Oι μονομερείς ή διμερείς εις βάρος τρίτων κινήσεις οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών από τα κράτη της Νοτιοανατολικής Μεσογείου δεν κατοχυρώνουν κυριαρχικά δικαιώματα και εθνική δικαιοδοσία στα παράκτια κράτη, αντιθέτως δημιουργούν περιβάλλον αστάθειας και εστίες έντασης στην περιοχή.
Στην εν λόγω διαπίστωση προβαίνουν καθηγητές διεθνών σχέσεων και Διεθνούς Δικαίου σχολιάζοντας στην «Εφ.Συν.» τις τελευταίες προκλητικές διεκδικήσεις της Λιβύης, τη σύναψη του τουρκολιβυκού μνημονίου και την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία για τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), που συνιστούν τον καμβά των αντιπαραθέσεων μεταξύ της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Αιγύπτου, της Λιβύης και της Κύπρου για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών στην ευρύτερη περιοχή.
Οπως εξηγούν, τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών δεν αναγνωρίζονται και δεν γίνονται διεθνώς αποδεκτά με συμφωνίες που αμφισβητούνται από τρίτους, όπως είναι το τουρκολιβυκό μνημόνιο ή ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία που αμφισβητείται από την Αγκυρα, παρότι δεν εκτείνεται πέραν του 28ου μεσημβρινού, καθώς το Κάιρο σε καμία περίπτωση δεν επιθυμεί να εμπλακεί στην ελληνοτουρκική διένεξη.
Διμερείς συμφωνίες
Ούτε διασφαλίζονται από μονομερείς ενέργειες, όπως είναι η υποβολή ρηματικών διακοινώσεων στον ΟΗΕ ή η κατάθεση των εθνικών θαλάσσιων χωροταξικών σχεδιασμών σε υπερεθνικούς και διεθνείς οργανισμούς ή ακόμη και η ψήφιση νόμων που οριοθετούν μονομερώς τις θαλάσσιες ζώνες, βλέπε Ν. Μανιάτη (Ν. 4001/2011).
Τα εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα, σημειώνουν οι ίδιοι αναλυτές, δεν κατοχυρώνονται επίσης με την αδειοδότηση για έναρξη ερευνών που αφορούν την εκμετάλλευση ενεργειακών πόρων, όπως συμβαίνει με τον διαγωνισμό που προκήρυξε το ελληνικό κράτος για δύο θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης ή με τη συμφωνία για σεισμικές έρευνες νοτίως της Κρήτης που υπέγραψε η τουρκική κρατική εταιρεία, TPAO, με την κυβέρνηση εθνικής ενότητας της διχασμένης από τον εμφύλιο Λιβύης. Ολες αυτές οι ενέργειες συνιστούν απλή προβολή των διεκδικήσεων των κρατών.
Τα κυριαρχικά δικαιώματα κατοχυρώνονται μόνο με διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες στη βάση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου. Αλλωστε, οι προβλέψεις του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας ουσιαστικά αποτελούν ένα κανονιστικό πεδίο, όπου τα εθνικά κράτη δύνανται να δηλώνουν τις διεκδικήσεις τους και ταυτόχρονα μπορούν να επιλύουν ειρηνικά τις διαφορές τους.
Επομένως η δικαιοδοσία στις θαλάσσιες ζώνες των παράκτιων κρατών, των οποίων οι ακτές είναι παρακείμενες ή αντικείμενες, εδραιώνεται με συμφωνίες αμοιβαίας αποδοχής ή μέσω της διαμεσολάβησης της διεθνούς διαιτησίας. Είναι γεγονός ότι στην Ανατολική Μεσόγειο τα παράκτια κράτη προκρίνουν τη σύναψη διμερών συμφωνιών παρά την οδό μιας συνολικής διευθέτησης της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών.
Η επιλογή αυτή επιτρέπει το «παζάρι» το οποίο γίνεται με όρους οφέλους-κόστους, εντάσσει στην εξίσωση την παράμετρο της ισχύος, μπορεί να προκαλέσει εντάσεις και σε κάθε περίπτωση περιφρονεί τις διευθετήσεις στη βάση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου. Σε αυτό το περιβάλλον η τουρκική επεκτατική πολιτική ευδοκιμεί. Η τουρκική διείσδυση στη Λιβύη το απέδειξε.
Η μέση γραμμή
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο που υπέγραψαν Αγκυρα και Τρίπολη τον Νοέμβριο του 2019 και οι πρόσφατες ρηματικές διακοινώσεις της Λιβύης στον ΟΗΕ δηλώνουν την ταύτιση των θέσεων της πάλαι ποτέ παραδοσιακής συμμάχου της Ελλάδας βορειοαφρικανικής χώρας με την Τουρκία στον τρόπο οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών.
Οι ρηματικές διακοινώσεις της κυβέρνησης εθνικής ενότητας στα Ηνωμένα Εθνη και οι χάρτες που τις συνοδεύουν αμφισβητούν προκλητικά το εύρος των θαλάσσιων ζωνών στις οποίες έχει επήρεια το νησί της Κρήτης. Ταυτόχρονα θεωρούν ότι η οριοθέτηση της μέσης γραμμής, ελλείψει συμφωνίας, πρέπει να γίνεται με βάση τις λιβυκές ακτές και τις ακτές της ηπειρωτικής Ελλάδας, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η παρουσία των νησιών και δη της Κρήτης (!).
Πρόκειται δηλαδή για διεκδικήσεις «καρμπόν» των τουρκικών αξιώσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Ωστόσο αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, οι τέσσερις θαλάσσιες περιοχές που εκχωρούνται στην τουρκική κρατική εταιρεία για σεισμικές έρευνες είναι οριοθετημένες νοτίως της μέσης γραμμής που έχει χαράξει η Ελλάδα νοτίως της Κρήτης.
Η διαφοροποίηση αυτή, σε σχέση με τα όσα δηλώνει η Τρίπολη στις ρηματικές διακοινώσεις της στον ΟΗΕ, εκτιμάται ότι οφείλεται στο ενδιαφέρον των αμερικανικών εταιρειών Chevron και Εxxon Mobil για έρευνες σε περιοχές που βρίσκονται τόσο στη δικαιοδοσία της Ελλάδας όσο και στη δικαιοδοσία της Λιβύης.
Η ελληνική κυβέρνηση μετά τον αιφνιδιασμό που δέχθηκε από τη σύναψη του τουρκολιβυκού μνημονίου διέκοψε κάθε διπλωματική επαφή με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Λιβύης, «πόνταρε όλα της τα λεφτά» στο καθεστώς του στρατάρχη Χαφτάρ στην ανατολική Λιβύη, ο οποίος υποσχέθηκε την εμπόδιση της ψήφισης του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Ο Χαφτάρ πλέον φαίνεται να έχει αλλάξει στάση.
Η σταθερότητα
Η πρόσφατη επίσκεψη Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη έδειξε ότι η πλευρά Χαφτάρ δεν δίνει καμία διαβεβαίωση στην Αθήνα για την απόρριψη του μνημονίου, με αποτέλεσμα η ελληνική κυβέρνηση να επιδίδεται σε έναν αγώνα δρόμου για προσέγγιση της δυτικής Λιβύης και επανεκκίνηση των συνομιλιών για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών με Βεγγάζη και Τρίπολη ωσότου εδραιωθεί η πολιτική σταθερότητα στη χώρα.
Η συγκρότηση του τουρκολιβυκού μετώπου απέναντι στις ελληνικές θέσεις για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών, η μερική οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών της Ελλάδας με την Αίγυπτο αποδεικνύουν, αν μη τι άλλο, ότι μόνο μια συνολική διευθέτηση στη βάση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου μπορεί να εξασφαλίσει τη σταθερότητα στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Το ελληνικό κράτος διαχρονικά εμφανίζεται στη διεθνή πολιτική θιασώτης του Διεθνούς Δικαίου, προκρίνει τον διάλογο και επιδιώκει την επίλυση των διαφορών μέσω της διπλωματικής οδού. Αυτή τη στάση οφείλει να κρατήσει και στην περίπτωση της Λιβύης.
