Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε στις 2/4/2025 τους πολύ καιρό συζητούμενους «ανταποδοτικούς» δασμούς στους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της, με στόχο να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε μια νέα «χρυσή εποχή» ευημερίας. Ωστόσο, η απόφαση αυτή φαίνεται να αγνοεί πλήρως τις επιπτώσεις για τον υπόλοιπο κόσμο, λες και αυτός φέρει την ευθύνη για τις δικές της εσωτερικές δυσκολίες.
Αναφορικά με τους ευρωπαϊκούς δασμούς, εκτίμησε ότι το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ με την Ε.Ε. αντιστοιχεί στο 43% των εξαγωγών της Ε.Ε. προς τις ΗΠΑ. Με βάση αυτή την εκτίμηση, υποστήριξε ότι ένας δασμός 20% στα εισαγόμενα ευρωπαϊκά προϊόντα θα ήταν δίκαιος. Στην περίπτωση της Κίνας, ομοίως εκτιμήθηκε ότι οι δασμοί που επιβάλλει η Κίνα στις αμερικανικές εισαγωγές ανέρχονται χοντρικά στο 68%. Ως εκ τούτου, οι ΗΠΑ δικαιούνται να επιβάλλουν αντίστοιχα δασμούς 34% στα κινεζικά προϊόντα επιπλέον των ήδη υφιστάμενων, δηλαδή συνολικά 54%.
Οσον αφορά τη Νότια Κορέα, η κυβέρνηση Τραμπ ισχυρίστηκε ότι η χώρα επιβάλλει 50% δασμούς στα εισαγόμενα αμερικανικά προϊόντα. Η εκτίμηση αυτή συμπεριέλαβε όχι μόνο τους επίσημους δασμούς, αλλά και την υποτιθέμενη παρέμβαση της κορεατικής κυβέρνησης στη συναλλαγματική ισοτιμία του γουόν έναντι του δολαρίου, καθώς και άλλα εμπόδια στις εισαγωγές αμερικανικών προϊόντων. Συμπέρασμα, να επιβληθεί στη Ν. Κορέα δασμός 25%.
Ωστόσο, δεν παρουσιάστηκαν αποδείξεις για αυτούς τους ισχυρισμούς. Διακριτό ενδιαφέρον παρουσιάζει το Ηνωμένο Βασίλειο, για το οποίο οι δασμοί είναι στο 10%, η εκτίμηση των οποίων είχε και αυτή τις ιδιαιτερότητές της, το ισοδύναμο των φόρων του Η.Β. στις εισαγωγές από τις ΗΠΑ. Κανείς αναρωτιέται ποια η δασμολογική πολιτική για τις χώρες όπου οι ΗΠΑ έχουν εμπορικό πλεόνασμα, αλλά και γι’ αυτές επιβλήθηκε δασμός στο 10%! Χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις. Ο Καναδάς και το Μεξικό θα εξεταστούν προσεχώς.
Πουθενά στις δηλώσεις επισήμων δεν αναφέρεται το προφανές, ότι δηλαδή οι ΗΠΑ έχασαν το ανταγωνιστικό τους απόλυτο πλεονέκτημα στην παραγωγή αγαθών. Οι δασμοί, αν τελικά μείνουν, δεν λύνουν το βαθύτερο πρόβλημα· αντίθετα, προστατεύουν τις λεγόμενες επιχειρήσεις «ζόμπι» που επιβιώνουν τεχνητά, υπονομεύοντας μακροπρόθεσμα τη συνολική ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Η σημερινή ηγεσία στοχεύει σε μια αναγέννηση της μεταποίησης στις ΗΠΑ, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να είναι ρεαλιστικό σενάριο με την τωρινή τεχνολογία και τους σημερινούς μισθούς και ούτε οι δασμοί μπορούν να αλλάξουν αυτή την πραγματικότητα.
Επιπλέον, η σημερινή ηγεσία των ΗΠΑ διατείνεται ότι τα αναμενόμενα έσοδα από τους δασμούς θα αποτελέσουν λύση για το υπέρογκο δημόσιο χρέος ή σε κάθε περίπτωση θα αποτελέσουν φορολογική ανακούφιση· στην ουσία, όμως, αυτοί οι δασμοί θα εξακολουθούν να πληρώνονται έμμεσα από τους ίδιους τους φορολογούμενους, καθώς θα μετακυλίονται στις τιμές που θα πληρώνονται εν τέλει από τους φορολογούμενους. Αλλωστε το λέει αυτό η επίσημη κυβέρνηση όταν υποστηρίζει τη μείωση των άμεσων φόρων μέσω υποκατάστασής τους με έμμεσους!
Η επίσημη ρητορική του Τραμπ, ότι δήθεν ξεσκέπασε μια «απάτη» στο διεθνές εμπόριο που έβλαπτε τον μέσο Αμερικανό φορολογούμενο, δεν ευσταθεί. Το χαμηλότερο απόλυτο κόστος και οι διαχρονικά ανταγωνιστικές τιμές των προϊόντων αποτελούν τα κύρια πλεονεκτήματα των χωρών με εμπορικό με τις ΗΠΑ πλεόνασμα.
Βεβαίως, θεωρώ ότι θα έπρεπε να ξαναγραφούν τα εγχειρίδια διεθνούς εμπορίου, τα οποία κακώς υμνούν το σχετικό αντί για το απόλυτο πλεονέκτημα, μεταξύ άλλων μύθων που, δυστυχώς, κερδίζουν αξιοπιστία μεταξύ των υπεύθυνων χάραξης οικονομικής πολιτικής. Οσον αφορά τις οικονομικές συνέπειες των δασμών, έχω ήδη αναφερθεί σε προηγούμενη αρθρογραφία μου, όπου υποστήριξα ότι η επίδρασή τους θα γίνει άμεσα αισθητή στην πτωτική πορεία του χρηματιστηρίου (https://demo.efsyn.gr/stiles/apopseis/462633_o-tramp-oi-dasmoi-kai-hrimatistirio).
Ως προς τις πολιτικές επιπτώσεις, ο Τραμπ πετυχαίνει ένα βασικό πράγμα: απομακρύνει τις ΗΠΑ από τους πρώην συμμάχους τους – δηλαδή τις χώρες με τις οποίες έχουν, μεταξύ άλλων, υπογράψει διεθνείς συμφωνίες, όπως η GATT και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (των οποίων οι κανόνες πιθανότατα παραβιάζονται). Αντίθετα, ενώνει τον υπόλοιπο κόσμο εναντίον τους και αναστατώνει τη διεθνή τάξη, όλα αυτά τα θεωρεί προσωρινά, ωστόσο το χειρότερο για τις πολιτικές του Τραμπ φαίνεται να έρχεται στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Οσον αφορά την Ε.Ε., γνωρίζουμε ότι ετοιμάζει αντισταθμιστικά μέτρα, ενώ η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα εξετάζουν πιο προωθημένες στρατηγικές. Οι ΗΠΑ έχουν προειδοποιήσει ότι στην περίπτωση ανταποδοτικών δασμών θα υπάρξουν σκληρά αντίμετρα ή, με άλλα λόγια, «εμπορικός πόλεμος». Ετσι, εισερχόμαστε σε μια περίοδο εντεινόμενου και άγριου ανταγωνισμού, με απρόβλεπτες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
* Αφ. καθηγητής, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, ΠΑ.ΜΑΚ.
