Τα παιχνίδια σκοπιμότητας μπροστά στη νέα πενταμερή

Στις 16 και 17 Ιουλίου ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες όρισε τη δεύτερη άτυπη πενταμερή για την Κύπρο στη Νέα Υόρκη. Κάλεσε τα μέρη (2/7) «να αξιοποιήσουν την ευκαιρία να συνεχιστεί ο διάλογος». Με νέα αποστολή στο νησί, η Μαρία Ανχελα Ολγκίν κρατά τη διαδικασία στον αναπνευστήρα μέχρι τον Οκτώβριο. Τότε θα γίνουν εκλογές στην Τουρκοκυπριακή Κοινότητα και ακολούθως, θα μπουν ξανά τα εναπομείναντα ζητήματα ουσίας του Κυπριακού επί τάπητος: εγγυήσεις, πολιτική ισότητα.

Σε αυτό το στάδιο ο Γκουτέρες διατηρεί την πίεση για αλλαγή κλίματος στο νησί και προτάσσει μέτρα εμπιστοσύνης. Καταγράφει ιδίως την «πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού της Πράσινης Γραμμής» για ανάπτυξη του εμπορίου και της συνεργασίας εντός Κύπρου, καθώς και την οικονομική αλληλεξάρτηση μεταξύ των δύο Κοινοτήτων. Για να γίνουν αυτά εφικτά, θα πρέπει να ανοίξουν νέα σημεία διέλευσης και να ενισχυθούν υφιστάμενα, γράφει στην έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας (3/7).

Ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Ερσίν Τατάρ ροκανίζουν τον χρόνο, ενώ προσποιούνται το αντίθετο, ασχέτως αν ο Γκουτέρες τους θεωρεί εξίσου υπεύθυνους για το αδιέξοδο των 8 χρόνων. Σκόπιμα επιβαρύνουν τις συνθήκες για επανάληψη της προσπάθειας. Γι’ αυτό, ο γενικός γραμματέας κάνει πιο μαχητική κριτική για τη στάση τους, σε συνεννόηση με την Ε.Ε. Πιέζουν για τα νέα σημεία διέλευσης κατά τρόπο ώστε να αποδείξουν ή όχι την ειλικρινή βούλησή τους. Για να μη μένουν εντελώς εκτεθειμένοι, ο Χριστοδουλίδης και ο Τατάρ έχουν πρόθεση για κάποιες ανακοινώσεις στη Νέα Υόρκη.

Σημεία διέλευσης

Στο σημείο διέλευσης της Πράσινης Γραμμής στον Αγιο Δομέτιο – δυτική Λευκωσία, το σκηνικό μοιάζει σουρεαλιστικό για ακανθώδες πρόβλημα. Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι διέρχονται με τα αυτοκίνητά τους με απλό έλεγχο ταυτοποίησης στοιχείων ένθεν και ένθεν της γραμμής. Συνωστισμός από ουρές οχημάτων. Εκεί διεξάγεται το 65% των διελεύσεων κατά μήκος των 180 χλμ. της Πράσινης Γραμμής.

Οι διερχόμενοι βλέπουν να εκτείνεται δεξιά κι αριστερά χορταριασμένη η νεκρά ζώνη. Ενα σπίτι εγκαταλειμμένο από το ’74 στη μέση, ένα άδειο παρατηρητήριο του ΟΗΕ. Ακριβώς δίπλα στη γραμμή εφάπτεται πολυσύχναστη ταβέρνα με λαϊκή μουσική τα βράδια. Μετά βίας θα προσέξει κανείς τις άδειες σκοπιές και τα εγκαταλειμμένα πολυβολεία.

Η κυπριακή αστυνομία καταγράφει καθημερινά τις χιλιάδες διελεύσεις εδώ και 22 χρόνια. Η τάση το τελευταίο διάστημα έχει αντιστραφεί σε σχέση με το παρελθόν. Οι διελεύσεις των Τουρκοκυπρίων είναι διπλάσιες από αυτές των Ελληνοκυπρίων. Αυτό σχετίζεται με την αχαλίνωτη ακρίβεια που πλήττει τους Τουρκοκύπριους λόγω του εισαγόμενου πληθωρισμού από την Τουρκία. Πολλά καταναλωτικά προϊόντα είναι πιο φτηνά στον Νότο και προσφέρονται σε μεγαλύτερη ποικιλία. Λόγω ακρίβειας μειώθηκαν και οι διελεύσεις των Ελληνοκυπρίων προς Βορρά.

8 χρόνια, 40 μέτρα!

Αρκεί το παράδειγμα του Αγίου Δομετίου για να υποψιαστεί κανείς τις προθέσεις των Κύπριων ηγετών. Τον Μάιο του 2015, αμέσως μετά την αναπάντεχη εκλογή του στην ηγεσία της Τουρκοκυπριακής Κοινότητας, ο μετριοπαθής και υπέρμαχος της επανένωσης Μουσταφά Ακιντζί πήγε στον Αγιο Δομέτιο και ανακοίνωσε κατάργηση της «βίζας», ενός χαρτιού που σφράγιζαν οι Τουρκοκύπριοι και προκαλούσε αντιδράσεις. Ο Ακιντζί εφάρμοσε αμέσως και μονομερώς πρακτικές λύσεις για να μην κατεβαίνουν από τα οχήματα οι επιβαίνοντες και να απλουστευτεί ο έλεγχος ταυτότητας. Ανοιξε δε και τρίτη λωρίδα, δίπλα σε δύο υφιστάμενες, για να γίνονται πιο γρήγορα οι διελεύσεις.

Εκτοτε, η ελληνοκυπριακή ηγεσία (Αναστασιάδης, Χριστοδουλίδης) δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον να προχωρήσει σε «τρίτη λωρίδα». Εσχάτως έγιναν εργασίες τρίτης λωρίδας, αλλά μόνο στον δρόμο μέχρι το ελληνοκυπριακό σημείο ελέγχου. Ρεκόρ κωλυσιεργίας: 8 χρόνια, 40 μέτρα δρόμος! Και πάλι, δεν έγινε πρόβλεψη να επεκταθούν οι εργασίες στη νεκρά ζώνη για άλλα 50 μέτρα, ώστε να συνδεθούν με την τουρκοκυπριακή τρίτη λωρίδα και να αποσυμφορήσουν τη διέλευση. Ενόψει πενταμερούς, Χριστοδουλίδης και Τατάρ προκήρυξαν κατασκευαστικό διαγωνισμό και αυτές οι εργασίες θα γίνουν το φθινόπωρο. Ετσι, θα πουν ότι έκαναν πρόοδο.

Μισό και πλέον αιώνα μετά, οι Κύπριοι ηγέτες δύσκολα πείθουν διεθνώς ότι ειλικρινά ενδιαφέρονται να λύσουν το Κυπριακό. Δεν τους απασχολούν ούτε τα μικρά ζητήματα της καθημερινότητας. Δεν κατάλαβαν ότι όλος ο κόσμος άλλαξε γύρω τους. Ούτε αντιλαμβάνονται ότι η Κύπρος μπήκε το 2004 στην Ε.Ε. που προσφέρει άφθονα εργαλεία για να λυθούν προβλήματα.

Η ευθύνη της ελληνοκυπριακής ηγεσίας για τη ζοφερή κατάσταση δύσκολα αποκρύπτεται. Ας συγκριθεί για λίγο με τον Ερσίν Τατάρ που στο κάτω κάτω είναι ειλικρινής. Αυτόν τον ενδιαφέρει η διαιώνιση της διχοτόμησης, υποσκάπτει την ευρωπαϊκή ιδέα, προτιμά ατόφια τη «Μητέρα Τουρκία». Τι από αυτά αφορά τελικά και τον Χριστοδουλίδη;

Ροκάνισμα χρόνου

Ο Χριστοδουλίδης «αγοράζει χρόνο» με την άτυπη μορφή των πενταμερών – ήδη διανύει το 3ο έτος της θητείας του. Η τακτική του –ένα ατελείωτο παιχνίδι προσχημάτων– προκαλεί μεν δυσφορία διεθνώς, αλλά τον εξυπηρετεί να διαλύει την ελπίδα στο εσωτερικό. Μόνο γενικολογίες για να μην κατανοεί κανείς τι ακριβώς επιδιώκει. Ομως, η στάση του Χριστοδουλίδη σε σχέση με το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης αποκαλύπτει τις προθέσεις του. Οι Τουρκοκύπριοι θα κληθούν τον Οκτώβριο να ψηφίσουν τον νέο ηγέτη τους και να επιλέξουν είτε τον Τατάρ, είτε τον ηγέτη της αντιπολίτευσης, Τουφάν Ερχουρμάν.

Ο Ερχουρμάν προτείνει την επαναφορά της ομοσπονδιακής επίλυσης. Την προβάλλει με τόλμη ως την αποδεκτή ρεαλιστική βάση διεθνώς για να εξασφαλίσει η Τουρκοκυπριακή Κοινότητα τη θέση της στον κόσμο. Υποστηρίζει την καλλιέργεια εμπιστοσύνης και το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης. Υποστηρίζει τη συνέχιση των διαδικασιών εναρμόνισης με την Ε.Ε. που διακόπηκαν το 2017. Παραμένει όμως ξεκάθαρος και έναντι της ελληνοκυπριακής ηγεσίας στα ζητήματα ενός βιώσιμου συμβιβασμού. Είναι η τρίτη φορά που μετριοπαθής ηγέτης ξαναβάζει μπροστά στους ψηφοφόρους το επιχείρημα της επανένωσης. Οι δύο προηγούμενοι –ο Ακιντζί και ο Ταλάτ– διαψεύστηκαν γιατί η ελληνοκυπριακή ηγεσία τούς γύρισε την πλάτη!

Γι’ αυτό ο Ερχουρμάν απαιτεί να ξέρει από όσα συμφωνήθηκαν τις δεσμεύσεις Χριστοδουλίδη για την πολιτική ισότητα, την εκ περιτροπής προεδρία και τη «μία τουρκοκυπριακή ψήφο» για πλειοψηφική εκτελεστική απόφαση. Στη μεθοδολογία είναι πιο ευθυγραμμισμένος με την προσέγγιση που θέτει ο ΟΗΕ. Αυτή τη φορά οι συνομιλίες να καταλήξουν, υποχρεώνοντας τις ηγεσίες να αναλάβουν την ιστορική ευθύνη. Ο Χριστοδουλίδης ξέρει να χειρίζεται τον άτεγκτο Τατάρ και αντιστρόφως. Αλλά σκέφτεται ότι θα βρει δυσκολίες αν ο συνομιλητής του τον Οκτώβριο είναι ο Ερχουρμάν.

*Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου