Νέα ευρω-«διαιτησία» για το ελληνοκυπριακό καλώδιο

Τα «μεγάλα μέσα» βάζουν οι συνιστώσες της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Ελλάδας (μέσω Κρήτης) καθώς η χρηματοδότησή της παραμένει άδηλη, παρά τη συμφωνία που είχε υπάρξει μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, των δύο ρυθμιστικών αρχών και του ΑΔΜΗΕ πριν από σχεδόν έναν χρόνο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπενθυμίζοντας ότι το Great Sea Interconnection (GSI) συγχρηματοδοτείται με 657 εκατ. ευρώ από την Ε.Ε. (και εμμέσως απειλώντας ότι θα αποσύρει τη συμμετοχή της), έχει συγκαλέσει τηλεδιάσκεψη για την ερχόμενη Τρίτη 8 Ιουλίου με τη ελληνική ΡΑΑΕΥ, την κυπριακή ΡΑΕΚ και τον ΑΔΜΗΕ. Είναι άγνωστο τι ακριβώς θα ρίξει στο τραπέζι η ευρωπαϊκή τεχνοκρατία, ωστόσο το ζητούμενο είναι συγκεκριμένο: Η ελληνική Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων έχει εγκρίνει έσοδο 250 εκατ. ευρώ προς ανάκτηση από τον ΑΔΜΗΕ, που αντιστοιχεί στις δαπάνες που έχει κάνει ο διαχειριστής για το 60% των απαιτούμενων υποθαλάσσιων ερευνών και για την κατασκευή περίπου 200 χιλιομέτρων από τα σχεδόν 900 του συνολικού μήκους του δικτύου.

Η έγκριση της ανάκτησης του εσόδου από τη ΡΑΑΕΥ στον ΑΔΜΗΕ σημαίνει φυσικά επιβάρυνση των Ελλήνων καταναλωτών ρεύματος, αλλά ένα μέρος του αφορά και τους Κύπριους καταναλωτές, τους οποίους επ’ ουδενί θέλει να επιβαρύνει η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου. Γι’ αυτό και μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει την ανάλογη έγκριση για την ανάκτηση εσόδου στον ΑΔΜΗΕ, που θα σήμαινε ότι οι λογαριασμοί ρεύματος στην Κύπρο θα «εμπλουτίζονταν» με ακόμη μία «ρυθμιζόμενη χρέωση».

Ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης επιμένει ότι η Κύπρος θα τηρήσει τα συμφωνηθέντα για την ηλεκτρική διασύνδεση χωρίς επιβάρυνση για τους καταναλωτές. Αναφέρθηκε σε ένα ποσό 125 εκατ. ευρώ για μια πενταετία από το 2026, αλλά δεν έδωσε ένδειξη για το από πού θα καλυφθεί.

Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι ότι το έργο είναι ήδη στον πάγο, τόσο για οικονομικούς όσο και για τους γνωστούς γεωπολιτικούς λόγους, δηλαδή το μπρα ντε φερ Navtex και αντι-Navtex μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας κάθε φορά που τα ερευνητικά σκάφη βυθοκορούσαν στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου για λογαριασμό της Nexans, η οποία «πλέκει» και ποντίζει το ηλεκτρικό καλώδιο. Κι αν ο ΑΔΜΗΕ δεν μπορεί να την πληρώνει μετά τον Αύγουστο, το πάγωμα μπορεί να εξελιχθεί σε ματαίωση.

Η υπόθεση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων ανάμεσα στα κράτη της Ε.Ε., που προβάλλεται ως όρος ασφάλειας του ενεργειακού δικτύου όλης της Ενωσης, σκοντάφτει συχνά σε «συγκρούσεις συμφερόντων» εντός των διασυνδεόμενων χωρών. Το σκηνικό επαναλαμβάνεται στην περίπτωση της νέας ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Ιταλίας (GRITA 2) που υπόσχεται να τριπλασιάσει τη μεταφορική δυναμικότητα μεταξύ των χωρών. Η νέα διασύνδεση, συνολικού μήκους 300 χιλιομέτρων και κόστους 1,9 δισ. ευρώ, προορίζεται ήδη για τα έργα Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος, άρα θα τύχει συγχρηματοδότησης από την Ε.Ε. Κι ενώ οι «ΑΔΜΗΕ» των δύο χωρών τα έχουν βρει, η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας της Ιταλίας αντιδρά θεωρώντας πιεστικό το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης μέχρι το 2033.

Υπάρχουν, βεβαίως, και τα μεγάλα γεωπολιτικά προσκόμματα, που με φόντο την πολεμική ένταση στη Μέση Ανατολή, ανασυνθέτουν διαρκώς συμμαχίες και αντιπαλότητες στη ΝΑ Μεσόγειο. Κι αυτό αντανακλάται και στις αξιώσεις θαλάσσιων ζωνών που προβάλλουν οι χώρες της περιοχής, τις οποίες διασχίζουν ηλεκτρικές διασυνδέσεις και θαλάσσια μπλοκ με πιθανά κοιτάσματα αερίου.

Ως γνωστόν, οι χαράξεις των θαλάσσιων οικοπέδων νοτίως της Κρήτης από την Ελλάδα έχουν προκαλέσει την αντίδραση των «κυβερνήσεων» της διχασμένης Λιβύης, οι οποίες σπεύδουν να επικυρώσουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Το μνημόνιο αυτό «καπελώνει» μεγάλο μέρος των ελληνικών θαλάσσιων οικοπέδων που ερευνά η αμερικανική Chevron. «Εχουμε τη διάθεση να συζητήσουμε με τη Λιβύη για την οριοθέτηση με βάση το διεθνές δίκαιο», δήλωσε πρόσφατα στη Βουλή ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, προβάλλοντας ένα μίγμα αποφασιστικότητας και διπλωματικής διαλλακτικότητας. Με δεδομένο ότι η Chevron είναι ανάμεσα στους κολοσσούς των υδρογονανθράκων που διεκδικούν την επανεκκίνηση των ερευνών για πρώτη φορά από το 2011 σε 22 θαλάσσια και χερσαία οικόπεδα της Λιβύης, είναι πιο πιθανό αυτή και άλλοι εταίροι της Λιβύης να δώσουν ταχύτερη «διπλωματική» λύση στη ρητορική προς το παρόν ένταση με την Ελλάδα.