Είναι αξιοθαύμαστο πόσα πολλά και τόσο σημαντικά έκανε η Σοφία Κοκοσαλάκη στη σύντομη ζωή της πριν γίνει αστέρι στον ουρανό, όπως αστέρι ήταν και στη Γη. Με ανεπιτήδευτη έμπνευση από τις κρητικές ρίζες της, τον μινωικό πολιτισμό και τη σύγχρονη κουλτούρα διαμόρφωσε την προσωπική της ταυτότητα, έγινε η πριγκίπισσα του Grecian Chic στη δεκαετία του ‘90, δημιούργησε τη δική της φίρμα στο Λονδίνο, ανέβηκε με τα μοντέλα της στις διεθνείς πασαρέλες, έγινε εξώφυλλο στα μεγαλύτερα περιοδικά μόδας, έντυσε σταρ του Χόλιγουντ όπως οι Τίλντα Σουίντον, Πενέλοπε Κρουθ, Γκουίνεθ Πάλτροου, Νταϊάν Κρούγκερ, Κάμερον Ντίαζ, εντυπωσίασε με τα κοστούμια των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ενώ στο ταλέντο της υποκλίθηκε ο Αλεξάντερ ΜακΚουίν.
Λίγα χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό της (έφυγε στις 14 Οκτωβρίου 2019, μόλις 47 ετών) η μητέρα της Στέλλα Κοκοσαλάκη άνοιξε μπαούλα, συρτάρια αλλά και την καρδιά της στη διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης στο Ρέθυμνο, Μαρία Μαραγκού, και της εμπιστεύτηκε μοναδικά ενδύματα και κοσμήματα για το αφιέρωμα «Είσαι ό,τι φοράς. What you wear is what you are» όπου 24 δημιουργίες της Σοφίας Κοκοσαλάκη συνομιλούν με έργα σύγχρονης τέχνης 32 καλλιτεχνών και σχεδιαστών. «Μαμά, αυτά θέλω να μου τα φυλάξεις εσύ» έλεγε στη μητέρα της η ταλαντούχα σχεδιάστρια, γι’ αυτό συμπεραίνουμε ότι το υλικό που εκτίθεται υπήρξε για εκείνη πολύτιμο και ξεχωριστό.
Η οικογένειά της μας άνοιξε κυριολεκτικά και την πόρτα του σπιτιού της, μας υποδέχτηκε την περασμένη Κυριακή και μας φίλεψε στην πετρόχτιστη κατοικία που η Σοφία Κοκοσαλάκη είχε ανακαινίσει με σεβασμό στην παράδοση στον οικισμό Ρούστικα –ένα καταπράσινο κεφαλοχώρι που η ιστορία του χάνεται στον Μεσαίωνα. Σαν ένα άτυπο μνημόσυνο, με συγκίνηση και συναισθήματα χαρμολύπης σ’ αυτή τη δημοσιογραφική-καλλιτεχνική αποστολή μαζί με τους συντοπίτες της περιηγηθήκαμε στα τοπόσημα που είχε επιλέξει η αγαπημένη σχεδιάστρια για την περίφημη φωτογράφιση της κολεξιόν του 2016 βγάζοντας από την αφάνεια τα Ρούστικα, που ωστόσο διατηρούν τις αντιστάσεις τους στον μαζικό τουρισμό.
Ακολουθώντας τα βήματα των μοντέλων της σταθήκαμε μπροστά σε βενετσιάνικα αρχοντικά, ιστορικές εκκλησίες, σταθήκαμε κάτω από μισοσκότεινες καμάρες, περπατήσαμε στα πλακόστρωτα και στα χωμάτινα μονοπάτια. Τα Ρούστικα ήταν το καταφύγιό της, εκεί περνούσε τις αυγουστιάτικες μέρες της και απολάμβανε την ησυχία και την ξεκούραση που είχε ανάγκη. Ολοι οι κάτοικοι που τη γνώρισαν έχουν να λένε μέχρι σήμερα πόσο απλή και προσιτή ήταν.
Στην πρώτη σημαντική έκθεση μετά τον θάνατο της Σοφίας Κοκοσαλάκη στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης, που την τιμά όπως της αξίζει, ο επισκέπτης μπορεί να περπατήσει ανάμεσα στις δημιουργίες της. Σχεδόν αγγίζει τα μαλακά υφάσματα που αγκαλιάζουν το σώμα, τις ανάλαφρες πτυχές, τις χειροποίητες λεπτομέρειες, τα περίτεχνα κοσμήματα, θαυμάζει τα πρώτα της σχέδια που αποκαλύπτουν έμφυτη κομψότητα, αφαιρετική απλότητα, δυναμική θηλυκότητα, υψηλή αισθητική. Η ιστορικός μόδας Μπέτυ Τσουκάτου σε ένα εξαιρετικό κείμενο περιγράφει την πορεία της «διεθνούς χαρισματικής Ελληνίδας που αξιοποίησε την πολιτισμική της ταυτότητα ως πεδίο δημιουργικής διερεύνησης και σύνθεσης», που αντιμετώπισε το ένδυμα ως «φορέα νοήματος» και πειραματίστηκε σε υλικό φορτισμένο με μνήμη και συναίσθημα. «Οι αρχαιοελληνικές πτυχώσεις, η κομποδετική, η Θεά των Οφεων, η βυζαντινή εικονογραφία, τα ελληνικά κεντήματα συνδυάζονταν με επιρροές από την αστική ζωή, τη street κουλτούρα, την αισθητική της new wave και της post-punk μουσικής σκηνής», τροφοδότησαν τον σχεδιαστικό της κόσμο. «Το αποτέλεσμα ήταν ρούχα με ένταση, χαρακτήρα και νεωτερισμό –μια προσωπική, μινιμαλιστική εκδοχή του “ελληνικού”, απολύτως συντονισμένη με τον ρυθμό του παρόντος» επισημαίνει η κ. Τσουκάτου.
Το αφιέρωμα στην Σοφία Κοκοσαλάκη συνδιαλέγεται με τον κορμό της έκθεσης «Είσαι ό,τι φοράς. What you wear is what you are», που επιμελείται η Μαρία Μαραγκού μαζί με τη Μαρία Παναγίδου και τον Σταύρο Καβαλλάρη, επιχειρώντας να αναδείξουν την αμφίδρομη σχέση της σύγχρονης τέχνης και των προκλήσεων της εποχής μας, όπως αυτές εκφράζονται και επηρεάζονται από τη σύγχρονη τέχνη και τους προβληματισμούς που νεωτερικά αυτή προβάλλει.
«Είναι πράγματι αξιοσημείωτο το πώς αυτοί οι δύο κόσμοι, τέχνη και μόδα, συνδέονται και αυτή η σύνδεση αφορά την ουσία τους» τονίζει η Μαρία Μαραγκού. «Και οι δύο περιέχουν την έμπνευση, τη χειρονομία, τη χειροτεχνία και πολύ συχνά πλέον την ψηφιακή τεχνολογία. Συχνά δανείζονται στοιχεία ο ένας από τον άλλο και το αποτέλεσμα είναι θαυμαστό. Εχουν όμως στη σύστασή τους και ένα άλλο κοινό. Την πολιτική. Με την έννοια του ότι ενυπάρχουν σε ένα σύμπαν όπου τα πάντα επηρεάζονται από τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της κάθε εποχής. Η εκάστοτε άρχουσα τάξη καθορίζει την ατζέντα και οι υπόλοιπες ακολουθούν, αντιδρούν, αγωνίζονται να την αλλάξουν. Δημιουργούνται έτσι αλληλεπιδράσεις αξιοσημείωτες, που όμως αντανακλούν ή και απορρίπτουν τις εκάστοτε συνθήκες και νόρμες».
Ετσι στην έκθεση τίθενται ζητήματα που αφορούν το φύλο και την ταυτότητα: στα «Ανθή του Κακού» ο Δημήτριος Αντωνίτσης απεικονίζει χορευτές του θρυλικού καμπαρέ του πρώην Ανατολικού Βερολίνου, ο Αντώνης Βολανάκης δημιουργεί πολύχρωμα «σώματα-κειμενικά» πλάσματα σε διαρκή μετάλλαξη, ο Σταμάτης Ζάννος κεντάει με σταυροβελονιά παπούτσια γυναικεία αλλά και αντρικά, ενώ η Μαριάννα Καβαλλιεράτου στο βίντεο της Εφης Σπύρου επιχειρεί να ισορροπήσει σε παπούτσια ποικίλων γούστων, φύλων, μεγεθών, ηλικιών, περιστάσεων.
Η Μαρία Παπαδημητρίου διερευνά τα παραδοσιακά ενδύματα των Ρομά και την πολιτιστική σημασία τους σε μια εικόνα που ανασαίνει η γυναικεία χειραφέτηση, ενώ ο Νίκος Χαραλαμπίδης βλέπει αλλιώς τις εθνικές στολές μας. Η Ευγενία Αποστόλου με τα «Κουρέλια» της διαχειρίζεται την έννοια της αναγέννησης της ύπαρξης, ο Blind Adam κάνει φτερά που όταν τα φοράς γίνεσαι άγγελος, ο Xoυσεΐν Σαλαγιάν φτιάχνει ένα χάρτινο φόρεμα από ταχυδρομικούς φακέλους που ενσωματώνουν τις ιδέες της μετανάστευσης και της επικοινωνίας, ο Χρήστος Δεληδήμος σε ένα κιμονό ράβει τα κομμένα νύχια του.
Το βλέμμα δεν μπορεί να μη σταθεί στη φωτογράφηση της Ναόμι Κάμπελ σαν «Μαύρη Αθηνά» από τον Rene Habermacher με φόντο την Αθήνα, που έγινε εξώφυλλο για το ολυμπιακό τεύχος της ελληνικής Vogue, αλλά και στα εμβληματικά χάρτινα φορέματα του Travis Hutchison με πρόσωπα της αναδυόμενης κουίρ σκηνής της Νέας Υόρκης του ‘90 ή στις «Ταραχές της Πανδώρας» της Αλίκης Παλάσκα η οποία ανασυνθέτει ενδυματολογικά υλικά με θεατρικό στιλ, όπως και στο βίντεο του Αγγελου Παπαδημητρίου που με θεατρικό τρόπο μεταμορφώνεται σε Φρανσουάζ.
? Τα έργα προέρχονται από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, τις συλλογές του Μουσείου Συγχρονης Τέχνης, τον ATOPOS, αίθουσες τέχνης, ιδιωτικές συλλογές και τους καλλιτέχνες. Συμμετέχουν ακόμα οι Ελεωνόρα Αντωνιάδου, Vanessa Beecroft, Δημήτρης Δάβης, Bill Georgoyssis, Rebecca Horn, Aνέστης Ιωάννου, Λευτέρης Κανακάκις, Yael Kanarek, Kapurani Bros, Ελλη Κομνηνού-Νενεδάκη, Σοφία Κοσμάογλου, Γιάννης Μπουρνιάς, Γιάννης Σίσκος, Χριστιάνα Σούλου, Versaweiss, Παντελής Χανδρής. Η έκθεση πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και τη στήριξη του υπουργείου Τουρισμού, με την υποστήριξη του ΝΕΟΝ, και συνοδεύεται από δίγλωσσο (ελληνικά, αγγλικά) κατάλογο.
ℹ️ «Είσαι ό,τι φοράς» | Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης, Μεσολογγίου 32, Ρέθυμνο, τηλ. 28310-52530. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 31 Οκτωβρίου
