Εχουν ειπωθεί σχεδόν όλα αυτές τις ημέρες για τον Χοσέ «Πέπε» Μουχίκα, έναν Πολιτικό μαχητή μιας αυθεντικής απλότητας, λιτότητας, εγκράτειας για μια καλύτερη ζωή. Μοίρασε γενναιόδωρα τις ιδέες του σε συζητήσεις, συνεντεύξεις, ομιλίες. Μέσα από το «χάρισμα της φλυαρίας», όπως το αποκαλούσε, (συν)κινούσε και κινητοποιούσε τον κόσμο αλλάζοντας με ταπεινότητα και ήθος το πολιτικό αφήγημα. Ζώντας όπως και όσα διακήρυττε.
Συνεπής, στωικός και βαθιά ανθρώπινος. Ο Μουχίκα «έζησε» τον θάνατό του όπως τη ζωή του, έγραψε κάποιος. Δηλαδή όπως ήθελε. Αφήνοντας κληροδότημά του μια πολιτική φιλοσοφία (όπως τις ρήσεις του που σταχυολογούμε εδώ), που είναι φάρος και πυξίδα για την ελεύθερη βούληση και την απόλαυση της ζωής.
Φτώχεια
«Φτωχοί είναι αυτοί που θέλουν όλο και περισσότερα, που δεν τους αρκεί τίποτα. Αποδύονται σε μια ατέρμονη κούρσα. Και τότε δεν θα τους φτάνει ο χρόνος για να ζήσουν».
«Μου έβγαλαν τη φήμη του φτωχού προέδρου (…) Δεν είμαι ένας φτωχός πρόεδρος. Δεν ζω στη φτώχεια, ζω με λιτότητα, εγκράτεια. Χρειάζομαι λίγα για να ζω (…) Αν έχω πάρα πολλά, πρέπει να σπαταλήσω πολύ χρόνο φροντίζοντας αυτά τα πράγματα. Αν έχω ακριβώς όσα χρειάζονται, ζω ανάλαφρος και μου απομένει ο περισσότερος χρόνος».
Περιβάλλον
«Καταστρέψαμε τις αληθινές ζούγκλες και χτίσαμε ανώνυμες τσιμεντένιες ζούγκλες. Αντιμετωπίσαμε τον καθιστικό τρόπο ζωής με διαδρόμους βαδίσματος· την αϋπνία με χάπια· τη μοναξιά με ηλεκτρονικά. Μα είμαστε ευτυχισμένοι μακριά από το αιώνια ανθρώπινο; Αξίζει να αναρωτηθούμε. Αποσβολωμένοι, δραπετεύουμε από τη βιολογία μας, η οποία υπερασπίζεται τη ζωή για χάρη της ζωής ως ανώτερο σκοπό, και την αντικαθιστούμε με τον καταναλωτισμό που εξυπηρετεί τον στόχο της συσσώρευσης».
«Η μεγάλη κρίση δεν είναι οικολογική, είναι πολιτική […] Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η κρίση του νερού και η επίθεση στο περιβάλλον δεν είναι η αιτία. Η αιτία είναι το μοντέλο πολιτισμού που έχουμε στήσει. Και αυτό που πρέπει να αναθεωρήσουμε είναι ο τρόπος ζωής μας».
Καταναλωτισμός
«Η πλειονότητα των κοινωνιών μας υποβάλλεται σ’ ένα είδος αυτο-εκμετάλλευσης γιατί όσα κερδίζουν συνήθως δεν τους φτάνουν, γιατί είναι όλα φτιαγμένα για να μην τους φτάνουν. Και πρέπει να έχουν κι άλλα, και δουλεύουν όλο και περισσότερο γιατί ξοδεύουν όλο και περισσότερα. Και με τι πληρώνουν; Με τον χρόνο της ζωής τους».
«Αν αφιερωθείς στο να πληρώνεις τους λογαριασμούς σου ζώντας με πίστωση και χάβοντας όλα τα τσιτάτα της καταναλωτικής κοινωνίας, θα είσαι πολύ χρήσιμος για τη συσσώρευση κεφαλαίου, αλλά δεν θα έχεις χρόνο να ζήσεις τη ζωή σου (…) Ομως η ζωή φεύγει. Και είναι θλιβερό να σπαταλάς τη ζωή για να χάσεις την ελευθερία».
Στωικότητα και λιτότητα
«Ξέρω ότι είμαι ένας παράξενος γέροντας, κάτι σαν ένας νεο-στωικός λόγω του τρόπου ζωής μου και των αξιών που προασπίζομαι (…) Οσα περισσότερα έχεις τόσο λιγότερο ευτυχής είσαι (…) Για εμένα φτωχός είναι αυτός που χρειάζεται πολλά ή, όπως λένε οι (ιθαγενείς) Αϊμάρας, φτωχός είναι αυτός που δεν έχει την κοινότητα, τη συλλογικότητα. Εγώ δεν είμαι μόνος στον κόσμο, έχω πολλούς συντρόφους και τι άλλο να ζητήσω;».
«Κάποιοι μου λένε: “Είσαι μαρξιστής”. Οχι, ο στωικισμός είναι παλαιότερος από τον χριστιανισμό (…), είναι μια τάση της φιλοσοφίας, μια αντίληψη ζωής. Εξ ου και η λιτότητα με την οποία ζω».
«Διεκδικώ τη λέξη εγκράτεια, να πορεύεσαι στη ζωή με ελαφρές αποσκευές (…) Δεν προτείνω να επιστρέψουμε στις σπηλιές ή να πρέπει να ζούμε κάτω από αχυρένιες στέγες. Αυτό που προτείνω είναι να στρέψουμε την πλάτη μας στον κόσμο της σπατάλης, των στρατιωτικών δαπανών και των εντυπωσιακών σπιτιών που μετά απαιτούν τρεις, τέσσερις, πέντε, μισή ντουζίνα υπηρέτες… Γιατί κάναμε επαναστάσεις στο όνομα της ισότητας κ.λπ.».
Πολιτική
«Ηδη η λέξη σοσιαλισμός είναι αρκετά περίπλοκη, απλά φτάνουν τα πιο μικρά: αγωνιζόμαστε για την ουσιαστική ισότητα των ανθρώπων. Τα πράγματα που είναι πραγματικά σημαντικά στην πολιτική και που δεν μπορούν να εξηγηθούν απλά, δεν είναι εν τέλει και τόσο σημαντικά».
«Η δημοκρατία δεν είναι τέλεια. Είναι γεμάτη ελαττώματα γιατί είμαστε οι άνθρωποι γεμάτοι ελαττώματα. Αλλά ώς τώρα δεν έχουμε βρει κάτι καλύτερο. Κι έτσι είναι εύκολο να τη χάσουμε και δύσκολο να την ξανακερδίσουμε. Πρέπει να την προσέχουμε».
«Η παθολογία των αντιδραστικών συντηρητικών είναι ότι καταλήγουν σε φασιστοειδή και η παθολογία της Αριστεράς είναι η παιδικότητα του να συγχέει τη επιθυμία με την πραγματικότητα».
Ζωή
«Εζησα πολλά χρόνια στην απομόνωση σε ένα κελί. Υπήρξαν νύχτες που όταν μου έβαζαν ένα στρώμα ήμουν ευτυχής. Τα ξανασκέφτηκα όλα. Και την ευτυχία αν δεν τη φέρεις μέσα σου και αν δεν την έχεις με τα λίγα, δεν την έχεις με τίποτα».
«Είμαι ένας κάπως αντισυμβατικός επαρχιώτης και το μόνο προσόν που έχω είναι ότι είμαι λίγο Βάσκος, πεισματάρης, σκληρός, πιστός και σταθερός, και γι’ αυτό άντεξα (στη φυλακή). Αλλά δεν είμαι κανένα φαινόμενο».
«Το να θριαμβεύεις στη ζωή δεν είναι να νικάς, το να θριαμβεύεις είναι να σηκώνεσαι και να ξαναρχίζεις κάθε φορά που πέφτεις».
«Είχα κάποιες δύσκολες στιγμές, αρκετές πληγές, κάμποσα χρόνια στη φυλακή. Με λίγα λόγια, πράγματα συνηθισμένα για κάποιον που θέλει να μεταμορφώσει τον κόσμο. Είμαι ακόμα ζωντανός από θαύμα και, πάνω απ’ όλα, αγαπώ τη ζωή. Θα ήθελα να φτάσω στο τελευταίο μου ταξίδι σαν κάποιος που πλησιάζει έναν πάγκο και ζητάει από τον ιδιοκτήτη του μπαρ ακόμη έναν γύρο».
Θάνατος
«Αγαπημένε μου λαέ, ευχαριστώ. Μην αμφιβάλλεις ότι αν είχα δύο ζωές θα τις αφιέρωνα ολόκληρες στο να συμβάλω στους αγώνες σου, γιατί είναι ο πιο μεγαλειώδεις τρόπος να αγαπάς τη ζωή που γνώρισα στα 80 μου χρόνια. Δεν φεύγει, έρχομαι. Θα φύγω με την τελευταία ανάσα, και όπου θα είμαι, θα είμαι για εσένα, με εσένα».
«Είμαι ένας γέροντας που είναι πολύ κοντά σε εκείνο το ταξίδι το χωρίς επιστροφή. Αλλά είμαι ευτυχισμένος, γιατί είστε εδώ εσείς, γιατί όταν τα χέρια μου θα φύγουν θα υπάρξουν χιλιάδες χέρια που θα συνεχίσουν τον αγώνα. Και όλη τη ζωή μου είπα πως οι καλύτεροι ηγέτες είναι αυτοί που αφήνουν πίσω τους άλλους που θα τους ξεπεράσουν κατά πολύ».
«Ο κύκλος μου τέλειωσε. Ειλικρινά πεθαίνω. Ο πολεμιστής έχει δικαίωμα στην ανάπαυση».
