Η Σαουδική Αραβία (θέλει να) παρουσιάζεται ως μια χώρα σε φάση ανοίγματος και εκσυγχρονισμού στο πλαίσιο της διεθνούς στρατηγικής της για βελτίωση της εικόνας της. Το καλύτερο παράδειγμα είναι η εκστρατεία sportswashing, όπως αναφέρει η Διεθνής Αμνηστία. Ηδη ανέλαβε το Μουντιάλ Ποδοσφαίρου της FIFA το 2034, ενώ πέρσι είχε διοργανώσει την τελική φάση της Supercopa της Ισπανίας.
Το βασίλειο των Σαούντ έχει θλιβερό ιστορικό παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ιδίως των δικαιωμάτων των γυναικών όπου η στρατηγική είναι η ίδια. Για να αμβλύνει τις αντιδράσεις απέναντι σε μια πραγματικότητα που έφερε τη χώρα στην 126η θέση (από 146) του Δείκτη Ανισότητας Φύλου του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ το 2024 έχει κάνει κάποιες παραχωρήσεις στις γυναίκες: το 2015 τους δόθηκε δικαίωμα ψήφου για πρώτη φορά, το 2018, έπειτα από μαζική καμπάνια ανυπακοής των γυναικών, τους επιτράπηκε να οδηγούν αυτοκίνητο, το 2019 μπόρεσαν να ταξιδέψουν δίχως την έγκριση του κηδεμόνα τους, το 2021 να προσκυνήσουν στη Μέκκα χωρίς συνοδεία άντρα.
Και το 2022 υιοθετήθηκε νέος Νόμος περί Προσωπικής Συνθήκης (PLS), o οποίος αίρει κάποιους από τους πιο άδικους όρους ζωής των γυναικών της Σαουδικής Αραβίας. Αλλά αποτελεί ένα προπέτασμα καπνού, αφού στην ουσία κωδικοποιεί τις διακρίσεις εναντίον τους σχεδόν σε όλες τις πλευρές της οικογενειακής ζωής και διατηρεί το σύστημα της αντρικής κηδεμονίας περιορίζοντας την ελευθερία και αυτονομία τους. Τις καταδικάζει να παραμένουν υπό την «επίβλεψη και έγκριση» ενός άντρα της οικογένειάς τους. Συνήθως είναι σύζυγοι ή πατέρες από τους οποίους πρέπει να ζητούν άδεια για να κάνουν απλά πράγματα της καθημερινότητας.
Και αν μια γυναίκα αντιτεθεί στον «ουαλί» (στον κηδεμόνα ή φύλακά της) μπορεί αυτός να τη στείλει είτε στη φυλακή είτε σε ειδικά «κέντρα αποκατάστασης». Εκεί «απείθαρχες» γυναίκες θα συνετιστούν -θέλοντας και μη- επειδή ήταν ατίθασες, δεν ακολουθούσαν τους παραδεδεγμένους κανόνες, απουσίασαν «αδικαιολόγητα» από το σπίτι τους ή το έσκασαν, είχαν συμπεριφορές ηθικά μεμπτές, είχαν σεξουαλικές σχέσεις εκτός γάμου. Ή απλώς γιατί υπέπεσαν στο έγκλημα της «ανυπακοής» στον πατέρα ή κηδεμόνα τους, ανεξαρτήτως του γιατί και σε τι δεν υπάκουσαν.
Τα λένε Dar al Reaya, Οίκοι Φροντίδας, αλλά αντ’ αυτού είναι ένα είδος μυστικών φυλακών για υποτίθεται παραστρατημένες γυναίκες (από ανήλικα κορίτσια ώς και ενήλικες 30 ετών) όπου η επιβεβλημένη επιστροφή τους στην κοσμιότητα, τη σεμνότητα και την υπακοή επιβάλλεται με συστηματική κατήχηση, κακομεταχείριση και ξύλο. Σαν κόλαση το περιέγραψαν σε ένα εξαιρετικό ρεπορτάζ της Guardian πριν από κάποιους μήνες έγκλειστες που μίλησαν για αυτό που αποκάλεσαν «μαρτύριό» τους. Σύμφωνα με αυτές τις μαρτυρίες, οι γυναίκες τιμωρούνται με εβδομαδιαίες μαστιγώσεις, υποβάλλονται σε αναγκαστική θρησκευτική κατήχηση και στερούνται επισκέψεων ή οποιασδήποτε επαφής με τον έξω κόσμο.
Κατά την κυβέρνηση, αυτοί οι «Οίκοι Φροντίδας», που ιδρύθηκαν τη δεκαετία του 1960, παρέχουν καταφύγιο σε κορίτσια που κατηγορούνται και καταδικάζονται για διάφορα εγκλήματα και τους προσφέρουν «φροντίδα και κοινωνική πειθαρχία, ενίσχυση της θρησκευτικής τους ταυτότητας, εκπαίδευση και ιατρική περίθαλψη», με στόχο να τις «αποκαταστήσουν» με τη βοήθεια ψυχιάτρων (λες και η ανυπακοή συνιστά ψυχική διαταραχή) και να επιστρέψουν «ηθικά υγιείς» στις οικογένειές τους.
Ωστόσο η σαουδαραβική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων ALQST καταγγέλλει σε έκθεσή της «περιπτώσεις κακοποίησης και παραμέλησης, όπως υποσιτισμό, κακές συνθήκες υγείας και υγιεινής, κακομεταχείριση, υπερβολική χρήση απομόνωσης και ταπεινώσεις». Ενώ σύμφωνα με την έρευνα που διεξήγαγε επί έξι μήνες η βρετανική εφημερίδα, συμπεριφορές όπως η μη συμμετοχή σε κάποια προσευχή ή ακόμα και να είναι μια γυναίκα μόνη με άλλη έγκλειστη είναι κολάσιμες και τιμωρούνται με μαστιγώματα. Ανάμεσα σε ακόμα πολλά άλλα δείγματα εξευτελιστικής μεταχείρισης τις αναγκάζουν να μένουν γυμνές για να περάσουν πολλαπλούς σωματικούς ελέγχους ή τις υποβάλλουν σε τεστ παρθενίας κατά την είσοδό τους και τις ποτίζουν με ηρεμιστικά για «να κοιμούνται», δηλαδή για να τις κρατούν σε μια κατάσταση τεχνητής νιρβάνας ώστε να είναι «ήρεμα πειθήνιες».
Συγκάλυψη εγκλημάτων
Πολλές από αυτές προτού σταλούν για «αποκατάσταση» υπήρξαν θύματα σεξουαλικών επιθέσεων ή κακοποίησης από τους ίδιους τους πατέρες, αδελφούς ή συζύγους τους, έτσι που οι Οίκοι Φροντίδας λειτουργούν και σαν θεσμός συγκάλυψης άλλων εγκλημάτων. «Ο πατέρας μου με απειλούσε συστηματικά από τα 13 μου ότι θα με έκλεινε σε ένα Dar al Reaya αν δεν “υπάκουα” στη βούλησή του να με κακοποιεί σεξουαλικά» έλεγε στην Guardian η Γιάχια, που σήμερα ζει στην εξορία, εκφράζοντας το δίλημμα που αντιμετωπίζουν πολλές γυναίκες: να τις στείλουν σε έναν Οίκο Φροντίδας ή να παραμείνουν σε ένα σπίτι όπου τις κακοποιούν.
Αυτοί οι θύτες, που είναι και νόμιμοι κηδεμόνες τους, είναι που αποφασίζουν όχι μόνο αν θα εγκλειστούν αλλά και πότε και αν θα βγουν από αυτά τα κολαστήρια. Και ο μόνος τρόπος να βγουν από εκεί είναι πάλι μέσα από έναν άντρα. Αν δεν έχουν έναν κηδεμόνα πρόθυμο να υπογράψει για την απελευθέρωσή τους, μπορεί να παραμείνουν έγκλειστες για πολλά χρόνια και έπειτα να μεταφερθούν σε κανονικές φυλακές όπου μπορεί να μείνουν ώς το τέλος της ζωής τους. Και δεν είναι σπάνιο ηλικιωμένοι άντρες ή πρώην φυλακισμένοι να πηγαίνουν σε αυτά τα ιδρύματα αναζητώντας πιθανές συζύγους: για πολλές αυτή είναι ίσως και η μόνη εναλλακτική απέναντι στο να παραμείνουν έγκλειστες διά βίου. Μια ζωή ούτως ή άλλως χωρίς διέξοδο.
Η φρίκη που ζουν οι γυναίκες της Σαουδικής Αραβίας στα ιδρύματα «αποκατάστασής» τους δεν είναι κάτι καινούργιο ούτε άγνωστο. Το 2017 έπειτα από την αυτοκτονία τεσσάρων γυναικών στον Οίκο Φροντίδας «Η Μέκκα» ξεκίνησε μια μαζική εκστρατεία στα κοινωνικά δίκτυα, που με hashtag #Save_the_Girls_of_the_Care_Home κατήγγειλε τις φρικαλεότητες. Οκτώ χρόνια μετά στην «εκσυγχρονιστική» απόλυτη μοναρχία, που και επί του «μεταρρυθμιστή» πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν εξακολουθεί να είναι ένα από τα πιο αναχρονιστικά και ανελεύθερα καθεστώτα στον κόσμο, οι γυναίκες συνεχίζουν να κλείνονται σε ιδρύματα για να «συμμορφωθούν».
