητες
● Ρεπερτόριο και συνεργασίες: τα οργανικά έργα, το πιάνο· μουσική για τον κινηματογράφο, το θέατρο, τα μπαλέτα· οι κύκλοι τραγουδιών· οι μεγάλες δημοφιλείς επιτυχίες και η διάδοσή τους· η διεθνής καριέρα.
● Μουσικό ύφος: η σύνθεση ανάμεσα σε παραδοσιακές ελληνικές μελωδίες, κλασικά ρεπερτόρια, σύγχρονες αρμονίες και τζαζ· οι ενορχηστρώσεις και η σύμμειξη ειδών· ο ρόλος των φωνών και των ερμηνευτών.
● Ιστορικό και πολιτιστικό πλαίσιο: Ο Χατζιδάκις στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1940 έως το 1990· ο ρόλος του στην επανεκτίμηση της ελληνικής παραδοσιακής και λαϊκής μουσικής, ιδίως του ρεμπέτικου· η σχέση του έργου του με τα καλλιτεχνικά κινήματα της εποχής του (σουρεαλισμός, νεορεαλισμός, σύγχρονη μουσική, η “γενιά του ’30”)· ο διάλογός του με σύγχρονους καλλιτέχνες στην Ελλάδα και εκτός αυτής.
● Σκέψη και γραπτά: Ο Χατζιδάκις ως δοκιμιογράφος και ποιητής, καθώς και οι παρεμβάσεις του στη δημόσια σφαίρα.
● Διασταυρώσεις: Ο Χατζιδάκις και η Γαλλία, ο Χατζιδάκις στο Χόλιγουντ, ο Χατζιδάκις και η αρχαιότητα, ο Χατζιδάκις και το ρεμπέτικο.
● Ο άνθρωπος των θεσμών και η επιρροή του: Η διεύθυνση του Τρίτου Προγράμματος της Εθνικής Ραδιοφωνίας· το μουσικό φεστιβάλ στ’ Ανώγεια· οι διαγωνισμοί τραγουδιού στην Κέρκυρα και την Καλαμάτα· η Ορχήστρα των Χρωμάτων· η προώθηση της μουσικής πρωτοπορίας, η υπεράσπιση της τέχνης ως πολιτικού μέσου (και ο αγώνας του ενάντια στον λαϊκισμό)· η επίδρασή του στην ελληνική ταυτότητα, στην Ελλάδα και στη διασπορά».
Οι παρουσιάσεις και οι συζητήσεις στο συνέδριο θα γίνονται στα αγγλικά ή στα γαλλικά. Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ακολουθούν τον σύνδεσμο https://forms.gle/g3Vs8myrKPfYyHht9
