Κατακόρυφα αυξήθηκαν οι κρατούμενοι σε όλες τις φυλακές της χώρας από την αρχή του 2025 μέχρι σήμερα, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Οπως προκύπτει από τον επικαιροποιημένο πίνακα που δημοσίευσε πριν από λίγες μέρες η γενική γραμματεία, από τον Ιανουάριο ώς τον Ιούνιο ο αριθμός των κρατουμένων εμφανίζει αύξηση που ξεπερνά το 7%, αποδεικνύοντας σε αριθμούς τα αποτελέσματα της ποινικής αυστηροποίησης στον πληθυσμό των φυλακών.
Μάλιστα, η εκρηκτική τάση αποτυπώνεται συστηματικά, αφού οι κρατούμενοι φαίνεται πως αυξάνονται πανελλαδικά σχεδόν κατά 100 σε μηνιαία βάση: έτσι, ενώ στις αρχές του 2025 υπήρχαν συνολικά 11.484 κρατούμενοι στις φυλακές της χώρας -αριθμός υψηλός μεν, αλλά όχι ασυνήθιστος για τα δεδομένα της χώρας- στις 16 Απριλίου 2025 καταγράφονταν συνολικά 12.351 άνθρωποι σε καθεστώς κράτησης. Στην αντίστοιχη ημερομηνία, το 2024, καταγράφονταν 10.515. Για να γίνει σαφής η αλματώδης αύξηση, η τελευταία φορά που «έσπασε» το όριο των 12.000 κρατουμένων ήταν το 2013. Tότε καταγράφηκε ο υψηλότερος αριθμός που έχει καταγραφεί τα τελευταία 15 χρόνια, με 12.693 κρατούμενους.
Η ασφυκτική συνθήκη που διαμορφώνεται στις φυλακές της χώρας δεν έρχεται σαν κεραυνός εν αιθρία: Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που ο Συνήγορος του Πολίτη ως Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης των Βασανιστηρίων και της Κακομεταχείρισης παρουσίαζε τα ευρήματα δεκάδων αυτοψιών σε χώρους κράτησης για τις συνθήκες διαβίωσης των έγκλειστων πανελλαδικά. Ειδικά για τις ελληνικές φυλακές, η αποκαλυπτική έκθεση 2022-2023 της ανεξάρτητης αρχής ασκούσε δριμεία κριτική στην ποινική αυστηροποίηση έναντι της σωφρονιστικής πολιτικής, καταγράφοντας εκτενώς τις συνέπειές της, με υπερπλήρωση των φυλακών και δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης («Οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι σε ρόλο νοσηλευτών», «Εφ.Συν.», 12.2.25).
Πόσο όμως διαφέρουν οι συνθήκες κράτησης στη χώρα μας σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες και πόσο παγιωμένο είναι το φαινόμενο του υπερπληθυσμού; Τα πιο πρόσφατα και ασφαλή στατιστικά δεδομένα είναι του 2023 από το Συμβούλιο της Ευρώπης που εκδίδει ετήσιες εκθέσεις (SPACE) για τον πληθυσμό των ευρωπαϊκών φυλακών. Εκεί συνολικά στην Ευρώπη καταγράφεται αύξηση κατά 2% από τις 31 Ιανουαρίου 2022 έως τις 31 Ιανουαρίου 2023.
Χειρότεροι στην Ευρώπη
Το 2023, διάφορα κράτη – μέλη δήλωναν πολύ σοβαρό πρόβλημα υπερπληθυσμού στις φυλακές τους: η Κύπρος «έβραζε» με 166 κρατούμενους ανά 100 διαθέσιμες θέσεις στις φυλακές για να ακολουθήσουν η Ρουμανία (120), Γαλλία (119), και Ουγγαρία (112). Η Ουγγαρία μάλιστα, κατά την τελευταία επίσκεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT) στις αρχές του 2023 είχε 19.856 έγκλειστους, καταγράφοντας αύξηση που άγγιζε το 15% σε σύγκριση με την τελευταία επίσκεψη της Επιτροπής, το 2018.
Στο όριο
Πρώτη μεταξύ των χωρών (της δεύτερης κατηγορίας ως προς τον υπερπληθυσμό) με «πολύ υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα στις φυλακές» ήταν η Ελλάδα (103), ενώ ακολουθούσαν η Σουηδία (102), η Βόρεια Μακεδονία (101), η Κροατία (101) και η Τουρκία (100). Στα όρια του υπερπληθυσμού ήταν οι Ιρλανδία (99), Πορτογαλία (98), Φινλανδία (97), Δανία (97), Ηνωμένο Βασίλειο (97) και Αζερμπαϊτζάν (96). Υπογραμμίζεται ωστόσο ότι αυτά είναι τα δεδομένα για τις χώρες με φαινόμενα υπερπληθυσμού και όχι τις χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά κρατουμένων στο γενικό πληθυσμό. Σε αυτήν την κατηγορία, ο κατάλογος των χωρών είναι αρκετά διαφορετικός με τα υψηλότερα ποσοστά να αφορούν την Τουρκία με 408 κρατουμένους ανά 100.000 κατοίκους, ενώ ακολουθούν η Γεωργία, το Αζερμπαϊτζάν, η Μολδαβία και η Ουγγαρία.
Καμπανάκι κινδύνου για τον υπερπληθυσμό στα σωφρονιστικά καταστήματα των περισσοτέρων χωρών της Γηραιάς Ηπείρου
Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου της Λωζάννης, που συλλέγουν ετησίως τα δεδομένα από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες για τις εκθέσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, έκρουαν από το 2023 το καμπανάκι του κινδύνου πανευρωπαϊκά για τη μελλοντική επιδείνωση των συνθηκών κράτησης. Σημείωσαν μάλιστα πως η αυξητική τάση για δεύτερη συνεχή χρονιά του συνολικού ποσοστού του ευρωπαϊκού πληθυσμού των φυλακών έρχεται σε έντονη αντίθεση με τη συνολική ισχυρή πτωτική τάση των ποσοστών φυλάκισης που παρατηρούνταν από το 2013 κι έπειτα. Ειδικοί μάλιστα, πρόσφατα, εξέφραζαν την εκτίμηση πως ο αριθμός των κρατουμένων θα συνεχίσει να καταγράφει ανοδική τάση ακόμη και κατά 200% έως το 2027. Ας δούμε αν επιβεβαιώνονται οι προβλέψεις από την εικόνα που μας έρχεται σήμερα από ορισμένες χώρες της Ε.Ε.:
ΓΑΛΛΙΑ: Οι προβλέψεις για τη χώρα, που κατατάσσεται μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών με τις χειρότερες επιδόσεις, είναι δυσοίωνες: ενώ τον περασμένο Μάρτιο, σύμφωνα με το γαλλικό υπουργείο Δικαιοσύνης, υπήρχαν 82.152 κρατούμενοι στις γαλλικές φυλακές, ειδικοί εκτιμούν ότι τον Ιούλιο του 2027 θα ξεπεράσουν τους 86.000. Σύμφωνα με το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων (AFP), το ποσοστό πληρότητας σε 15 φυλακές της χώρας υπερβαίνει το 200% με περισσότερους από 4.580 κρατούμενους να κοιμούνται σε στρώματα στο πάτωμα.
ΙΣΠΑΝΙΑ: Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επίσημα στατιστικά στοιχεία (2023), η Ισπανία είχε συνολικά 56.698 ανθρώπους στη φυλακή, αριθμός που αντιστοιχεί 116,7 κρατούμενους ανά 100.000 κατοίκους, σημειώνοντας αύξηση σχεδόν κατά 2% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Ωστόσο, η χώρα καταγράφει σχετικά πτωτικές τάσεις την τελευταία 15ετία: το 2010, η Ισπανία ήταν η τρίτη πιο υπερπλήρης χώρα σε αριθμό κρατουμένων στην Ευρώπη ξεπερνώντας τους 70.000 έγκλειστους. Εκτοτε, υπήρξε καθοδική τάση λόγω συγκεκριμένων ποινικών μεταρρυθμίσεων, αλλαγή στο ποινικό δίκαιο για τη χρήση ουσιών αλλά και εφαρμογή εναλλακτικών μορφών έκτισης ποινών.
ΙΡΛΑΝΔΙΑ: Ενώ το 2023 η χώρα βρισκόταν στα όρια του υπερπληθυσμού, σήμερα πάνω από 5.308 κρατούμενοι διαβιούν σε ιρλανδικές φυλακές, ξεπερνώντας κατά πολύ τη χωρητικότητα των διαθέσιμων 4.666 θέσεων. Μάλιστα, η πληρότητα τον Μάιο αντιστοιχούσε σε ποσοστό 114%, ενώ 345 κρατούμενοι κοιμόντουσαν σε στρώματα στο πάτωμα λόγω έλλειψης κρεβατιών.
ΑΥΣΤΡΙΑ: Την 1η Μαΐου 2025 υπήρχαν 9.915 κρατούμενοι, ενώ οι θέσεις στις φυλακές της χώρας ήταν 8.263, με αποτέλεσμα η χώρα να εμφανίζει πληρότητα 108,75%. Σύμφωνα με περσινή έκθεση του αυστριακού Ελεγκτικού Συνεδρίου, η κατάσταση στις αυστριακές φυλακές έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια.
? Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι: Αna Somavilla (El Confidencial – Ισπανία), Kim Son Hoang (Der Standard – Αυστρία), Maria Delaney (The Journal Investigates – Ιρλανδία), Voxeurop – Γαλλία.
