«Πολλοί Ιρανοί φοβόμαστε περισσότερο πια για τη ζωή μας, τον κατακερματισμό της χώρας μας και ένα αβέβαιο μέλλον» δηλώνει η Φατίχ από την Ισπανία για τον πρόσφατο πόλεμο των 12 ημερών. «Σε κανένα παιδί δεν αξίζει να σκοτωθεί και κανενός το αίμα δεν αξίζει περισσότερο», λέει 37χρονη συμπατριώτισσά της στην Ελλάδα. Δεν γνωρίζονται. Αλλά οι απόψεις τους συγκλίνουν.
Δυο Ιρανές στην Ευρώπη. Η πρώτη είχε φυλακιστεί λίγο μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί το 2022 στο κολαστήριο των φυλακών Εβίν, που βομβαρδίστηκαν στην πρόσφατη σύρραξη, πριν πάρει τον δρόμο της προσφυγιάς. Η δεύτερη σε ένα από τα ταξίδια της πίσω στην πατρίδα δέχτηκε μια «απλή» σύσταση, διότι δεν φορούσε «σωστά» τη χιτζάμπ. Και οι δυο τονίζουν ότι η επίθεση της γενοκτονικής κυβέρνησης του Ισραήλ διέψευσε τις διαχρονικές αλλά εν τέλει κενές υποσχέσεις του θεοκρατικού καθεστώτος για ασφάλεια στη χώρα της Μέσης Ανατολής.
Μετά την εξέγερση του 2022 με σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», οι αιτήσεις ασύλου Ιρανών στην Ευρώπη αυξήθηκαν. Μεγάλο μέρος από τα 4 εκατομμύρια εκπατρισμένων Ιρανών βρίσκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες -το Λος Αντζελες είναι γνωστό ως «Tehrangeles»-, στον Καναδά, τα Εμιράτα αλλά και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως Γερμανία, Σουηδία, Γαλλία, Ολλανδία, Αυστρία και Δανία. Στην Ουάσινγκτον, στο Λονδίνο, στο Κασμίρ, Ιρανοί διαδήλωσαν υπέρ του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Από την άλλη, ξενιτεμένοι Ιρανοί και Ιρανές στην Ευρώπη εξηγούν γιατί ο ιρανικός λαός δεν ωφελείται από τον πόλεμο, προσδοκώντας οι ίδιοι να αποφασίσουν ελεύθερα για το μέλλον τους.
Παρακολουθούν με δυσπιστία την εύθραυστη εκεχειρία, θεωρώντας ότι δεν πρόκειται να κρατήσει, επειδή έχει επιβληθεί από τις ΗΠΑ. Αυτή τη στιγμή φοβούνται περισσότερο και από το Ισραήλ την ένταση της βάρβαρης καταστολής στο Ιράν, την οποία χαρακτηρίζουν ως επίδειξη ισχύος και κυρίως ως ευκαιρία για τιμωρία των αντιφρονούντων με στόχο τη διατήρηση της εξουσίας. Οι σαρωτικές συλλήψεις αντιφρονούντων με στημένες κατηγορίες για κατασκοπεία για λογαριασμό του Ισραήλ αλλά και οι νέες εκτελέσεις έρχονται μετά τις εκτελέσεις -ρεκόρ δεκαετίας- του 2024.
Η Διεθνής Αμνησία καταδίκασε πριν από λίγες μέρες την απόφαση των ιρανικών αρχών για επιβολή θανατικής ποινής σε βάρος συλληφθέντων. Τη χρησιμοποιούν «για να επιβάλουν τον έλεγχο και να ενσταλάξουν τον φόβο στον ιρανικό λαό. Να σταματήσουν όλα τα σχέδια για τη διενέργεια αυθαίρετων εκτελέσεων και να προστατεύσουν όλους όσοι συνελήφθησαν με την κατηγορία της κατασκοπείας» σημειώνει ο Hussein Baoumi, αναπληρωτής διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.
Απειλητικά sms για «κατασκόπους» και χιτζάμπ
«Ανησυχούμε πολύ για τους πολιτικούς κρατούμενους. Δεν πρόκειται να έχουν δίκαιες δίκες. Αυτό επηρεάζει όλες τις μειονότητες, όπως την κουρδική, που ήταν πολύ ενεργή στην εξέγερση. Οι φωνές τους πρέπει να ακουστούν και η διεθνής κοινότητα οφείλει να τους δώσει προσοχή» τονίζει στην «Εφ.Συν.» η 37χρονη Ν. από την ιρανική κοινότητα της Ελλάδας. Μας εξηγεί πως πολλά άτομα έχουν δεχτεί προειδοποιητικά μηνύματα με το ίδιο περιεχόμενο: «το να ακολουθείτε, να κάνετε like ή να επικοινωνείτε με διαδικτυακά κανάλια που συνδέονται με κάποιον τρόπο με το Ισραήλ μπορεί να έχει νομικές συνέπειες». Προσθέτει ότι «ακόμα και μετά την έναρξη του πολέμου οι γυναίκες απειλούνταν με sms για τις χιτζάμπ» αναφορικά με το σύστημα αναγνώρισης προσώπου με τη χρήση καμερών, μετά την κατάργηση της αστυνομίας ηθών.
«Οι Ιρανοί είναι παγιδευμένοι από ένα βάρβαρο καθεστώς, σαν να είναι όμηροι. Από την άλλη, ο πολεμοχαρής εγκληματίας Νετανιάχου εκμεταλλεύτηκε την κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν, προσπαθώντας να χειραγωγήσει, προσποιούμενος ότι με τον πόλεμο θα σώσει με κάποιον τρόπο τον λαό. Και πριν από τον πόλεμο έστελναν sms ότι “εμείς θα σας σώσουμε”. Φυσικά ο λαός γνωρίζει τι συμβαίνει στη Γάζα, αλλά είναι τόσο απελπισμένος, ενώ άλλοι έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου» σημειώνει η Ν.
Ούτε καταφύγια ούτε πληροφόρηση
Οπως επισημαίνει η Σ.Σ., που μένει επίσης στη χώρα μας και επίσης επιθυμεί την ανωνυμία για ευνοήτους λόγους, οι συλλήψεις και οι απειλές στο Ιράν μόνο και μόνο για συμμετοχή σε ειρηνικές διαμαρτυρίες και αναρτήσεις στο διαδίκτυο είναι μέρος της καθημερινής συζήτησης στη διασπορά. Στην πατρίδα της «οι άνθρωποι βρίσκονται συνεχώς σε κατάσταση επιβίωσης. Η οικογένειά μου μιλάει συνεχώς για την οικονομική δυσπραγία, τον φόβο να μιλήσουν και το πόσο απομονωμένοι αισθάνονται από τον υπόλοιπο κόσμο. Υπάρχει μια βαριά σιωπή, οι άνθρωποι είναι εξαντλημένοι, αλλά εξακολουθούν να ελπίζουν με κάποιον τρόπο. Ως μέλος της ιρανικής διασποράς, αισθάνομαι απόλυτο φόβο για τους ανθρώπους μου και απογοήτευση για τα μεγαλύτερα πολιτικά παιχνίδια που παίζονται» περιγράφει για τις μέρες πριν και μετά τις επιθέσεις, για τις οποίες οι πολίτες δεν είχαν επαρκή ενημέρωση.
Πολλοί ακολούθησαν τις οδηγίες να μπουν στο μετρό, παρότι δεν ήταν ασφαλές λόγω έλλειψης χωρητικότητας, καθώς δεν άνοιξαν γι’ αυτούς καταφύγια. «Το Ισραήλ ανακοίνωνε ότι σκόπευε σε λίγες ώρες να βομβαρδίσει την τάδε περιοχή, κυρίως στην Τεχεράνη, ενώ στις μικρές πόλεις δεν υπήρχε ανάλογη ενημέρωση. Ηταν όλοι τρομαγμένοι, δεν ήξεραν πότε και από πού έρχεται πύραυλος» λέει στην «Εφ.Συν.» ο 45 χρόνος πρόσφυγας Ρ. Κομπαντί, που μένει στη Γερμανία. Εφερε ως παράδειγμα το διπλανό χωριό του πατέρα του. «Υπήρχε μια εγκατάσταση που κανείς δεν ήξερε πόσο χτυπήθηκε. Την τρίτη ή την τέταρτη μέρα του πολέμου κόπηκε το ίντερνετ και δεν μπορούσα να επικοινωνήσω μαζί τους. Κάποιες φορές κατάφερναν να με καλέσουν, αλλά μετά από ένα λεπτό έπεφτε η γραμμή».
Φόβος και χαρά
Είναι ένας από τους πολλούς μετανάστες που αισθάνονται αμφιθυμία για τη σύγκρουση. Ενας από τους ακόμα περισσότερους που έχουν βασανιστεί ως πολιτικοί κρατούμενοι στο παρελθόν. Είχε συλληφθεί σε διαδήλωση τυχαία στην πόλη Μαχαμπάντ κι ύστερα κατηγορήθηκε για συνεργασία με κουρδικά κόμματα, γιατί είχε ιδρύσει οργάνωση που μάθαινε σε παιδιά απαγορευμένα βιβλία.
Ο Κομπαντί ένιωσε χαρά για τον θάνατο δεκάδων Ιρανών στρατιωτικών αξιωματούχων, «γιατί δεν είναι διοικητές του επίσημου στρατού, είναι των Φρουρών της Επανάστασης, που δημιουργήθηκαν μόνο για τα συμφέροντα του καθεστώτος και όχι του λαού. Είναι οι άνθρωποι που σκότωσαν τόσα νέα παιδιά». Πιστεύει βέβαια πως ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ισραήλ, που διαπράττει τη γενοκτονία στη Γάζα, «δίνουν οποιαδήποτε σημασία στα ανθρώπινα δικαιώματα και έχουν σκοπό δήθεν την απελευθέρωση του ιρανικού λαού. Απλά ήθελαν να χτυπήσουν τις πυρηνικές βάσεις και εγκαταστάσεις. Αυτοί ποτέ δεν ήταν με το μέρος του λαού».
Στη Γερμανία, όπου υπολογίζεται ότι βρίσκονται περισσότεροι από 300.000 άτομα ιρανικής καταγωγής, ζει και ο 44χρονος πρόσφυγας Φ. Ντενούι που έχει περάσει από την Ελλάδα. Ο Ντενούι και ο Κομπαντί υποστηρίζουν ότι -παρά τις διακηρύξεις περί του αντιθέτου- το Ιράν έχασε τον πόλεμο. Γι’ αυτούς είναι ένας πόλεμος που θα έχει συνέχεια και ξεκίνησε όχι τώρα, αλλά πριν από 47 χρόνια, μετά την ιρανική επανάσταση που κατέληξε στο καθεστώς των Αγιατολάχ.
Εσπειραν θύελλες
«Από την πρώτη μέρα ο Χομεϊνί και τώρα ο Χαμενεΐ είπαν ότι “η Αμερική είναι εχθρός μας, το Ισραήλ είναι εχθρός μας, θα καταστρέψουμε και θα εξορίσουμε από τον χάρτη το Ισραήλ”. Αλλά εμείς αγαπάμε τους Ισραηλινούς και πιστεύω ότι οι Ισραηλινοί αγαπούν τους Ιρανούς. Αυτό που συνέβη ήταν το αποτέλεσμα 46 χρόνων αλληλοαπειλών και διαφωνίας μεταξύ των πολιτικών μόνο», υπογραμμίζει ο Ντενούι, καταγγέλλοντας ότι εδώ και μισό αιώνα η ιρανική κυβέρνηση ξέχασε τον ιρανικό λαό και ξόδευε χρήματα από τις εξορύξεις πετρελαίου για την Υεμένη, τον Λίβανο και τη Χεζμπολάχ, τη Χαμάς και για άλλες «φανατικές ισλαμικές ριζοσπαστικές ομάδες».
Αυτά τα χρήματα, συνεχίζει, «θα μπορούσαν να δαπανηθούν για τους Ιρανούς, που αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα. Δεν μπορούν να πληρώσουν για τα ενοίκια των σπιτιών τους, δεν έχουν χρήματα καν για ένα κιλό κρέας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο λέμε ότι αυτός ο πόλεμος δεν είναι μεταξύ των Ιρανών και των Ισραηλινών. Και κυρίως, ρίχνω την ευθύνη κατά 90% στο καθεστώς του Ιράν για αυτόν τον πόλεμο… Η ειρήνη είναι ένας χαμένος θησαυρός, που όλοι αναζητούμε και ελπίζουμε ότι όλοι μπορούν να απολαύσουν, χωρίς να υπολογίζουμε σύνορα, δέρματα, χρώματα, θρησκείες. Να ζούμε φιλικά και ειρηνικά ο ένας δίπλα στον άλλο».
«Υπάρχει έλλειψη βενζίνης, πολλά ΑΤΜ δεν δίνουν χρήματα, οι άνθρωποι δεν έχουν αυτοκίνητα», τονίζει η Ιρανή ακτιβίστρια Ελνάζ Σαρμπέρ από τη μακρινή Σάντα Κρουζ της Καλιφόρνια. Ο αδελφός της θέλει να φύγει από την Τεχεράνη, αλλά του είναι δύσκολο να τα καταφέρει. Η ίδια δεν πιστεύει ότι η αντιπολίτευση είναι έτοιμη για αλλαγή καθεστώτος.
Ο Παχλεβί, οι μοναρχικοί και ο γρίφος της επόμενης μέρας
«Μακάρι να είχαν φύγει με διαφορετικό τρόπο, αλλά, αν τους ξεφορτωθούμε έτσι, ας είναι», υπογραμμίζει η Νιλουφάρ Σαμπερί. Είναι μεταξύ εκείνων των Ιρανών που πιστεύουν ότι η καλύτερη μεταβατική επιλογή θα ήταν «μια κοινοβουλευτική μοναρχία, όπως στην Ισπανία», όπου έχει αυτοεξοριστεί από το 1980.
Στην έντονη συζήτηση για την επόμενη μέρα κυριαρχεί, μεταξύ άλλων, το όνομα του μεγαλύτερου γιου του τελευταίου σάχη του Ιράν, Ρεζά Παχλεβί, που πρότεινε να ηγηθεί μιας μεταβατικής κυβέρνησης. Για την Σαρμπέρ, ο Παχλεβί δεν θα μπορούσε να ενώσει τους αντιφρονούντες. «Είναι τόσο μοναρχικοί, που κλείνουν τον δρόμο στη συνεργασία με άλλες ομάδες», λέει, αλλά εκτιμά ότι το Ισραήλ θα υποστήριζε τον Παχλεβί, εκφράζοντας όμως τον φόβο ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να καταλήξει σε εσωτερική σύγκρουση. Κατά τη γνώμη της υπάρχουν πολιτικοί κρατούμενοι μέσα στο Ιράν «που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια καλύτερη ελπίδα». Το ιδανικό για εκείνη σενάριο θα ήταν ο Αγιατολάχ να παραδοθεί και να εγκαταλείψει το πυρηνικό πρόγραμμα. Αναγνωρίζει ότι είναι ανέφικτο: «Προτιμούν να πεθάνουν παρά να παραδοθούν».
«Οι μοναρχικοί συνεργάζονται στενά με το Ισραήλ, είναι ξεκάθαρο», συμφωνεί ο Χαμζέ Γκαλεμπί, πρώην επικεφαλής του αρχηγείου της νεολαίας του μεταρρυθμιστή υποψηφίου Χοσεΐν Μουσαβί το 2009, δείχνοντας μια φωτογραφία από την επίσκεψη του Παχλεβί στο Ισραήλ πριν από ενάμιση χρόνο με την Ισραηλινή υπουργό Γκίλα Γκαμλιέλ.
Για πολλούς Ιρανούς στην Ευρώπη ο πόλεμος αποδυνάμωσε το καθεστώς, όμως όχι αρκετά. «Κάποιοι από τη διασπορά θέλουν απλώς ειρήνη και ασφάλεια για τις οικογένειές τους, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να διατηρήσουν το καθεστώς. Αλλοι πιστεύουν ότι τίποτα δεν θα αλλάξει αν δεν καταρρεύσει το σύστημα, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει περισσότερο πόνο βραχυπρόθεσμα. Καταλαβαίνω και τις δύο πλευρές. Δεν πιστεύω ότι η αλλαγή καθεστώτος είναι εύκολη», αναφέρει η Ν. από την Αθήνα.
Στη Γερμανία ο συνομιλητής μας Κομπαντί δεν πιστεύει πως ένα κόμμα ή μια ομάδα ρεφορμιστών θα καταφέρει κάποια αλλαγή. «Μόνο αν ο λαός κάποια στιγμή βγει στους δρόμους να κάνει επανάσταση θα αλλάξουν τα πράγματα. Η εξέγερση του 2022 συνεχίζεται μέσω μικρών κινήσεων. Βλέπεις πια στους δρόμους της Τεχεράνης γυναίκες να τολμούν να βγάλουν τη μαντίλα τους. Δεν κατάφεραν να επιβάλουν ξανά τη χιτζάμπ, όπως παλιότερα. Ελπίζω στο μέλλον να ξαναγίνουν εξεγέρσεις. Μία, δύο, τρεις, τελικά θα πέσει το καθεστώς. Σε αυτές τις 12 μέρες το Ισραήλ δεν χτύπησε μόνο τους πυραύλους και τις βάσεις. Χτύπησε και τα σύμβολα του καθεστώτος. Δηλαδή δυνάμεις καταστολής, όπως την αστυνομία και τις φυλακές Εβίν. Αυτό σημαίνει ότι έχουν αποδυναμωθεί πολύ και στο μέλλον δεν θα μπορούν εύκολα και άνετα να τα φτιάξουν όλα ξανά όπως παλιά».
? Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι: Lola García-Ajofrín (El Confidencial – Ισπανία) και Flora Mory (Der Standard. Austria)
