Οι περιπέτειες ενός ψέματος

Το επιχείρημα της κυβέρνησης είναι ελαφρώς σύνθετο, αρκούντως διευρυμένο ώστε να καλύπτει μια ευρεία γκάμα σκανδάλων, αρκετά ατελές στη συνθετότητά του, απολύτως ανόητο ως προς την ουσία του και, τέλος, προσβλητικό για τους πολίτες. Η καθολικότητα (αυτά συμβαίνουν σε όλες τις χώρες της Ε.Ε.), η διαχρονικότητα των παθογενειών (αυτά γίνονταν με όλες τις ελληνικές κυβερνήσεις), η υποτιθέμενη άγνοια (δεν ήξερα ούτε όφειλα να ξέρω), το ότι εμείς (η κυβέρνηση Μητσοτάκη) κάνουμε ό,τι μπορούμε να διορθώσουμε τα κακώς κείμενα και, τέλος, το ότι «θέλουν να μας ρίξουν τα οργανωμένα συμφέροντα» δεν είναι αρκετά για να αντιστρέψουν το βαρύ κλίμα.

Εντωμεταξύ, η ωραιοποίηση, το φτιασίδωμα και το ψέμα συνεχίζονται με ένταση. Ωστόσο, μια νοητική κατασκευή δεν συνιστά πολιτική· δεν είναι η πρέπουσα αντίδραση σε υπαρκτά κοινωνικο-οικονομικά προβλήματα, ούτε προσπάθεια ανασυγκρότησης της χώρας. Είναι άπελπις προσπάθεια για τρίτη κυβερνητική θητεία. Το «μάθαμε και διορθωνόμαστε» δεν ισχύει, γιατί το κόστος της «διόρθωσης» υπερβαίνει το όφελος.

Ακόμα κι όταν ένα παραπλανητικό επιχείρημα έχει ψήγματα αλήθειας, δεν μπορεί να συντηρήσει το ψέμα με το οποίο θέλεις να εξαπατήσεις τους πολίτες σου. Η Χάνα Αρεντ ήταν διαφωτιστική: «Το πρόβλημα με το ψέμα και την εξαπάτηση είναι ότι η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται εξ ολοκλήρου από μια σαφή αντίληψη της αλήθειας που ο ψεύτης και ο απατεώνας επιθυμούν να αποκρύψουν» (από το «Κρίσεις της Δημοκρατίας»). Κι εδώ βρισκόμαστε: το ψέμα έχει στον πυρήνα του την αλήθεια που επιχειρεί να αποκρύψει – το ότι η χώρα κυβερνάται από μια κληρονομική ψευδο-ελίτ τενεκέδων ξεγάνωτων και πλιατσικολόγων.

Το επιχείρημα των οικονομικών δεικτών (για την ακρίβεια, η κυβέρνηση στέκεται σε έναν κυρίως σημαντικό δείκτη, όπως το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) ελέγχεται ως προς την ορθότητά του από μια σειρά άλλων εξίσου σημαντικών δεικτών που είναι πιο διαφωτιστικοί στην αποτύπωση της πραγματικότητας. Η αξιολόγηση και η πορεία της οικονομίας «ελέγχεται» ή «συμπληρώνεται» από άλλους δείκτες που, συχνά, αναδεικνύουν πλευρές λιγότερο ευνοϊκές για την κυβέρνηση. Π.χ. η ανεργία (ιδίως η μακροχρόνια και των νέων) δείχνει ότι μπορεί το ΑΕΠ να αυξάνεται, αλλά αν μεγάλα τμήματα του πληθυσμού μένουν εκτός της αγοράς εργασίας, το βιοτικό επίπεδο δεν βελτιώνεται. Οι μισθοί και η αγοραστική δύναμη μειώνονται. Αν ο πληθωρισμός αυξάνεται πιο γρήγορα από τους μισθούς, τότε το πραγματικό εισόδημα μειώνεται, ακόμα κι αν το ΑΕΠ αυξάνεται.

Η ανάπτυξη που συγκεντρώνεται σε λίγους δεν αντανακλάται στην καθημερινότητα των πολλών, κι αυτό το δείχνει η διεύρυνση των ανισοτήτων (δείκτης Gini και τα ποσοστά φτώχειας). Η αύξηση του ΑΕΠ δεν σημαίνει απαραίτητα βελτίωση βιοτικού επιπέδου, εάν ταυτόχρονα επιβαρύνεται ο πληθυσμός ή το κράτος με υψηλά χρέη.

Τέλος, εάν η αύξηση του ΑΕΠ συνυπάρχει με «διαρροή εγκεφάλων» ή γήρανση του πληθυσμού, το μέλλον είναι κακό. Και στην Ελλάδα, υπάρχουν όλα αυτά, και η επιτελική κυβέρνηση απλά τα κοιτάζει. Και κάνει το ίδιο με τους δείκτες ποιότητας ζωής (υγεία, παιδεία, εργασία, κόστος στέγασης) που, συχνά, μετρούν καλύτερα την ευημερία των ανθρώπων σε σχέση με την απλή αύξηση του ΑΕΠ.

Η κυβέρνηση κάνει και χειρότερα. Εργαλειοποιεί τα ακροδεξιά, ρατσιστικά και εθνικιστικά ανακλαστικά ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Και μέσω των αλλεπάλληλων σκανδάλων καταλήστευσης πόρων (εθνικών και ευρωπαϊκών) δημιουργεί μια «τάξη» άξεστων νεόπλουτων, μπιζναδόρων και μαφιόζων, υπέρ του δικού τους «νόμου και της τάξης», όπως τα αντιλαμβάνονται, όπως τα θέλουν, όπως τα ονειρεύονται. Για να μπορούν να ασκούν την παραποίηση, την παραπληροφόρηση, την προπαγάνδα και να αξιώνουν τον θάνατο της λογικής, της νοημοσύνης, του «κοινού νου». Τα σκάνδαλα έχουν ουρά… Και παρά τις επιχειρήσεις συγκάλυψης, κυκλώνουν το Μαξίμου και τον πρωθυπουργό, με πολύ φτωχές απαντήσεις του τύπου «Η καλύβα του μπαρμπα-Θωμά», αλλά ξαναγραμμένη από επικοινωνιολόγους της Κου Κλουξ Κλαν.

Τέλος (και με την επιφύλαξη ότι το άρθρο εδώ δεν αφορά την υπόθεση εμφάνισης νέου κόμματος Τσίπρα και τις συνέπειες ενός τέτοιου εγχειρήματος, ούτε υποθέσεις για το καλάθι του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ), αξίζει να σημειωθεί μια αισθητή αντιστροφή της τάσης. Δεν είναι πλέον η «ανερμάτιστη αντιπολίτευση» που γεμίζει το πολιτικό ταμείο της Ν.Δ. και δίνει τρίτη θητεία στον Μητσοτάκη, αλλά η κυβέρνηση Μητσοτάκη που γεμίζει τα ταμεία της αντιπολίτευσης. Η κυβέρνηση βρίσκεται σε αποδρομή εξαιτίας των συγκαλύψεων των σκανδάλων και των κακών επιδόσεών της.

Από το «Μωυσής» στο «Κουλχισεδέκ» και «Σκανδαλίξ», η απόσταση είναι μεγάλη και δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να προεικάσει το τοπίο και τις εξελίξεις για την επόμενη μέρα. Η κατάσταση, βέβαια –αν δεν αλλάξει τίποτα–, δεν ευνοεί ούτε τη χώρα ούτε τους Ελληνες.