Η τέλεια γεωπολιτική καταιγίδα

Ο Ιούλιος του 2025 θα μπορούσε να αποδειχθεί ο μήνας που άλλαξε τη γεωπολιτική φυσιογνωμία του πλανήτη. Τρεις φαινομενικά ανεξάρτητες κρίσεις συγκλίνουν για να δημιουργήσουν μια «τέλεια καταιγίδα» που απειλεί να αναδιαμορφώσει τον παγκόσμιο οικονομικό χάρτη: οι εμπορικοί δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ, η σύνοδος κορυφής και οι αποφάσεις των BRICS για σταδιακή αποδολαριοποίηση, και η επανεμφάνιση των βίαιων επιθέσεων των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο έφερε μαζί της μια ριζοσπαστική αλλαγή της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής. Δασμοί έως 50% στα κινεζικά προϊόντα, 10-20% στα ευρωπαϊκά, και η απειλή για επιβολή επιπλέον 10% δασμών στις χώρες των BRICS που θα προσπαθήσουν να υπονομεύσουν το δολάριο, σηματοδοτούν μια νέα εποχή οικονομικού εθνικισμού.

Αυτή η πολιτική δεν αντιπροσωπεύει απλώς έναν εμπορικό πόλεμο, αλλά μια συστηματική προσπάθεια να διατηρηθεί η αμερικανική οικονομική ηγεμονία μέσω της επιβολής οικονομικών κυρώσεων σε οποιαδήποτε χώρα θα προσπαθήσει να αμφισβητήσει το δολάριο ως παγκόσμιο νόμισμα αναφοράς.

Το στοίχημα των BRICKS

Στη σύνοδο του Ρίο ντε Tζανέιρο (6-7 Ιουλίου 2025), οι BRICS απάντησαν με τρόπο που αποκαλύπτει το βαθύ ρήγμα στον παγκόσμιο οικονομικό χάρτη. Το μπλοκ –που πλέον αντιπροσωπεύει το 35% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 41% του παγκόσμιου πληθυσμού– καταδίκασε την αύξηση των δασμών και τις επιθέσεις κατά του Ιράν, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως υπερασπιστή του πολυμερισμού. 

Η στρατηγική των BRICS είναι σαφής: αποδολαριοποίηση μέσω της χρήσης τοπικών νομισμάτων στις αμοιβαίες συναλλαγές, ενίσχυση των αποθεμάτων χρυσού (οι κεντρικές τράπεζες πρόσθεσαν τον Μάιο καθαρές αγορές 20 τόνων χρυσού στα αποθέματα που διατηρούν, παρουσιάζοντας αύξηση στις αγορές χρυσού, σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα) και δημιουργία εναλλακτικών χρηματοπιστωτικών θεσμών.

Το στοίχημα είναι μεγάλο: εάν οι  BRICS καταφέρουν να μειώσουν τη ζήτηση για δολάρια στο παγκόσμιο εμπόριο, οι ΗΠΑ θα χάσουν ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία της εξωτερικής οικονομικής τους πολιτικής.

Γεωστρατηγικός καταλύτης οι Χούθι

Η τρίτη διάσταση αυτής της κρίσης προέρχεται από μια φαινομενικά περιφερειακή σύγκρουση. Έπειτα από επτά μήνες σχετικής ηρεμίας, οι Χούθι επανήλθαν με θανατηφόρες επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα. Οι Χούθι (Χούθι Ανσαρουλάχ), αν και παραδοσιακά παρουσιάζονταν ως τοπική σιιτική παραστρατιωτική οργάνωση της Υεμένης, έχουν μετατραπεί σε στρατηγικό εργαλείο άσκησης πίεσης στο παγκόσμιο σύστημα εμπορίου –κυρίως μέσω του ελέγχου της Ερυθράς Θάλασσας και του Μπαμπ-ελ-Μαντέμπ, μιας από τις πιο σημαντικές θαλάσσιες πύλες του κόσμου. 

Οι επιθέσεις αυτές δεν είναι απλώς μια περιφερειακή αναταραχή. Έχουν ήδη επιτύχει να αναγκάσουν τα πλοία να αποφεύγουν τη Διώρυγα του Σουέζ, επιλέγοντας την πολύ μακρύτερη διαδρομή γύρω από την Αφρική, αυξάνοντας έτσι το κόστος ναυτιλίας κατά δισεκατομμύρια δολάρια.

Η δράση των Χούθι που συντονίζεται χρονικά με τον οικονομικό εθνικισμό των ΗΠΑ, και τη σύγκρουση με το Ιράν, χτυπά την κρίσιμη υποδομή του παγκόσμιου εμπορίου και διευκολύνει τον στόχο των BRICS: την αποσταθεροποίηση της δυτικής ηγεμονίας. Με αυτό τον τρόπο, οι Χούθι λειτουργούν ως γεωστρατηγικός καταλύτης –το σημείο που η οικονομία και η ασφάλεια τέμνονται.

Στόχος η αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας οικονομίας

Η σύγκλιση των κρίσεων που βιώνουμε σήμερα δεν είναι τυχαία· αντιθέτως, αντανακλά διαφορετικές όψεις της ίδιας συνολικής δυναμικής: της σταδιακής κατάρρευσης της παγκόσμιας τάξης που διαμορφώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. 

Στην οικονομική της διάσταση, οι δασμοί που επιβάλλει ο Τραμπ και η προσπάθεια αποδολαριοποίησης από τις χώρες των BRICS αποτελούν δύο αντίρροπες στρατηγικές με κοινό στόχο την αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας οικονομίας: οι ΗΠΑ επιχειρούν να διατηρήσουν την ηγεμονική τους θέση μέσω οικονομικών κυρώσεων, ενώ οι BRICS προσπαθούν να τη διαρρήξουν δημιουργώντας εναλλακτικά νομισματικά και εμπορικά συστήματα. 

Στη γεωγραφική διάσταση, οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα φέρνουν στην επιφάνεια την ευαλωτότητα των κλασικών εμπορικών διαδρόμων υπό δυτικό έλεγχο, όπως η Διώρυγα του Σουέζ, μέσω της οποίας διέρχεται περίπου το 12% του παγκόσμιου εμπορίου. Στη στρατηγική διάσταση, η σύγκρουση ξεπερνά τα οικονομικά συμφέροντα και αγγίζει τον σκληρό γεωπολιτικό ανταγωνισμό, καθώς οι Χούθι δεν δρουν μεμονωμένα, αλλά ως τμήμα του λεγόμενου «άξονα της αντίστασης» με επίκεντρο το Ιράν, το οποίο διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία και την Κίνα – βασικούς πυλώνες των BRICS. 

Αυτή η «τέλεια καταιγίδα» –όχι ως αιφνίδια καταστροφή, αλλά ως σπάνια σύμπτωση κρίσεων σε τρία διαφορετικά πεδία: οικονομία, νόμισμα και ναυσιπλοΐα– διαμορφώνει σταδιακά ένα νέο διεθνές σύστημα, με τον κόσμο να πολώνεται σε δύο μεγάλα μπλοκ: το δυτικό και εκείνο των BRICS, με ολοένα και πιο περιορισμένη αλληλεπίδραση.

Παράλληλα, παρατηρείται αναδιάταξη των συμμαχιών, όπου τα κράτη συσπειρώνονται πλέον όχι βάσει ιδεολογικής συγγένειας, αλλά σύμφωνα με τα οικονομικά και γεωστρατηγικά τους συμφέροντα. Την ίδια στιγμή, η αναζήτηση νέων, ασφαλών εμπορικών διαδρόμων έχει καταστεί κρίσιμος παράγοντας εθνικής ασφάλειας για όλες τις μεγάλες δυνάμεις. 

Το καλοκαίρι του 2025 ίσως αποτελέσει το σημείο καμπής: οι αποφάσεις που θα ληφθούν στους επόμενους μήνες –από τις πρωτεύουσες των παγκόσμιων παικτών έως τις αίθουσες των διεθνών οργανισμών– ενδέχεται να καθορίσουν τη μορφή του διεθνούς συστήματος για τις δεκαετίες που έρχονται.

Το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν ο μονοπρόσωπος κόσμος της αμερικανικής ηγεμονίας θα τελειώσει, αλλά πώς θα διαμορφωθεί ο πολυπολικός κόσμος που θα τον αντικαταστήσει (όπως τον περιγράφει ο Αλεξάντρ Ντούγκιν). 

Στο κέντρο αυτής της μετάβασης βρίσκονται οι εμπορικοί δρόμοι –οι «αρτηρίες» της παγκόσμιας οικονομίας– που έχουν γίνει το νέο πεδίο μάχης του 21ου αιώνα.

Η καταιγίδα μόλις άρχισε.

*Φοιτήτρια ΕΑΠ στο τμήμα Ευρωπαϊκές Σπουδές, Ιστορία, Κοινωνία, Πολιτισμός.