Το αναλογικό μας μέλλον

Με τη διάδοση του διαδικτύου η ενημέρωση άλλαξε χαρακτήρα. Η εικόνα απέκτησε ακόμα πιο κεντρικό ρόλο απ’ ό,τι είχε με την τηλεόραση. Η ενημέρωση έγινε σε πραγματικό χρόνο. Κανείς δεν χρειαζόταν να περιμένει την αυριανή εφημερίδα αλλά ούτε καν το δελτίο ειδήσεων. Ταυτόχρονα, η δυσπιστία προς την παραδοσιακή δημοσιογραφία βρήκε διέξοδο· και μη συστημικές πηγές πληροφοριών απέκτησαν σημαντικό χώρο.

Αυτό έδωσε φωνή σε απόψεις οι οποίες στραγγαλίζονταν από τον περιορισμένο χώρο και χρόνο της συστημικής δημοσιογραφίας, όμως και κύρος σε χιλιάδες παράκεντρα διάδοσης κάθε είδους ψευδούς είδησης ή εξωφρενικού ισχυρισμού, πολιτικού και επιστημονικού. Η άποψη αντικατέστησε τα γεγονότα. Το φαινόμενο επιδεινώθηκε με την οικονομική κρίση. Η αμφισβήτηση των θεσμών που προκύπτει σε κάθε μεγάλη κρίση ενισχύθηκε από τη στάση των δημοσιογραφικών οργανισμών, οι οποίοι πήραν αποστάσεις από την αντικειμενικότητα, όποια πλευρά κι αν διάλεξαν, με αποτέλεσμα να χαθεί σε μεγάλο βαθμό ακόμα και η πληγωμένη αξιοπιστία τους.

Ομως κάτι καινούργιο έχει κάνει την εμφάνισή του. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει πολλά. Μπορεί να γράψει ένα κείμενο σαν αυτό μέσα σε δευτερόλεπτα. Μπορεί να δημιουργήσει όλο και πειστικότερες φωτογραφίες και βίντεο. Μπορεί να δημιουργήσει ψεύτικα γεγονότα ακόμα και ως σφάλμα. Προς το παρόν υπάρχει η δυνατότητα να ελεγχθεί κάτι αν είναι κατασκευασμένο από τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό όμως πάρα πολύ σύντομα δεν θα είναι δυνατόν. Οποιος έχει αναρωτηθεί ήδη αν κάτι που βλέπει στο διαδίκτυο είναι πραγματικότητα ή ΑΙ, μπορεί να καταλάβει πόσο σύντομα. Το ψυχολογικό όριο θα ξεπεραστεί και όλα όσα συναντά κανείς θα θεωρούνται δυνάμει ψεύτικα.

Μέχρι πρόσφατα, οι εφημερίδες που αποτελούσαν τον φορέα της ενημέρωσης βασίζονταν στο ρεπορτάζ και στη διασταύρωση. Οι φωτογραφίες που χρησιμοποιούνταν είχαν τραβηχτεί από τους ρεπόρτερ της ή από ρεπόρτερ μεγάλων κεντρικών πρακτορείων που μπορούσαν να εγγυηθούν την αυθεντικότητά τους. Στο έντυπο, αντί για βίντεο, υπάρχει η αφήγηση κάποιου που έχει δει κάτι ή που μίλησε με κάποιους που το είδαν και θεωρεί ότι κατάφερε να το διασταυρώσει επαρκώς. Γι’ αυτό ο έλεγχος του Τύπου είναι το πρώτο μέλημα καθεστώτων και τα αναγνωρίζει κανείς από αυτό.

Στην επανέκδοση της θρυλικής σειράς Battlestar Galactica υπήρχε ένα προφητικό σεναριακό εύρημα. Το ομώνυμο πολεμικό αστρόπλοιο είναι έτοιμο να παροπλιστεί λόγω παλαιότητας και να γίνει μουσείο. Ολα επάνω του λειτουργούν αναλογικά, ενώ η πρόοδος της τεχνολογίας έχει δημιουργήσει πανίσχυρα ψηφιακά διαστημόπλοια. Μια ξαφνική επίθεση, όμως, ρομποτικών εξωγήινων αλλάζει τα πράγματα. Τα ψηφιακά διαστημόπλοια χακάρονται και καταστρέφονται αυτοστιγμεί αφήνοντας ανυπεράσπιστη τη Γη, η οποία ακολουθεί την ίδια μοίρα. Μόνο το ξεπερασμένο αναλογικό Γκαλάκτικα και οι επιβαίνοντές του επιζούν και δραπετεύουν.

Οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι, τα μάτια τους και τα αυτιά τους μπορούν να γίνουν η αναλογική απάντηση στην ψηφιακή διασπορά ψεμάτων και προπαγάνδας. Γι’ αυτό, όπου συμβαίνουν φριχτά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως τώρα, δολοφονούνται ως αυτόπτες μάρτυρες της αλήθειας. Σύντομα οι εφημερίδες θα κληθούν να αναλάβουν την υπεράσπιση της αλήθειας. Η λέξη που έχουμε για την κάθε είδους δημοσιογραφία είναι «τύπος». Ισως την κρατήσαμε γιατί καταλαβαίνουμε ότι μόνο οι τυπωμένες λέξεις δεν χακάρονται. Πρέπει να κρατήσουμε τις εφημερίδες ανοιχτές και τους δημοσιογράφους ζωντανούς.

* Ψυχίατρος, θεατρικός συγγραφέας