H εβδομάδα κλείνει με αρκετές πολιτικές εξελίξεις για την Πορτογαλία, ως απόρροια των πρόωρων βουλευτικών εκλογών στις 18 Μαΐου. Η χώρα οδεύει προς τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης, καθώς ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Μαρσέλο Ρεμπέλο Ντε Σόζα, έδωσε την Πέμπτη εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον νυν πρωθυπουργό και νικητή των εκλογών, τον κεντροδεξιό Λουίς Μοντενέγκρο. Ομως ο 52χρονος Μοντενέγκρο και η παράταξή του, η Δημοκρατική Συμμαχία (AD), πέτυχαν μια πύρρειο νίκη. Ηρθαν μεν πρώτοι, αλλά μακριά από την αυτοδυναμία. Ελαβαν 91 έδρες και τους λείπουν άλλες 25 για την απόλυτη πλειοψηφία.
Δεν είναι πάντως αυτή η πραγματική είδηση της εβδομάδας. Για να δοθεί η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης έπρεπε πρώτα να ολοκληρωθεί η καταμέτρηση για την οποία υπολείπονταν οι ψήφοι από το εξωτερικό. Αυτή η διαδικασία τελείωσε την Τετάρτη και το αποτέλεσμα ήταν ακόμα πιο σοκαριστικό από εκείνο της 18ης Μαΐου. Το ακροδεξιό κόμμα Chega (Φτάνει) ήρθε τελικά δεύτερο, καθώς κέρδισε δύο από τις τέσσερις έδρες των αποδήμων (οι άλλες δύο πήγαν υπέρ της Κεντροδεξιάς). Οπως μάλιστα σημείωνε χθες η πορτογαλική εφημερίδα Sol, το Chega έχασε την τρίτη έδρα για λιγότερες από 3.000 ψήφους.
Ακόμα κι έτσι, το Chega, που σύμφωνα με την πρώτη καταμέτρηση είχε έρθει τρίτο με ελάχιστη διαφορά από το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PS), αλλά είχε βρεθεί με τις ίδιες έδρες με αυτό (58), τελικά πέρασε μπροστά αναβαθμίζοντας τον αρχηγό του, Αντρέ Βεντούρα, σε επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Ετσι, η Πορτογαλία δεν θα έχει μόνο «την πιο δεξιά Βουλή στη μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας», όπως σημείωναν πολλοί αναλυτές την επαύριο των εκλογών, αλλά τελικά, την πιο ακροδεξιά. Το γεγονός γίνεται ακόμα πιο σοκαριστικό αν το αναγάγει κανείς στην πρόσφατη ιστορία της χώρας η οποία πέρασε περίπου τον μισό εικοστό αιώνα υπό δικτατορικό καθεστώς, ενώ στις 25 Απριλίου γιόρταζε την 51η επέτειο από την Επανάσταση των Γαριφάλων που ανέτρεψε τη χούντα του Σαλαζάρ.
«Τίποτα δεν θα είναι πια το ίδιο», δήλωσε ο Βεντούρα. Διαβεβαίωσε ωστόσο τον πρόεδρο Ρεμπέλο ντε Σόουζα πως θα ηγηθεί μιας «υπεύθυνης» αντιπολίτευσης και ότι δεν επιθυμεί «νέα πολιτική κρίση». Ο,τι θέλει να αποφύγει κι ο Μοντενέγκρο, ο οποίος αποφάσισε να ηγηθεί μιας κυβέρνησης μειοψηφίας συνεργαζόμενος με όλα τα κόμματα – πλην του Chega, όπως ισχυρίζεται. Αλλά ενδεχομένως και η χώρα, η οποία έζησε τρεις εκλογικές αναμετρήσεις για την εκλογή κυβέρνησης μέσα στα τρία τελευταία χρόνια. Ο Βεντούρα όμως παράλληλα προειδοποιεί: «Μην περιμένετε ότι το Chega θα κάνει ό,τι έκαναν το PS και το PSD (κεντροδεξιό, βασική συνιστώσα της AD) τα τελευταία 50 χρόνια. Αυτός είναι ο λόγος που ο κόσμος θέλει ένα διαφορετικό κόμμα».
Οι παρενέργειες της αποχής
«Η επιτυχία του Chega πρέπει να γίνει κατανοητή μέσα στο πλαίσιο των τάσεων του πορτογαλικού εκλογικού κόμματος την τελευταία δεκαετία», λέει στην Guardian η Μαρίνα Κόστα Λόμπο, καθηγήτρια πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, προσπαθώντας να εξηγήσει τη… μετεωρική πορεία ενός κόμματος που ιδρύθηκε μόλις το 2019 και εστίασε τον πολιτικό του λόγο -πού αλλού;- στο μεταναστευτικό, στην ασφάλεια και στη διαφθορά (των άλλων). «Είχαμε μεγάλη αποχή», συνεχίζει η Πορτογαλίδα καθηγήτρια, «η οποία έκρυβε μεγάλη δυσαρέσκεια προς το πολιτικό σύστημα και την πολιτική ελίτ».
Ενας άλλος λόγος τον οποίο επισημαίνει ο Bισέντε Βαλεντίμ, καθηγητής στο IE University, ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Ισπανία, είναι η υπερπροβολή του Βεντούρα από τα ΜΜΕ. «Υπολογίζεται ότι μεταξύ 2022 και 2024 έδωσε τις διπλάσιες συνεντεύξεις από τον Λουίς Μοντενέγκρο που ήταν αρχηγός του PSD και στη συνέχεια πρωθυπουργός», λέει στην Guardian. Οσο για το ερώτημα αν το Chega έχει πιάσει ταβάνι ή μπορεί να ανέβει ακόμα ψηλότερα, ο Βαλεντίμ εκτιμά ότι θα το ευνοήσει ο ρόλος του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης. «Σε αυτόν τον ρόλο», σχολιάζει, «τα πηγαίνουν καλύτερα τα κόμματα γιατί είναι ευκολότερο να εντοπίζεις προβλήματα από το να βρίσκεις λύσεις».
