Ενα πολιτικό ζήτημα το οποίο απασχολεί την κοινή γνώμη (όπως φαίνεται στις δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται κατά καιρούς) και για το οποίο δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι πολιτικώς δρώντες, αλλά και οι πολίτες, είναι και το εξής: η κυβέρνηση Μητσοτάκη, η οποία ήδη συμπλήρωσε έξι χρόνια (βρίσκεται στη μέση της δεύτερης θητείας της), έχει επεξεργαστεί μεθόδους αντιπροσώπευσης και έκφρασης ενός ευρύτατου πλέγματος κοινωνικής δυναμικής. Διαπιστώνει κανείς ότι η απήχησή της στις κοινωνικές τάξεις, στα κοινωνικά στρώματα, στις κοινωνικές ομάδες καλύπτει ένα κοινωνικό φάσμα που εκτείνεται από την Ακροδεξιά μέχρι και το Κέντρο. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι πολυπρισματική: έχει πολλές όψεις στην αντιστοιχία της προς την κοινωνική δυναμική.
Με όσα γράφω εδώ επιμένω σε μια γλώσσα πολιτικο-δημοσιογραφικής ανάλυσης, με την οποία είναι εξοικειωμένη η κοινή γνώμη. Γνωρίζουμε όμως ότι υπάρχει και η γλώσσα της πολιτικής φιλοσοφίας, η οποία σκύβει βαθύτερα στα προβλήματα μιας πολιτικής κοινωνίας. Και εάν προσφύγουμε σε μια τέτοιου τύπου γλώσσα, θα μπορέσουμε όχι μόνον να αναλύσουμε το πολιτικό πρόβλημα της κοινωνικής ηγεμονίας της κυβέρνησης Μητσοτάκη, αλλά προπάντων να ερμηνεύσουμε και να κατανοήσουμε τον τύπο δημοκρατικής πολιτικής κοινωνίας, ο οποίος έχει επικρατήσει εδώ και δεκαπέντε χρόνια (μετά το ξέσπασμα της κρίσης χρέους): 2010-2025. Ενώ η κοινωνία μας ήδη από τον Αύγουστο του 2018 δεν βρίσκεται υπό την εποπτεία και την επιτήρηση της τρόικας και τα «μνημόνια» ως μέθοδος δημοσιονομικού ελέγχου είναι παρελθόν, έχουμε κληρονομήσει ένα πολιτικό φορτίο που κουβαλάμε όλοι μας. Για να γίνω σαφής σ’ αυτά που υποστηρίζω διευκρινίζω ότι το πνεύμα το οποίο διαμορφώνει τις συνθήκες συγκρότησης και λειτουργίας της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας έχει πολλές κρυφές, αθέατες και αόρατες όψεις. Πράγματι η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει βρει διαύλους αντιστοίχισης με την κοινωνική δυναμική, αλλά εκείνο που προέχει είναι να ερμηνευθεί πώς και γιατί συμβαίνει κάτι τέτοιο. Η κοινωνική ηγεμονία της κυβέρνησης Μητσοτάκη δεν είναι ένα «πράγμα» για το οποίο θα πρέπει να θριαμβολογούν οι κυβερνώντες. Κρύβει όψεις τις οποίες οφείλουμε να εξετάσουμε. Ενα από τα πρώτα στοιχεία της ερμηνευτικής προσέγγισής μας είναι το εξής: η κοινωνική συναίνεση που έχει επιτευχθεί δεν είναι αποτέλεσμα συνεργασίας πολιτικών κομμάτων σε κυβερνητικό επίπεδο.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι μονοκομματική. Η κοινοβουλευτική νομιμοποίησή της εξαρτάται από το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας. Στην άσκηση της κυβερνητικής εξουσίας δεν αναζητά κομματικούς εταίρους. Εάν, λοιπόν, συγκρίνει κανείς την τωρινή ελληνική κυβέρνηση π.χ. με τις συνεργατικές κυβερνήσεις στη Γερμανία, διαπιστώνει ότι στη γερμανική πολιτική κοινωνία η κοινωνική συναίνεση επιτυγχάνεται στο επίπεδο της αντιπροσωπευτικής αρχής. Είναι υπόθεση της τυπικής διαδικασίας της αντιπροσώπευσης. Είναι τελικά υπόθεση του κοινοβουλευτισμού. Η διαφορά όσον αφορά τη συγκρότηση της κοινωνικής συναίνεσης στην Ελλάδα και τη Γερμανία είναι σαφής. Στην περίπτωση της Γερμανίας η κοινωνική συναίνεση έχει κοινοβουλευτικό χαρακτήρα, πράγμα που σημαίνει ότι όλοι οι έλεγχοι των κυβερνητικών αποφάσεων και πράξεων λειτουργούν υπέρ του κοινού καλού, υπέρ του συμφέροντος του Δημοσίου. Στην περίπτωση της Ελλάδας η κοινωνική συναίνεση διαμορφώνεται όχι στο επίπεδο της αντιπροσωπευτικής βάσης, αλλά στο πλαίσιο της ενδοκυβερνητικής λειτουργίας του πολιτικού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εμφανίζονται παθογένειες και η λειτουργία της δημοκρατίας να δοκιμάζεται.
Δύο άλλοι παράγοντες που παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επικράτηση της ηγεμονίας της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι οι εξής: η τεχνοκρατική-γραφειοκρατική θεσμοθέτηση του επιτελικού κράτους και η παραίτηση της κοινωνικής συνείδησης από τα πολιτικά αιτήματα του «άλλως είναι» των πολιτικών πραγμάτων. Οσον αφορά τον παράγοντα που ονομάζεται επιτελικό κράτος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι η θεσμική αυτή ρύθμιση σε συνδυασμό με το πρωθυπουργικοκεντρικό μοντέλο άσκησης της εξουσίας διαμορφώνει συνθήκες μετα-δημοκρατίας στον πυρήνα του κοινοβουλευτισμού. Στην πολιτική κοινωνία μας συνυπάρχουν δύο αντιφατικά εκ πρώτης όψεως «πράγματα»: ένα κλειστό σύστημα κυβερνητικής εξουσίας, το οποίο εκφράζει ευρύτατα κοινωνικά στρώματα. Η φαινομενική αυτή αντίφαση εξηγείται από το γεγονός ότι η κοινωνική συνείδηση μετά τη δεκαετή πολιτική εμπειρία και την κοινωνική περιπέτεια των «μνημονίων» έχει παραιτηθεί από την αναζήτηση ενός διαφορετικού μοντέλου ανθρώπινης συνύπαρξης. Το υφιστάμενο πλαίσιο κοινωνικής ζωής τείνει να αποκτήσει παγιωμένες διαστάσεις! Αντιλαμβάνεται, λοιπόν, κανείς πώς και γιατί κάθε προσπάθεια να οικοδομηθεί ένα άλλο μοντέλο κυβερνητικής εξουσίας πέφτει στο κενό!
Κατά την άποψή μου, η κοινωνική ηγεμονία της μονοκομματικής κυβέρνησης Μητσοτάκη μπορεί να εξασφαλίζει την αυτοσυντήρηση της συγκεκριμένης πολιτικής δύναμης και τη σταθερότητα για την οποία μιλάμε στην πολιτικο-δημοσιογραφική γλώσσα, αλλά στην πραγματικότητα ως μέθοδος διαχείρισης του πολιτικού στοιχείου κρύβει παγίδες και κινδύνους που μακροπρόθεσμα στρέφονται κατά του δημοκρατικού και του κοινοβουλευτικού χαρακτήρα της πολιτικής κοινωνίας μας. Θα αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα στο οποίο ανάγλυφα καταγράφεται η ψευδής και αρνητική διαμεσολάβηση ανάμεσα στο κλειστό σύστημα εξουσίας της κυβέρνησης Μητσοτάκη και την κοινωνική συναίνεση: η κυβέρνηση Μητσοτάκη εδώ και έξι χρόνια δεν έκανε κανένα βήμα στη μεταρρύθμιση της εισοδηματικής πολιτικής στη χώρα μας. Μολονότι η ανάπτυξη της οικονομίας καλπάζει, τα εισοδήματα των πολιτών παραμένουν καθηλωμένα. Η πολιτική των εισοδημάτων δεν έχει καμιά σχέση με τη μεταρρύθμιση της εισοδηματικής πολιτικής. Είναι εφαρμοσμένη πελατειακή λογική!
Κοντολογίς υποστηρίζω ότι η περιώνυμη κοινωνική ηγεμονία της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι φαινομενική, ψευδής και αρνητική. Ο φόβος μπροστά στην κοινωνική απελευθέρωση δεν μπορεί να λειτουργεί ως κριτήριο κοινωνικής συνοχής. Χρειάζεται να γίνουν ριζικές τομές στη δομή και τη λειτουργία της δημοκρατίας μας. Και πρώτα απ’ όλα και το πρωθυπουργικοκεντρικό σύστημα και ο θεσμός του επιτελικού κράτους, όλα αυτά θα πρέπει να κατεδαφιστούν. Η πολιτική σχέση κυβέρνησης-κοινωνίας θα πρέπει να ξαναγίνει πολιτική! Δεν μπορεί να αναπαράγεται ως ψευδεπίγραφη αντιστοίχιση δύο επιπέδων σε μια κλειστή πολιτική μορφή ζωής.
*Πολιτικός φιλόσοφος
