Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας: όταν μας «τρολάρει» η κυβέρνηση

Μόλις μερικούς μήνες πριν από τον τελευταίο χρόνο ισχύος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Δεκέμβριος 2026 με τα επιμέρους ορόσημα και τους στόχους να πρέπει να επιτευχθούν έως τις 31 Αυγούστου 2026), η ελληνική κυβέρνηση επανέρχεται με μια συνολική πρόταση προσαρμογής του Εθνικού Σχεδίου που κατέθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ε.Ε.) στις 27 Απριλίου 2021.

Βάσει του περιεχομένου της εκτελεστικής απόφασης του Συμβουλίου της Ε.Ε. (Council Implementing Decision COM2025 367 final από τις 30/6/2025), με την οποία προτείνεται να εγκριθεί η νέα αναθεώρηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0» σε προσεχές ECOFIN, η πρόταση τροποποίησης συμπεριλαμβάνει 151 ξεχωριστά ορόσημα και στόχους σε 107 μέτρα συνολικά. Εξ αυτών, για τα μισά προτείνεται να τροποποιηθεί η υλοποίησή τους με «καταλληλότερες» (σύμφωνα με τον κυβερνητικό χαρακτηρισμό) λύσεις, το 35% περίπου χαρακτηρίζονται ως μερικώς ή και συνολικά ανέφικτα και για το υπόλοιπο 15% αιτείται αύξηση του προϋπολογισμού τους, ακριβώς λόγω της μετριασμένης υλοποίησης άλλων.

Περιδιαβάζοντας το περιεχόμενο της σχετικής έκθεσης, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει τρομερό (μεταφορικά και κυριολεκτικά) χιούμορ! Θεωρεί μάλλον πως στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα είναι ήσσονος σημασίας η ενίσχυση της Εθνικής Υπηρεσίας κατά της Διαφθοράς (μέτρο 16952), η καταπολέμηση του παραεμπορίου (μέτρο 16703), ή η ενίσχυση των μηχανισμών φορολογικών και τελωνειακών ελέγχων (μέτρο 16291), καθώς συμπεριλαμβάνει τις εν λόγω δράσεις μεταξύ αυτών που ουσιαστικά προτείνει την απένταξή τους. Αντιθέτως, διατηρεί και επεκτείνει το ορόσημο 109 στο μέτρο 16810 για την ανάπτυξη ενός Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Σχέσεων με Πελάτες για τη Γενική Κυβέρνηση… «Πελααάτες μου!»

Στα πιο σοβαρά, αξιοποιώντας τις διαθέσιμες σχετικές πληροφορίες (οι οποίες, για ευνόητους λόγους, είναι περιορισμένες και δύσκολα ανευρέσιμες) προέβην σε μια ποσοτικοποιημένη ποιοτική ανάλυση των μέτρων που εμπεριέχονται στην κυβερνητική πρόταση τροποποίησης, ανάλογα αφενός με τους τομείς στους οποίους αποσκοπούν και αφετέρου με τον τύπο των δράσεων¹. Τα βασικά συμπεράσματα έχουν ως εξής:

1. Στα μέτρα που χαρακτηρίζονται ως ανέφικτα από την κυβέρνηση (ανεξαρτήτως της μη εμφανούς αιτιολόγησης) συγκαταλέγονται σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό αυτά που αφορούν «κοινωνική πολιτική» και «πολιτική προστασία». Αντιθέτως, πολύ περισσότερα είναι τα έργα υποδομών κυρίως άυλης φύσης που τροποποιούνται (με «καταλληλότερες» λύσεις), ενώ στην κατηγορία αυτών που διευρύνεται η εφαρμογή τους συμπεριλαμβάνονται με σχετικά πολύ μεγαλύτερο ποσοστό μέτρα που αφορούν την ψηφιοποίηση και αναβάθμιση της δημόσιας διοίκησης και την ενέργεια.

2. Αντιστοίχως στην κατηγορία των «ανέφικτων» υπάρχουν σημαντικά περισσότερες δράσεις που αφορούσαν την υλοποίηση δημόσιων επενδύσεων υποδομών, ενώ από την άλλη είναι πολύ μεγαλύτερο το ποσοστό των άυλων δημόσιων επενδύσεων (διαδικασίες, σχέδια, μελέτες, έλεγχοι) που ζητείται να τροποποιηθούν με καταλληλότερες (sic;) λύσεις και οι δράσεις ψηφιοποίησης που τυγχάνουν επέκτασης.

Τα παραπάνω οδηγούν σε ένα βασικό συνολικό συμπέρασμα: τα μέτρα με κοινωνικό χαρακτήρα και με αντίκτυπο στην πολιτική προστασία αποδυναμώνονται περαιτέρω, ακόμη και μέσα από την τελευταία αιτούμενη συνολική τροποποίηση του Σχεδίου, ενώ προκύπτει μια ιδιαίτερη κυβερνητική σπουδή στη διάσωση άυλων δαπανών, οι οποίες, δεδομένων των πρόσφατων αποκαλύψεων, δημιουργούν εύλογες ανησυχίες για τα υποκείμενα κίνητρα.

3. Ιδιαίτερο σχόλιο απαιτείται επίσης για τις δράσεις ενίσχυσης της ιδιωτικής επένδυσης, οι οποίες είναι ενισχυμένες στην κατηγορία των τροποποιούμενων. Αυτό από μόνο του θα μπορούσε να σχολιαστεί θετικά, ως μια προσπάθεια να περισωθούν κονδύλια που θα κατευθυνθούν στην παραγωγή. Μια πιο προσεκτική ματιά θα μας δείξει ότι στη μεγάλη πλειονότητά τους αυτές αφορούν στην ενίσχυση μικρομεσαίων επιχειρήσεων, με αμφιβολία του τι εννοεί η κυβέρνηση ότι θα υλοποιηθούν με «καλύτερες» λύσεις. Την ίδια στιγμή, βεβαίως, η χρηματοδότηση της καινοτομίας σε ΜμΕ (ορόσημο 347 στο μέτρο 16622) χαρακτηρίζεται ως ανέφικτη λόγω χαμηλότερης από την αναμενόμενη ζήτησης από τους δικαιούχους (εδώ ας θυμηθούμε τις δυσκολίες ανταπόκρισης των ΜμΕ που ανέδειξε η ΓΣΕΒΕΕ και άλλοι-ες).

Ελπίζω πραγματικά για το καλό της χώρας τα παραπάνω να μη «συναντηθούν» με την ανάδειξη ενός ακόμα σκανδάλου διασπάθισης δημόσιων πόρων, εθνικών και κοινοτικών, αυτήν τη φορά από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας! Ομως, εκτός των εύλογων κριτικών για τη χρηστικότητα της πλατφόρμας greece20.gov.gr και την έλλειψη πραγματικής διάθεσης για διαφάνεια και πληροφόρηση των πολιτών, επιβεβαιώνεται δυστυχώς η ιδιαιτέρως αναποτελεσματική απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Μάλιστα, περισσότερο αυτού του σκέλους του, που θα αφορούσε άμεσα στην κοινωνία και στο μικρομεσαίο παραγωγικό επιχειρείν (πέρα από την εξαρχής προκλητική επικέντρωση του Ταμείου σε ενισχύσεις των μεγάλων κεφαλαιακών συγκεντροποιήσεων –ολιγοπώλια– της χώρας, όπως ανέδειξαν συνεχώς με τεκμηριωμένες αναφορές τους η ΓΣΕΒΕΕ και άλλοι φορείς εκπροσώπησης παραγωγικών τάξεων).

1. Ο χαρακτηρισμός του «τομέα» και του «τύπου της δράσης» βασίζεται στην αξιολόγηση του σχετικού περιεχομένου από τον συντάκτη του παρόντος.

*Καθηγητής Τμ. Οικονομικών Επιστημών ΑΠΘ, μέλος Συμβουλίου Διοίκησης ΑΠΘ, διευθυντής ΔΕΠΑΜΕΜ, πρόεδρος Ενωσης Οικονομικών Πανεπιστημίων Νότιας Ανατολικής Ευρώπης και Παρευξείνιας Ζώνης (ASECU)